Yuddha Kanda Sarga 71
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
యుద్ధకాండ
|| అతికాయవధః ||
యుద్ధకాండ
|| అతికాయవధః ||
VERSE #2
స్వబలం వ్యథితం దృష్ట్వా తుములం రోమహర్షణమ్ |
భ్రాతౄంశ్చ నిహతాందృష్ట్వా శక్రతుల్యపరాక్రమాన్ ||
భ్రాతౄంశ్చ నిహతాందృష్ట్వా శక్రతుల్యపరాక్రమాన్ ||
VERSE #3
పితృవ్యౌ చాపి సందృశ్య సమరే సన్నిషూదితౌ |
యుద్ధోన్మత్తం చ మత్తం చ భ్రాతరౌ రాక్షసర్షభౌ ||
యుద్ధోన్మత్తం చ మత్తం చ భ్రాతరౌ రాక్షసర్షభౌ ||
VERSE #4
చుకోప చ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తవరో యుధి |
అతికాయో'ద్రిసంకాశో దేవదానవదర్పహా ||
అతికాయో'ద్రిసంకాశో దేవదానవదర్పహా ||
VERSE #5
స భాస్కరసహస్రస్య సంఘాతమివ భాస్వరమ్ |
రథమాస్థాయ శక్రారిరభిదుద్రావ వానరాన్ ||
రథమాస్థాయ శక్రారిరభిదుద్రావ వానరాన్ ||
VERSE #6
స విస్ఫార్య మహచ్చాపం కిరీటీ మృష్టకుండలః |
నామ విశ్రావయామాస ననాద చ మహాస్వనమ్ ||
నామ విశ్రావయామాస ననాద చ మహాస్వనమ్ ||
VERSE #7
తేన సింహప్రణాదేన నామవిశ్రావణేన చ |
జ్యాశబ్దేన చ భీమేన త్రాసయామాస వానరాన్ ||
జ్యాశబ్దేన చ భీమేన త్రాసయామాస వానరాన్ ||
VERSE #8
తే దృష్ట్వా దేహమాహాత్మ్యం కుంభకర్ణో'యముత్థితః |
భయార్తా వానరాః సర్వే సంశ్రయంతే పరస్పరమ్ ||
భయార్తా వానరాః సర్వే సంశ్రయంతే పరస్పరమ్ ||
VERSE #9
తే తస్య రూపమాలోక్య యథా విష్ణోస్త్రివిక్రమే |
భయాద్వానరయూథాస్తే విద్రవంతి తతస్తతః ||
భయాద్వానరయూథాస్తే విద్రవంతి తతస్తతః ||
VERSE #10
తే'తికాయం సమాసాద్య వానరా మూఢచేతసః |
శరణ్యం శరణం జగ్ముర్లక్ష్మణాగ్రజమాహవే ||
శరణ్యం శరణం జగ్ముర్లక్ష్మణాగ్రజమాహవే ||
VERSE #11
తతో'తికాయం కాకుత్స్థో రథస్థం పర్వతోపమమ్ |
దదర్శ ధన్వినం దూరాద్గర్జంతం కాలమేఘవత్ ||
దదర్శ ధన్వినం దూరాద్గర్జంతం కాలమేఘవత్ ||
VERSE #12
స తం దృష్ట్వా మహాత్మానం రాఘవస్తు విసిష్మియే |
వానరాన్సాంత్వయిత్వా'థ విభీషణమువాచ హ ||
వానరాన్సాంత్వయిత్వా'థ విభీషణమువాచ హ ||
VERSE #13
కో'సౌ పర్వతసంకాశో ధనుష్మాన్హరిలోచనః |
యుక్తే హయసహస్రేణ విశాలే స్యందనే స్థితః ||
యుక్తే హయసహస్రేణ విశాలే స్యందనే స్థితః ||
VERSE #14
య ఏష నిశితైః శూలైః సుతీక్ష్ణైః ప్రాసతోమరైః |
అర్చిష్మద్భిర్వృతో భాతి భూతైరివ మహేశ్వరః ||
అర్చిష్మద్భిర్వృతో భాతి భూతైరివ మహేశ్వరః ||
VERSE #15
కాలజిహ్వాప్రకాశాభిర్య ఏషో'తివిరాజతే |
ఆవృతో రథశక్తీభిర్విద్యుద్భిరివ తోయదః ||
ఆవృతో రథశక్తీభిర్విద్యుద్భిరివ తోయదః ||
VERSE #16
ధనూంషి చాస్య సజ్యాని హేమపృష్ఠాని సర్వశః |
శోభయంతి రథశ్రేష్ఠం శక్రచాప ఇవాంబరమ్ ||
