Yuddha Kanda Sarga 90
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
యుద్ధకాండ
|| సౌమిత్రిరావణియుద్ధమ్ ||
యుద్ధకాండ
|| సౌమిత్రిరావణియుద్ధమ్ ||
VERSE #2
యుధ్యమానౌ తు తౌ దృష్ట్వా ప్రసక్తౌ నరరాక్షసౌ |
ప్రభిన్నావివ మాతంగౌ పరస్పరవధైషిణౌ ||
ప్రభిన్నావివ మాతంగౌ పరస్పరవధైషిణౌ ||
VERSE #3
తౌ ద్రష్టుకామః సంగ్రామే పరస్పరగతౌ బలీ |
శూరః స రావణభ్రాతా తస్థౌ సంగ్రామమూర్ధని ||
శూరః స రావణభ్రాతా తస్థౌ సంగ్రామమూర్ధని ||
VERSE #4
తతో విస్ఫారయామాస మహద్ధనురవస్థితః |
ఉత్ససర్జ చ తీక్ష్ణాగ్రాన్రాక్షసేషు మహాశరాన్ ||
ఉత్ససర్జ చ తీక్ష్ణాగ్రాన్రాక్షసేషు మహాశరాన్ ||
VERSE #5
తే శరాః శిఖిసంకాశా నిపతంతః సమాహితాః |
రాక్షసాందారయామాసుర్వజ్రాణీవ మహాగిరీన్ ||
రాక్షసాందారయామాసుర్వజ్రాణీవ మహాగిరీన్ ||
VERSE #6
విభీషణస్యానుచరాస్తే'పి శూలాసిపట్టిశైః |
చిచ్ఛిదుః సమరే వీరాన్రాక్షసాన్రాక్షసోత్తమాః ||
చిచ్ఛిదుః సమరే వీరాన్రాక్షసాన్రాక్షసోత్తమాః ||
VERSE #7
రాక్షసైస్తైః పరివృతః స తదా తు విభీషణః |
బభౌ మధ్యే ప్రహృష్టానాం కలభానామివ ద్విపః ||
బభౌ మధ్యే ప్రహృష్టానాం కలభానామివ ద్విపః ||
VERSE #8
తతః సంచోదయానో వై హరీన్రక్షోరణప్రియాన్ |
ఉవాచ వచనం కాలే కాలజ్ఞో రక్షసాం వరః ||
ఉవాచ వచనం కాలే కాలజ్ఞో రక్షసాం వరః ||
VERSE #9
ఏకో'యం రాక్షసేంద్రస్య పరాయణమివ స్థితః |
ఏతచ్ఛేషం బలం తస్య కిం తిష్ఠత హరీశ్వరాః ||
ఏతచ్ఛేషం బలం తస్య కిం తిష్ఠత హరీశ్వరాః ||
VERSE #10
అస్మిన్వినిహతే పాపే రాక్షసే రణమూర్ధని |
రావణం వర్జయిత్వా తు శేషమస్య హతం బలమ్ ||
రావణం వర్జయిత్వా తు శేషమస్య హతం బలమ్ ||
VERSE #11
ప్రహస్తో నిహతో వీరో నికుంభశ్చ మహాబలః |
కుంభకర్ణశ్చ కుంభశ్చ ధూమ్రాక్షశ్చ నిశాచరః ||
కుంభకర్ణశ్చ కుంభశ్చ ధూమ్రాక్షశ్చ నిశాచరః ||
VERSE #12
జంబుమాలీ మహామాలీ తీక్ష్ణవేగో'శనిప్రభః |
సుప్తఘ్నో యజ్ఞకోపశ్చ వజ్రదంష్ట్రశ్చ రాక్షసః ||
సుప్తఘ్నో యజ్ఞకోపశ్చ వజ్రదంష్ట్రశ్చ రాక్షసః ||
VERSE #13
సంహ్రాదీ వికటో నిఘ్నస్తపనో దమ ఏవ చ |
ప్రఘాసః ప్రఘసశ్చైవ ప్రజంఘో జంఘ ఏవ చ ||
ప్రఘాసః ప్రఘసశ్చైవ ప్రజంఘో జంఘ ఏవ చ ||
VERSE #14
అగ్నికేతుశ్చ దుర్ధర్షో రశ్మికేతుశ్చ వీర్యవాన్ |
విద్యుజ్జిహ్వో ద్విజిహ్వశ్చ సూర్యశత్రుశ్చ రాక్షసః ||
విద్యుజ్జిహ్వో ద్విజిహ్వశ్చ సూర్యశత్రుశ్చ రాక్షసః ||
VERSE #15
అకంపనః సుపార్శ్వశ్చ చక్రమాలీ చ రాక్షసః |