శోభయంతి రథశ్రేష్ఠం శక్రచాప ఇవాంబరమ్ ||
VERSE #17
క ఏష రక్షఃశార్దూలో రణభూమిం విరాజయన్ |
అభ్యేతి రథినాం శ్రేష్ఠో రథేనాదిత్యతేజసా ||
అభ్యేతి రథినాం శ్రేష్ఠో రథేనాదిత్యతేజసా ||
VERSE #18
ధ్వజశృంగప్రతిష్ఠేన రాహుణాభివిరాజతే |
సూర్యరశ్మినిభైర్బాణైర్దిశో దశ విరాజయన్ ||
సూర్యరశ్మినిభైర్బాణైర్దిశో దశ విరాజయన్ ||
VERSE #19
త్రిణతం మేఘనిర్హ్రాదం హేమపృష్ఠమలంకృతమ్ |
శతక్రతుధనుఃప్రఖ్యం ధనుశ్చాస్య విరాజతే ||
శతక్రతుధనుఃప్రఖ్యం ధనుశ్చాస్య విరాజతే ||
VERSE #20
సధ్వజః సపతాకశ్చ సానుకర్షో మహారథః |
చతుఃసాదిసమాయుక్తో మేఘస్తనితనిస్వనః ||
చతుఃసాదిసమాయుక్తో మేఘస్తనితనిస్వనః ||
VERSE #21
వింశతిర్దశ చాష్టౌ చ తూణ్యో'స్య రథమాస్థితాః |
కార్ముకాని చ భీమాని జ్యాశ్చ కాంచనపింగళాః ||
కార్ముకాని చ భీమాని జ్యాశ్చ కాంచనపింగళాః ||
VERSE #22
ద్వౌ చ ఖడ్గౌ రథగతౌ పార్శ్వస్థౌ పార్శ్వశోభితౌ |
చతుర్హస్తత్సరుయుతౌ వ్యక్తహస్తదశాయతౌ ||
చతుర్హస్తత్సరుయుతౌ వ్యక్తహస్తదశాయతౌ ||
VERSE #23
రక్తకంఠగుణో ధీరో మహాపర్వతసన్నిభః |
కాలః కాలమహావక్త్రో మేఘస్థ ఇవ భాస్కరః ||
కాలః కాలమహావక్త్రో మేఘస్థ ఇవ భాస్కరః ||
VERSE #24
కాంచనాంగదనద్ధాభ్యాం భుజాభ్యామేష శోభతే |
శృంగాభ్యామివ తుంగాభ్యాం హిమవాన్పర్వతోత్తమః ||
శృంగాభ్యామివ తుంగాభ్యాం హిమవాన్పర్వతోత్తమః ||
VERSE #25
కుండలాభ్యాం తు యస్యైతద్భాతి వక్త్రం శుభేక్షణమ్ |
పునర్వస్వంతరగతం పూర్ణం బింబమివైందవమ్ ||
పునర్వస్వంతరగతం పూర్ణం బింబమివైందవమ్ ||
VERSE #26
ఆచక్ష్వ మే మహాబాహో త్వమేనం రాక్షసోత్తమమ్ |
యం దృష్ట్వా వానరాః సర్వే భయార్తా విద్రుతా దిశః ||
యం దృష్ట్వా వానరాః సర్వే భయార్తా విద్రుతా దిశః ||
VERSE #27
స పృష్టో రాజపుత్రేణ రామేణామితతేజసా |
ఆచచక్షే మహాతేజా రాఘవాయ విభీషణః ||
ఆచచక్షే మహాతేజా రాఘవాయ విభీషణః ||
VERSE #28
దశగ్రీవో మహాతేజా రాజా వైశ్రవణానుజః |
భీమకర్మా మహోత్సాహో రావణో రాక్షసాధిపః ||
భీమకర్మా మహోత్సాహో రావణో రాక్షసాధిపః ||
VERSE #29
తస్యాసీద్వీర్యవాన్పుత్రో రావణప్రతిమో రణే |
వృద్ధసేవీ శ్రుతిధరః సర్వాస్త్రవిదుషాం వరః ||
వృద్ధసేవీ శ్రుతిధరః సర్వాస్త్రవిదుషాం వరః ||
VERSE #30
అశ్వపృష్ఠే రథే నాగే ఖడ్గే ధనుషి కర్షణే |
భేదే సాంత్వే చ దానే చ నయే మంత్రే చ సమ్మతః ||
భేదే సాంత్వే చ దానే చ నయే మంత్రే చ సమ్మతః ||
VERSE #31
యస్య బాహూ సమాశ్రిత్య లంకా వసతి నిర్భయా |
తనయం ధాన్యమాలిన్యా అతికాయమిమం విదుః ||
తనయం ధాన్యమాలిన్యా అతికాయమిమం విదుః ||
VERSE #32
ఏతేనారాధితో బ్రహ్మా తపసా భావితాత్మనా |
అస్త్రాణి చాప్యవాప్తాని రిపవశ్చ పరాజితాః ||