కంపనః సత్త్వవంతౌ తౌ దేవాంతకనరాంతకౌ ||
కంపనః సత్త్వవంతౌ తౌ దేవాంతకనరాంతకౌ ||
VERSE #16
ఏతాన్నిహత్యాతిబలాన్బహూన్రాక్షససత్తమాన్ |
బాహుభ్యాం సాగరం తీర్త్వా లంఘ్యతాం గోష్పదం లఘు ||
బాహుభ్యాం సాగరం తీర్త్వా లంఘ్యతాం గోష్పదం లఘు ||
VERSE #17
ఏతావదేవ శేషం వో జేతవ్యమిహ వానరాః |
హతాః సర్వే సమాగమ్య రాక్షసా బలదర్పితాః ||
హతాః సర్వే సమాగమ్య రాక్షసా బలదర్పితాః ||
VERSE #18
అయుక్తం నిధనం కర్తుం పుత్రస్య జనితుర్మమ |
ఘృణామపాస్య రామార్థే నిహన్యాం భ్రాతురాత్మజమ్ ||
ఘృణామపాస్య రామార్థే నిహన్యాం భ్రాతురాత్మజమ్ ||
VERSE #19
హంతుకామస్య మే బాష్పం చక్షుశ్చైవ నిరుద్ధ్యతి |
తమేవైష మహాబాహుర్లక్ష్మణః శమయిష్యతి ||
తమేవైష మహాబాహుర్లక్ష్మణః శమయిష్యతి ||
VERSE #20
వానరా ఘ్నత సంభూయ భృత్యానస్య సమీపగాన్ |
ఇతి తేనాతియశసా రాక్షసేనాభిచోదితాః ||
ఇతి తేనాతియశసా రాక్షసేనాభిచోదితాః ||
VERSE #21
వానరేంద్రా జహృషిరే లాంగూలాని చ వివ్యధుః |
తతస్తే కపిశార్దూలాః క్ష్వేలంతశ్చ ముహుర్ముహుః ||
తతస్తే కపిశార్దూలాః క్ష్వేలంతశ్చ ముహుర్ముహుః ||
VERSE #22
ముముచుర్వివిధాన్నాదాన్మేఘాందృష్ట్వేవ బర్హిణః |
జాంబవానపి తైః సర్వైః స్వయూథైరపి సంవృతః ||
జాంబవానపి తైః సర్వైః స్వయూథైరపి సంవృతః ||
VERSE #23
అశ్మభిస్తాడయామాస నఖైర్దంతైశ్చ రాక్షసాన్ |
నిఘ్నంతమృక్షాధిపతిం రాక్షసాస్తే మహాబలాః ||
నిఘ్నంతమృక్షాధిపతిం రాక్షసాస్తే మహాబలాః ||
VERSE #24
పరివవ్రుభయం త్యక్త్వా తమనేకవిధాయుధాః |
శరైః పరశుభిస్తీక్ష్ణైః పట్టిశైర్యష్టితోమరైః ||
శరైః పరశుభిస్తీక్ష్ణైః పట్టిశైర్యష్టితోమరైః ||
VERSE #25
జాంబవంతం మృధే జఘ్నుర్నిఘ్నంతం రాక్షసీం చమూమ్ |
స సంప్రహారస్తుములః సంజజ్ఞే కపిరక్షసామ్ ||
స సంప్రహారస్తుములః సంజజ్ఞే కపిరక్షసామ్ ||
VERSE #26
దేవాసురాణాం క్రుద్ధానాం యథా భీమో మహాస్వనః |
హనుమానపి సంక్రుద్ధః సాలముత్పాట్య వీర్యవాన్ ||
హనుమానపి సంక్రుద్ధః సాలముత్పాట్య వీర్యవాన్ ||
VERSE #27
[* స లక్ష్మణం స్వయం పృష్ఠాదవరోప్య మహామనాః | *]
VERSE #28
రక్షసాం కదనం చక్రే సమాసాద్య సహస్రశః |
స దత్త్వా తుములం యుద్ధం పితృవ్యస్యేంద్రజిద్యుధి ||
స దత్త్వా తుములం యుద్ధం పితృవ్యస్యేంద్రజిద్యుధి ||
VERSE #29
లక్ష్మణం పరవీరఘ్నం పునరేవాభ్యధావత |
తౌ ప్రయుద్ధౌ తదా వీరౌ మృధే లక్ష్మణరాక్షసౌ ||
తౌ ప్రయుద్ధౌ తదా వీరౌ మృధే లక్ష్మణరాక్షసౌ ||
VERSE #30
శరౌఘానభివర్షంతౌ జఘ్నతుస్తౌ పరస్పరమ్ |
అభీక్ష్ణమంతర్దధతుః శరజాలైర్మహాబలౌ ||
అభీక్ష్ణమంతర్దధతుః శరజాలైర్మహాబలౌ ||
VERSE #31
చంద్రాదిత్యావివోష్ణాంతే యథా మేఘైస్తరస్వినౌ |
న హ్యాదానం న సంధానం ధనుషో వా పరిగ్రహః ||
న హ్యాదానం న సంధానం ధనుషో వా పరిగ్రహః ||
VERSE #32
న విప్రమోక్షో బాణానాం న వికర్షో న విగ్రహః |
న ముష్టిప్రతిసంధానం న లక్ష్యప్రతిపాదనమ్ ||
న ముష్టిప్రతిసంధానం న లక్ష్యప్రతిపాదనమ్ ||
VERSE #33
అదృశ్యత తయోస్తత్ర యుధ్యతోః పాణిలాఘవాత్ |
చాపవేగవినిర్ముక్తబాణజాలైః సమంతతః ||
చాపవేగవినిర్ముక్తబాణజాలైః సమంతతః ||
VERSE #34
అంతరిక్షే హి సంఛన్నే న రూపాణి చకాశిరే |
లక్ష్మణో రావణిం ప్రాప్య రావణిశ్చాపి లక్ష్మణమ్ ||
లక్ష్మణో రావణిం ప్రాప్య రావణిశ్చాపి లక్ష్మణమ్ ||
VERSE #35
అవ్యవస్థా భవత్యుగ్రా తాభ్యామన్యోన్యవిగ్రహే |
తాభ్యాముభాభ్యాం తరసా విసృష్టైర్విశిఖైః శితైః ||
తాభ్యాముభాభ్యాం తరసా విసృష్టైర్విశిఖైః శితైః ||
VERSE #36
నిరంతరమివాకాశం బభూవ తమసావృతమ్ |
తైః పతద్భిశ్చ బహుభిస్తయోః శరశతైః శితైః ||
తైః పతద్భిశ్చ బహుభిస్తయోః శరశతైః శితైః ||
VERSE #37
దిశశ్చ ప్రదిశశ్చైవ బభూవుః శరసంకులాః |
తమసా సంవృతం సర్వమాసీద్భీమతరం మహత్ ||
తమసా సంవృతం సర్వమాసీద్భీమతరం మహత్ ||
VERSE #38
అస్తం గతే సహస్రాంశౌ సంవృతం తమసేవ హి |
రుధిరౌఘమహానద్యః ప్రావర్తంత సహస్రశః ||
రుధిరౌఘమహానద్యః ప్రావర్తంత సహస్రశః ||
VERSE #39
క్రవ్యాదా దారుణా వాగ్భిశ్చిక్షిపుర్భీమనిస్వనమ్ |
న తదానీం వవౌ వాయుర్న చ జజ్వాల పావకః ||
న తదానీం వవౌ వాయుర్న చ జజ్వాల పావకః ||
VERSE #40
స్వస్త్యస్తు లోకేభ్య ఇతి జజల్పుశ్చ మహర్షయః |
సంపేతుశ్చాత్ర సంప్రాప్తా గంధర్వాః సహ చారణైః ||
సంపేతుశ్చాత్ర సంప్రాప్తా గంధర్వాః సహ చారణైః ||
అథ రాక్షససింహస్య కృష్ణాన్కనకభూషణాన్ |
VERSE #41
శరైశ్చతుర్భిః సౌమిత్రిర్వివ్యాధ చతురో హయాన్ ||
VERSE #42
తతో'పరేణ భల్లేన శితేన నిశితేన చ |
సంపూర్ణాయతముక్తేన సుపత్రేణ సువర్చసా ||
సంపూర్ణాయతముక్తేన సుపత్రేణ సువర్చసా ||
VERSE #43
మహేంద్రాశనికల్పేన సూతస్య విచరిష్యతః |
స తేన బాణాశనినా తలశబ్దానునాదినా ||
స తేన బాణాశనినా తలశబ్దానునాదినా ||
VERSE #44
లాఘవాద్రాఘవః శ్రీమాన్ శిరః కాయాదపాహరత్ |
స యంతరి మహాతేజా హతే మందోదరీసుతః ||
స యంతరి మహాతేజా హతే మందోదరీసుతః ||