అస్త్రాణి చాప్యవాప్తాని రిపవశ్చ పరాజితాః ||
VERSE #33
సురాసురైరవధ్యత్వం దత్తమస్మై స్వయంభువా |
ఏతచ్చ కవచం దివ్యం రథశ్చైషో'ర్కభాస్వరః ||
ఏతచ్చ కవచం దివ్యం రథశ్చైషో'ర్కభాస్వరః ||
VERSE #34
ఏతేన శతశో దేవా దానవాశ్చ పరాజితాః |
రక్షితాని చ రక్షాంసి యక్షాశ్చాపి నిషూదితాః ||
రక్షితాని చ రక్షాంసి యక్షాశ్చాపి నిషూదితాః ||
VERSE #35
వజ్రం విష్టంభితం యేన బాణైరింద్రస్య ధీమతః |
పాశః సలిలరాజస్య రణే ప్రతిహతస్తథా ||
పాశః సలిలరాజస్య రణే ప్రతిహతస్తథా ||
VERSE #36
ఏషో'తికాయో బలవాన్రాక్షసానామథర్షభః |
రావణస్య సుతో ధీమాందేవదానవదర్పహా ||
రావణస్య సుతో ధీమాందేవదానవదర్పహా ||
VERSE #37
తదస్మిన్క్రియతాం యత్నః క్షిప్రం పురుషపుంగవ |
పురా వానరసైన్యాని క్షయం నయతి సాయకైః ||
పురా వానరసైన్యాని క్షయం నయతి సాయకైః ||
VERSE #38
తతో'తికాయో బలవాన్ప్రవిశ్య హరివాహినీమ్ |
విస్ఫారయామాస ధనుర్ననాద చ పునః పునః ||
విస్ఫారయామాస ధనుర్ననాద చ పునః పునః ||
VERSE #39
తం భీమవపుషం దృష్ట్వా రథస్థం రథినాం వరమ్ |
అభిపేతుర్మహాత్మానో యే ప్రధానా వనౌకసః ||
అభిపేతుర్మహాత్మానో యే ప్రధానా వనౌకసః ||
VERSE #40
కుముదో ద్వివిదో మైందో నీలః శరభ ఏవ చ |
పాదపైర్గిరిశృంగైశ్చ యుగపత్సమభిద్రవన్ ||
పాదపైర్గిరిశృంగైశ్చ యుగపత్సమభిద్రవన్ ||
VERSE #41
తేషాం వృక్షాంశ్చ శైలాంశ్చ శరైః కాంచనభూషణైః |
అతికాయో మహాతేజాశ్చిచ్ఛేదాస్త్రవిదాం వరః ||
అతికాయో మహాతేజాశ్చిచ్ఛేదాస్త్రవిదాం వరః ||
VERSE #42
తాంశ్చైవ సర్వాన్స హరీన్ శరైః సర్వాయసైర్బలీ |
వివ్యాధాభిముఖః సంఖ్యే భీమకాయో నిశాచరః ||
వివ్యాధాభిముఖః సంఖ్యే భీమకాయో నిశాచరః ||
VERSE #43
తే'ర్దితా బాణవర్షేణ భగ్నగాత్రాః ప్లవంగమాః |
న శేకురతికాయస్య ప్రతికర్తుం మహారణే ||
న శేకురతికాయస్య ప్రతికర్తుం మహారణే ||
VERSE #44
తత్సైన్యం హరివీరాణాం త్రాసయామాస రాక్షసః |
మృగయూథమివ క్రుద్ధో హరిర్యౌవనదర్పితః ||
మృగయూథమివ క్రుద్ధో హరిర్యౌవనదర్పితః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స రాక్షసేంద్రో హరిసైన్యమధ్యే
VERSE #45
నాయుధ్యమానం నిజఘాన కంచిత్ |
ఉపేత్య రామం సధనుః కలాపీ
సగర్వితం వాక్యమిదం బభాషే ||
ఉపేత్య రామం సధనుః కలాపీ
సగర్వితం వాక్యమిదం బభాషే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
రథే స్థితో'హం శరచాపపాణిః
VERSE #46
న ప్రాకృతం కంచన యోధయామి |
యశ్చాస్తి కశ్చిద్వ్యవసాయయుక్తో
దదాతు మే క్షిప్రమిహాద్య యుద్ధమ్ ||
యశ్చాస్తి కశ్చిద్వ్యవసాయయుక్తో
దదాతు మే క్షిప్రమిహాద్య యుద్ధమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తత్తస్య వాక్యం బ్రువతో నిశమ్య
VERSE #47
చుకోప సౌమిత్రిరమిత్రహంతా |
అమృష్యమాణశ్చ సముత్పపాత
జగ్రాహ చాపం చ తతః స్మయిత్వా ||
అమృష్యమాణశ్చ సముత్పపాత
జగ్రాహ చాపం చ తతః స్మయిత్వా ||
VERSE #48
క్రుద్ధః సౌమిత్రిరుత్పత్య తూణాదాక్షిప్య సాయకమ్ |
పురస్తాదతికాయస్య విచకర్ష మహద్ధనుః ||
పురస్తాదతికాయస్య విచకర్ష మహద్ధనుః ||
VERSE #49
పూరయన్స మహీం శైలానాకాశం సాగరం దిశః |
జ్యాశబ్దో లక్ష్మణస్యోగ్రస్త్రాసయన్రజనీచరాన్ ||
జ్యాశబ్దో లక్ష్మణస్యోగ్రస్త్రాసయన్రజనీచరాన్ ||
VERSE #50
సౌమిత్రేశ్చాపనిర్ఘోషం శ్రుత్వా ప్రతిభయం తదా |
విసిష్మియే మహాతేజా రాక్షసేంద్రాత్మజో బలీ ||
విసిష్మియే మహాతేజా రాక్షసేంద్రాత్మజో బలీ ||
VERSE #51
అథాతికాయః కుపితో దృష్ట్వా లక్ష్మణముత్థితమ్ |
ఆదాయ నిశితం బాణమిదం వచనమబ్రవీత్ ||
ఆదాయ నిశితం బాణమిదం వచనమబ్రవీత్ ||
VERSE #52
బాలస్త్వమసి సౌమిత్రే విక్రమేష్వవిచక్షణః |
గచ్ఛ కిం కాలసదృశం మాం యోధయితుమిచ్ఛసి ||
గచ్ఛ కిం కాలసదృశం మాం యోధయితుమిచ్ఛసి ||
VERSE #53
న హి మద్బాహుసృష్టానామస్త్రాణాం హిమవానపి |
సోఢుముత్సహతే వేగమంతరిక్షమథో మహీ ||
సోఢుముత్సహతే వేగమంతరిక్షమథో మహీ ||
VERSE #54
సుఖప్రసుప్తం కాలాగ్నిం నిబోధయితుమిచ్ఛసి |
న్యస్య చాపం నివర్తస్వ మా ప్రాణాన్జహి మద్గతః ||
న్యస్య చాపం నివర్తస్వ మా ప్రాణాన్జహి మద్గతః ||
VERSE #55
అథవా త్వం ప్రతిష్టబ్ధో న నివర్తితుమిచ్ఛసి |
తిష్ఠ ప్రాణాన్పరిత్యజ్య గమిష్యసి యమక్షయమ్ ||
తిష్ఠ ప్రాణాన్పరిత్యజ్య గమిష్యసి యమక్షయమ్ ||
VERSE #56
పశ్య మే నిశితాన్బాణానరిదర్పనిషూదనాన్ |
ఈశ్వరాయుధసంకాశాంస్తప్తకాంచనభూషణాన్ ||
ఈశ్వరాయుధసంకాశాంస్తప్తకాంచనభూషణాన్ ||
VERSE #57
ఏష తే సర్పసంకాశో బాణః పాస్యతి శోణితమ్ |
మృగరాజ ఇవ క్రుద్ధో నాగరాజస్య శోణితమ్ |
ఇత్యేవముక్త్వా సంక్రుద్ధః శరం ధనుషి సందధే ||
మృగరాజ ఇవ క్రుద్ధో నాగరాజస్య శోణితమ్ |
ఇత్యేవముక్త్వా సంక్రుద్ధః శరం ధనుషి సందధే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శ్రుత్వా'తికాయస్య వచః సరోషం
VERSE #58
సగర్వితం సంయతి రాజపుత్రః |
స సంచుకోపాతిబలో బృహచ్ఛ్రీః
ఉవాచ వాక్యం చ తతో మహార్థమ్ ||
స సంచుకోపాతిబలో బృహచ్ఛ్రీః
ఉవాచ వాక్యం చ తతో మహార్థమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న వాక్యమాత్రేణ భవాన్ప్రధానో
VERSE #59
న కత్థనాత్సత్పురుషా భవంతి |
మయి స్థితే ధన్విని బాణపాణౌ
నిదర్శయ స్వాత్మబలం దురాత్మన్ ||
మయి స్థితే ధన్విని బాణపాణౌ
నిదర్శయ స్వాత్మబలం దురాత్మన్ ||
VERSE #60
కర్మణా సూచయాత్మానం న వికత్థితుమర్హసి |