VERSE #45
స్వయం సారథ్యమకరోత్పునశ్చ ధనురస్పృశత్ |
తదద్భుతమభూత్తత్ర సామర్థ్యం పశ్యతాం యుధి ||
తదద్భుతమభూత్తత్ర సామర్థ్యం పశ్యతాం యుధి ||
VERSE #46
హయేషు వ్యగ్రహస్తం తం వివ్యాధ నిశితైః శరైః |
ధనుష్యథ పునర్వ్యగ్రే హయేషు ముముచే శరాన్ ||
ధనుష్యథ పునర్వ్యగ్రే హయేషు ముముచే శరాన్ ||
VERSE #47
ఛిద్రేషు తేషు బాణేషు సౌమిత్రిః శీఘ్రవిక్రమః |
అర్దయామాస బాణౌఘైర్విచరంతమభీతవత్ ||
అర్దయామాస బాణౌఘైర్విచరంతమభీతవత్ ||
VERSE #48
నిహతం సారథిం దృష్ట్వా సమరే రావణాత్మజః |
ప్రజహౌ సమరోద్ధర్షం విషణ్ణః స బభూవ హ ||
ప్రజహౌ సమరోద్ధర్షం విషణ్ణః స బభూవ హ ||
VERSE #49
విషణ్ణవదనం దృష్ట్వా రాక్షసం హరియూథపాః |
తతః పరమసంహృష్టా లక్ష్మణం చాభ్యపూజయన్ ||
తతః పరమసంహృష్టా లక్ష్మణం చాభ్యపూజయన్ ||
VERSE #50
తతః ప్రమాథీ శరభో రభసో గంధమాదనః |
అమృష్యమాణాశ్చత్వారశ్చక్రుర్వేగం హరీశ్వరాః ||
అమృష్యమాణాశ్చత్వారశ్చక్రుర్వేగం హరీశ్వరాః ||
VERSE #51
తే చాస్య హయముఖ్యేషు తూర్ణముత్ప్లుత్య వానరాః |
చతుర్షు సమహావీర్యా నిపేతుర్భీమవిక్రమాః ||
చతుర్షు సమహావీర్యా నిపేతుర్భీమవిక్రమాః ||
VERSE #52
తేషామధిష్ఠితానాం తైర్వానరైః పర్వతోపమైః |
ముఖేభ్యో రుధిరం రక్తం హయానాం సమవర్తత ||
ముఖేభ్యో రుధిరం రక్తం హయానాం సమవర్తత ||
VERSE #53
తే హయా మథితా భగ్నా వ్యసవో ధరణీం గతాః |
తే నిహత్య హయాంస్తస్య ప్రమథ్య చ మహారథమ్ ||
తే నిహత్య హయాంస్తస్య ప్రమథ్య చ మహారథమ్ ||
VERSE #54
పునరుత్పత్య వేగేన తస్థుర్లక్ష్మణపార్శ్వతః |
స హతాశ్వాదవప్లుత్య రథాన్మథితసారథేః |
శరవర్షేణ సౌమిత్రిమభ్యధావత రావణిః ||
స హతాశ్వాదవప్లుత్య రథాన్మథితసారథేః |
శరవర్షేణ సౌమిత్రిమభ్యధావత రావణిః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తతో మహేంద్రప్రతిమః స లక్ష్మణః
VERSE #55
పదాతినం తం నిశితైః శరోత్తమైః |
సృజంతమాజౌ నిశితాన్శరోత్తమాన్
భృశం తదా బాణగణైర్న్యవారయత్ ||
సృజంతమాజౌ నిశితాన్శరోత్తమాన్
భృశం తదా బాణగణైర్న్యవారయత్ ||
VERSE #56
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే నవతితమః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యుద్ధకాండ ఏకనవతితమః సర్గః (౯౧)
సంపూర్ణ
సంపూర్ణ
VERSE #57
శ్రీవాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Yuddha Kanda Sarga 90 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.