పౌరుషేణ తు యో యుక్తః స తు శూర ఇతి స్మృతః ||
పౌరుషేణ తు యో యుక్తః స తు శూర ఇతి స్మృతః ||
VERSE #61
సర్వాయుధసమాయుక్తో ధన్వీ త్వం రథమాస్థితః |
శరైర్వా యది వా'ప్యస్త్రైర్దర్శయస్వ పరాక్రమమ్ ||
శరైర్వా యది వా'ప్యస్త్రైర్దర్శయస్వ పరాక్రమమ్ ||
VERSE #62
తతః శిరస్తే నిశితైః పాతయిష్యామ్యహం శరైః |
మారుతః కాలసంపక్వం వృంతాత్తాలఫలం యథా ||
మారుతః కాలసంపక్వం వృంతాత్తాలఫలం యథా ||
VERSE #63
అద్య తే మామకా బాణాస్తప్తకాంచనభూషణాః |
పాస్యంతి రుధిరం గాత్రాద్బాణశల్యాంతరోత్థితమ్ ||
పాస్యంతి రుధిరం గాత్రాద్బాణశల్యాంతరోత్థితమ్ ||
VERSE #64
బాలో'యమితి విజ్ఞాయ న మా'వజ్ఞాతుమర్హసి |
బాలో వా యది వా వృద్ధో మృత్యుం జానీహి సంయుగే ||
బాలో వా యది వా వృద్ధో మృత్యుం జానీహి సంయుగే ||
VERSE #65
బాలేన విష్ణునా లోకాస్త్రయః క్రాంతాస్త్రిభిః క్రమైః |
ఇత్యేవముక్త్వా సంక్రుద్ధః శరాంధనుషి సందధే ||
ఇత్యేవముక్త్వా సంక్రుద్ధః శరాంధనుషి సందధే ||
VERSE #66
లక్ష్మణస్య వచః శ్రుత్వా హేతుమత్పరమార్థవత్ |
అతికాయః ప్రచుక్రోధ బాణం చోత్తమమాదదే ||
అతికాయః ప్రచుక్రోధ బాణం చోత్తమమాదదే ||
VERSE #67
తతో విద్యాధరా భూతా దేవా దైత్యా మహర్షయః |
గుహ్యకాశ్చ మహాత్మానస్తద్యుద్ధం ద్రష్టుమాగమన్ ||
గుహ్యకాశ్చ మహాత్మానస్తద్యుద్ధం ద్రష్టుమాగమన్ ||
VERSE #68
తతో'తికాయః కుపితశ్చాపమారోప్య సాయకమ్ |
లక్ష్మణస్య ప్రచిక్షేప సంక్షిపన్నివ చాంబరమ్ ||
లక్ష్మణస్య ప్రచిక్షేప సంక్షిపన్నివ చాంబరమ్ ||
VERSE #69
తమాపతంతం నిశితం శరమాశీవిషోపమమ్ |
అర్ధచంద్రేణ చిచ్ఛేద లక్ష్మణః పరవీరహా ||
అర్ధచంద్రేణ చిచ్ఛేద లక్ష్మణః పరవీరహా ||
VERSE #70
తం నికృత్తం శరం దృష్ట్వా కృత్తభోగమివోరగమ్ |
అతికాయో భృశం క్రుద్ధః పంచబాణాన్సమాదదే ||
అతికాయో భృశం క్రుద్ధః పంచబాణాన్సమాదదే ||
VERSE #71
తాన్ శరాన్సంప్రచిక్షేప లక్ష్మణాయ నిశాచరః |
తానప్రాప్తాన్ శరైస్తీక్ష్ణైశ్చిచ్ఛేద భరతానుజః ||
తానప్రాప్తాన్ శరైస్తీక్ష్ణైశ్చిచ్ఛేద భరతానుజః ||
VERSE #72
[* పంచభిః పంచ చిచ్ఛేద పావకార్కసమప్రభః | *]
VERSE #73
స తాన్ ఛిత్త్వా శరైస్తీక్ష్ణైర్లక్ష్మణః పరవీరహా |
ఆదదే నిశితం బాణం జ్వలంతమివ తేజసా ||
ఆదదే నిశితం బాణం జ్వలంతమివ తేజసా ||
VERSE #74
తమాదాయ ధనుః శ్రేష్ఠే యోజయామాస లక్ష్మణః |
విచకర్ష చ వేగేన విససర్జ చ వీర్యవాన్ ||
విచకర్ష చ వేగేన విససర్జ చ వీర్యవాన్ ||
VERSE #75
పూర్ణాయతవిసృష్టేన శరేణ నతపర్వణా |
లలాటే రాక్షసశ్రేష్ఠమాజఘాన స వీర్యవాన్ ||
లలాటే రాక్షసశ్రేష్ఠమాజఘాన స వీర్యవాన్ ||
VERSE #76
స లలాటే శరో మగ్నస్తస్య భీమస్య రక్షసః |
దదృశే శోణితేనాక్తః పన్నగేంద్ర ఇవాచలే ||
దదృశే శోణితేనాక్తః పన్నగేంద్ర ఇవాచలే ||
VERSE #77
రాక్షసః ప్రచకంపే చ లక్ష్మణేషుప్రపీడితః |
రుద్రబాణహతం ఘోరం యథా త్రిపురగోపురమ్ ||
రుద్రబాణహతం ఘోరం యథా త్రిపురగోపురమ్ ||
VERSE #78
చింతయామాస చాశ్వస్య విమృశ్య చ మహాబలః |
సాధు బాణనిపాతేన శ్వాఘనీయో'సి మే రిపుః ||
సాధు బాణనిపాతేన శ్వాఘనీయో'సి మే రిపుః ||
VERSE #79
విధాయైవం వినమ్యాస్యం నియమ్య చ భుజావుభౌ |
స రథోపస్థమాస్థాయ రథేన ప్రచచార హ ||
స రథోపస్థమాస్థాయ రథేన ప్రచచార హ ||
VERSE #80
ఏకం త్రీన్పంచ సప్తేతి సాయకాన్రాక్షసర్షభః |
ఆదదే సందధే చాపి విచకర్షోత్ససర్జ చ ||
ఆదదే సందధే చాపి విచకర్షోత్ససర్జ చ ||
VERSE #81
తే బాణాః కాలసంకాశా రాక్షసేంద్రధనుశ్చ్యుతాః |
హేమపుంఖా రవిప్రఖ్యాశ్చక్రుర్దీప్తమివాంబరమ్ ||
హేమపుంఖా రవిప్రఖ్యాశ్చక్రుర్దీప్తమివాంబరమ్ ||
VERSE #82
తతస్తాన్రాక్షసోత్సృష్టాన్ శరౌఘాన్రాఘవానుజః |
అసంభ్రాంతః ప్రచిచ్ఛేద నిశితైర్బహుభిః శరైః ||
అసంభ్రాంతః ప్రచిచ్ఛేద నిశితైర్బహుభిః శరైః ||
VERSE #83
తాన్ శరాన్యుధి సంప్రేక్ష్య నికృత్తాన్రావణాత్మజః |
చుకోప త్రిదశేంద్రారిర్జగ్రాహ నిశితం శరమ్ ||
చుకోప త్రిదశేంద్రారిర్జగ్రాహ నిశితం శరమ్ ||
VERSE #84
స సంధాయ మహాతేజాస్తం బాణం సహసోత్సృజత్ |
తతః సౌమిత్రిమాయాంతమాజఘాన స్తనాంతరే ||
తతః సౌమిత్రిమాయాంతమాజఘాన స్తనాంతరే ||
VERSE #85
అతికాయేన సౌమిత్రిస్తాడితో యుధి వక్షసి |
సుస్రావ రుధిరం తీవ్రం మదం మత్త ఇవ ద్విపః ||
సుస్రావ రుధిరం తీవ్రం మదం మత్త ఇవ ద్విపః ||
VERSE #86
స చకార తదాత్మానం విశల్యం సహసా విభుః |
జగ్రాహ చ శరం తీక్ష్ణమస్త్రేణాపి చ సందధే ||
జగ్రాహ చ శరం తీక్ష్ణమస్త్రేణాపి చ సందధే ||
VERSE #87
ఆగ్నేయేన తదాస్త్రేణ యోజయామాస సాయకమ్ |
స జజ్వాల తదా బాణో ధనుష్యస్య మహాత్మనః ||
స జజ్వాల తదా బాణో ధనుష్యస్య మహాత్మనః ||
VERSE #88
అతికాయో'పి తేజస్వీ సౌరమస్త్రం సమాదధే |
తేన బాణం భుజంగాభం హేమపుంఖమయోజయత్ ||
తేన బాణం భుజంగాభం హేమపుంఖమయోజయత్ ||
VERSE #89
తదస్త్రం జ్వలితం ఘోరం లక్ష్మణః శరమాహితమ్ |
అతికాయాయ చిక్షేప కాలదండమివాంతకః ||
అతికాయాయ చిక్షేప కాలదండమివాంతకః ||
VERSE #90
ఆగ్నేయేనాభిసంయుక్తం దృష్ట్వా బాణం నిశాచరః |
ఉత్ససర్జ తదా బాణం దీప్తం సూర్యాస్త్రయోజితమ్ ||
ఉత్ససర్జ తదా బాణం దీప్తం సూర్యాస్త్రయోజితమ్ ||
VERSE #91
తావుభావంబరే బాణావన్యోన్యమభిజఘ్నతుః |
తేజసా సంప్రదీప్తాగ్రౌ క్రుద్ధావివ భుజంగమౌ ||
తేజసా సంప్రదీప్తాగ్రౌ క్రుద్ధావివ భుజంగమౌ ||
VERSE #92
తావన్యోన్యం వినిర్దహ్య పేతతుః పృథివీతలే |
నిరర్చిషౌ భస్మకృతౌ న భ్రాజేతే శరోత్తమౌ ||
నిరర్చిషౌ భస్మకృతౌ న భ్రాజేతే శరోత్తమౌ ||
VERSE #93
తతో'తికాయః సంక్రుద్ధస్త్వస్త్రమైషీకముత్సృజత్ |
తత్ప్రచిచ్ఛేద సౌమిత్రిరస్త్రేణైంద్రేణ వీర్యవాన్ ||
తత్ప్రచిచ్ఛేద సౌమిత్రిరస్త్రేణైంద్రేణ వీర్యవాన్ ||
VERSE #94
ఐషీకం నిహతం దృష్ట్వా రుషితో రావణాత్మజః |
యామ్యేనాస్త్రేణ సంక్రుద్ధో యోజయామాస సాయకమ్ ||
యామ్యేనాస్త్రేణ సంక్రుద్ధో యోజయామాస సాయకమ్ ||
VERSE #95
తతస్తదస్త్రం చిక్షేప లక్ష్మణాయ నిశాచరః |
వాయవ్యేన తదస్త్రేణ నిజఘాన స లక్ష్మణః ||
వాయవ్యేన తదస్త్రేణ నిజఘాన స లక్ష్మణః ||
VERSE #96
అథైనం శరధారాభిర్ధారాభిరివ తోయదః |
అభ్యవర్షత్సుసంక్రుద్ధో లక్ష్మణో రావణాత్మజమ్ ||
అభ్యవర్షత్సుసంక్రుద్ధో లక్ష్మణో రావణాత్మజమ్ ||
VERSE #97
తే'తికాయం సమాసాద్య కవచే వజ్రభూషితే |
భగ్నాగ్రశల్యాః సహసా పేతుర్బాణా మహీతలే ||
భగ్నాగ్రశల్యాః సహసా పేతుర్బాణా మహీతలే ||
VERSE #98
తాన్మోఘానభిసంప్రేక్ష్య లక్ష్మణః పరవీరహా |
అభ్యవర్షన్మహేషూణాం సహస్రేణ మహాయశాః ||
అభ్యవర్షన్మహేషూణాం సహస్రేణ మహాయశాః ||
VERSE #99
స వృష్యమాణో బాణౌఘైరతికాయో మహాబలః |
అవధ్యకవచః సంఖ్యే రాక్షసో నైవ వివ్యథే ||
అవధ్యకవచః సంఖ్యే రాక్షసో నైవ వివ్యథే ||
VERSE #100
న శశాక రుజం కర్తుం యుధి తస్య నరోత్తమః |
అథైనమభ్యుపాగమ్య వాయుర్వాక్యమువాచ హ ||
అథైనమభ్యుపాగమ్య వాయుర్వాక్యమువాచ హ ||
VERSE #101
బ్రహ్మదత్తవరో హ్యేష అవధ్యకవచావృతః |
బ్రాహ్మేణాస్త్రేణ భింధ్యేనమేష వధ్యో హి నాన్యథా |
అవధ్య ఏష హన్యేషామస్త్రాణాం కవచీ బలీ ||
బ్రాహ్మేణాస్త్రేణ భింధ్యేనమేష వధ్యో హి నాన్యథా |
అవధ్య ఏష హన్యేషామస్త్రాణాం కవచీ బలీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తతస్తు వాయోర్వచనం నిశమ్య
VERSE #102
సౌమిత్రిరింద్రప్రతిమానవీర్యః |
సమాదదే బాణమమోఘవేగం
తద్బ్రాహ్మమస్త్రం సహసా నియోజ్య ||
సమాదదే బాణమమోఘవేగం
తద్బ్రాహ్మమస్త్రం సహసా నియోజ్య ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తస్మిన్మహాస్త్రే తు నియుజ్యమానే
VERSE #103
సౌమిత్రిణా బాణవరే శితాగ్రే |
దిశశ్చ చంద్రార్కమహాగ్రహాశ్చ
నభశ్చ తత్రాస చచాల చోర్వీ ||
దిశశ్చ చంద్రార్కమహాగ్రహాశ్చ
నభశ్చ తత్రాస చచాల చోర్వీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తం బ్రహ్మణో'స్త్రేణ నియుజ్య చాపే
VERSE #104
శరం సుపుంఖం యమదూతకల్పమ్ |
సౌమిత్రిరింద్రారిసుతస్య తస్య
ససర్జ బాణం యుధి వజ్రకల్పమ్ ||
సౌమిత్రిరింద్రారిసుతస్య తస్య
ససర్జ బాణం యుధి వజ్రకల్పమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తం లక్ష్మణోత్సృష్టమమోఘవేగం
VERSE #105
సమాపతంతం జ్వలనప్రకాశమ్ |
సువర్ణవజ్రోత్తమచిత్రపుంఖం
తదా'తికాయః సమరే దదర్శ ||
సువర్ణవజ్రోత్తమచిత్రపుంఖం
తదా'తికాయః సమరే దదర్శ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తం ప్రేక్షమాణః సహసా'తికాయో
VERSE #106
జఘాన బాణైర్నిశితైరనేకైః |
స సాయకస్తస్య సుపర్ణవేగః
తదాతికాయస్య జగామ పార్శ్వమ్ ||
స సాయకస్తస్య సుపర్ణవేగః
తదాతికాయస్య జగామ పార్శ్వమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తమాగతం ప్రేక్ష్య తదా'తికాయో
VERSE #107
బాణం ప్రదీప్తాంతకకాలకల్పమ్ |
జఘాన శక్త్యృష్టిగదాకుఠారైః
శూలైర్హులైశ్చాత్యవిపన్నచేతాః ||
జఘాన శక్త్యృష్టిగదాకుఠారైః
శూలైర్హులైశ్చాత్యవిపన్నచేతాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తాన్యాయుధాన్యద్భుతవిగ్రహాణి
VERSE #108
మోఘాని కృత్వా స శరో'గ్నిదీప్తః |
ప్రగృహ్య తస్యైవ కిరీటజుష్టం
తతో'తికాయస్య శిరో జహార ||
ప్రగృహ్య తస్యైవ కిరీటజుష్టం
తతో'తికాయస్య శిరో జహార ||
VERSE #109
తచ్ఛిరః సశిరస్త్రాణం లక్ష్మణేషుప్రపీడితమ్ |
పపాత సహసా భూమౌ శృంగం హిమవతో యథా ||
పపాత సహసా భూమౌ శృంగం హిమవతో యథా ||
VERSE #110
తం తు భూమౌ నిపతతం దృష్ట్వా విక్షిప్తభూషణమ్ |
బభూవుర్వ్యథితాః సర్వే హతశేషా నిశాచరాః ||
బభూవుర్వ్యథితాః సర్వే హతశేషా నిశాచరాః ||
VERSE #111
తే విషణ్ణముఖా దీనాః ప్రహారజనితశ్రమాః |
వినేదురుచ్చైర్బహవః సహసా విస్వరైఃస్వరైః ||
వినేదురుచ్చైర్బహవః సహసా విస్వరైఃస్వరైః ||
VERSE #112
తతస్తే త్వరితం యాతా నిరపేక్షా నిశాచరాః |
పురీమభిముఖా భీతా ద్రవంతో నాయకే హతే ||
పురీమభిముఖా భీతా ద్రవంతో నాయకే హతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రహర్షయుక్తా బహవస్తు వానరాః
VERSE #113
ప్రబుద్ధపద్మప్రతిమాననాస్తదా |
అపూజయఁల్లక్ష్మణమిష్టభాగినం
హతే రిపౌ భీమబలే దురాసదే ||
అపూజయఁల్లక్ష్మణమిష్టభాగినం
హతే రిపౌ భీమబలే దురాసదే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అతిబలమతికాయమభ్రకల్పం
VERSE #114
యుధి వినిపాత్య స లక్ష్మణః ప్రహృష్టః |
త్వరితమథ తదా స రామపార్శ్వం
కపినివహైశ్చ సుపూజితో జగామ ||
త్వరితమథ తదా స రామపార్శ్వం
కపినివహైశ్చ సుపూజితో జగామ ||
VERSE #115
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ఏకసప్తతితమః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యుద్ధకాండ ద్విసప్తతితమః సర్గః (౭౨)
సంపూర్ణ
సంపూర్ణ
VERSE #116
శ్రీవాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Yuddha Kanda Sarga 71 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.