Yuddha Kanda Sarga 92
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
యుద్ధకాండ
|| రావణిశస్త్రహతచికిత్సా ||
యుద్ధకాండ
|| రావణిశస్త్రహతచికిత్సా ||
VERSE #2
రుధిరక్లిన్నగాత్రస్తు లక్ష్మణః శుభలక్షణః |
బభూవ హృష్టస్తం హత్వా శక్రజేతారమాహవే ||
బభూవ హృష్టస్తం హత్వా శక్రజేతారమాహవే ||
VERSE #3
తతః స జాంబవంతం చ హనుమంతం చ వీర్యవాన్ |
సన్నిహత్య మహాతేజాస్తాంశ్చ సర్వాన్వనౌకసః ||
సన్నిహత్య మహాతేజాస్తాంశ్చ సర్వాన్వనౌకసః ||
VERSE #4
ఆజగామ తతస్తీవ్రం యత్ర సుగ్రీవరాఘవౌ |
విభీషణమవష్టభ్య హనూమంతం చ లక్ష్మణః ||
విభీషణమవష్టభ్య హనూమంతం చ లక్ష్మణః ||
VERSE #5
తతో రామమభిక్రమ్య సౌమిత్రిరభివాద్య చ |
తస్థౌ భ్రాతృసమీపస్థ ఇంద్రస్యేవ బృహస్పతిః ||
తస్థౌ భ్రాతృసమీపస్థ ఇంద్రస్యేవ బృహస్పతిః ||
VERSE #6
నిష్టనన్నివ చాగమ్య రాఘవాయ మహాత్మనే |
ఆచచక్షే తదా వీరో ఘోరమింద్రజితో వధమ్ ||
ఆచచక్షే తదా వీరో ఘోరమింద్రజితో వధమ్ ||
VERSE #7
రావణేస్తు శిరశ్ఛిన్నం లక్ష్మణేన మహాత్మనా |
న్యవేదయత రామాయ తదా హృష్టో విభీషణః ||
న్యవేదయత రామాయ తదా హృష్టో విభీషణః ||
VERSE #8
శ్రుత్వైతత్తు మహావీర్యో లక్ష్మణేనేంద్రజిద్వధమ్ |
ప్రహర్షమతులం లేభే రామో వాక్యమువాచ హ ||
ప్రహర్షమతులం లేభే రామో వాక్యమువాచ హ ||
VERSE #9
సాధు లక్ష్మణ తుష్టో'స్మి కర్మణా సుకృతం కృతమ్ |
రావణేర్హి వినాశేన జితమిత్యుపధారయ ||
రావణేర్హి వినాశేన జితమిత్యుపధారయ ||
VERSE #10
స తం శిరస్యుపాఘ్రాయ లక్ష్మణం లక్ష్మివర్ధనమ్ |
లజ్జమానం బలాత్స్నేహాదంకమారోప్య వీర్యవాన్ ||
లజ్జమానం బలాత్స్నేహాదంకమారోప్య వీర్యవాన్ ||
VERSE #11
ఉపవేశ్య తముత్సంగే పరిష్వజ్యావపీడితమ్ |
భ్రాతరం లక్ష్మణం స్నిగ్ధం పునఃపునరుదైక్షత ||
భ్రాతరం లక్ష్మణం స్నిగ్ధం పునఃపునరుదైక్షత ||
VERSE #12
శల్యసంపీడితం శస్తం నిఃశ్వసంతం తు లక్ష్మణమ్ |
రామస్తు దుఃఖసంతప్తస్తదా నిశ్వసితో భృశమ్ ||
రామస్తు దుఃఖసంతప్తస్తదా నిశ్వసితో భృశమ్ ||
VERSE #13
మూర్ధ్ని చైనముపాఘ్రాయ భూయః సంస్పృశ్య చ త్వరన్ |
ఉవాచ లక్ష్మణం వాక్యమాశ్వస్య పురుషర్షభః ||
ఉవాచ లక్ష్మణం వాక్యమాశ్వస్య పురుషర్షభః ||
VERSE #14
కృతం పరమకల్యాణం కర్మ దుష్కరకర్మణా |
అద్య మన్యే హతే పుత్రే రావణం నిహతం యుధి ||
అద్య మన్యే హతే పుత్రే రావణం నిహతం యుధి ||
VERSE #15
అద్యాహం విజయీ శత్రౌ హతే తస్మిన్ దురాత్మని |
రావణస్య నృశంసస్య దిష్ట్యా వీర త్వయా రణే ||
రావణస్య నృశంసస్య దిష్ట్యా వీర త్వయా రణే ||
VERSE #16
ఛిన్నో హి దక్షిణో బాహుః స హి తస్య వ్యపాశ్రయః |
విభీషణహనూమద్భ్యాం కృతం కర్మ మహద్రణే ||
విభీషణహనూమద్భ్యాం కృతం కర్మ మహద్రణే ||
VERSE #17
అహోరాత్రైస్త్రిభిర్వీరః కథంచిద్వినిపాతితః |
నిరమిత్రః కృతో'స్మ్యద్య నిర్యాస్యతి హి రావణః ||
నిరమిత్రః కృతో'స్మ్యద్య నిర్యాస్యతి హి రావణః ||
VERSE #18
బలవ్యూహేన మహతా శ్రుత్వా పుత్రం నిపాతితమ్ |
తం పుత్రవధసంతప్తం నిర్యాంతం రాక్షసాధిపమ్ ||
తం పుత్రవధసంతప్తం నిర్యాంతం రాక్షసాధిపమ్ ||
VERSE #19
బలేనావృత్య మహతా నిహనిష్యామి దుర్జయమ్ |
త్వయా లక్ష్మణ నాథేన సీతా చ పృథివీ చ మే ||
త్వయా లక్ష్మణ నాథేన సీతా చ పృథివీ చ మే ||
VERSE #20
న దుష్ప్రాపా హతే త్వద్య శక్రజేతరి చాహవే |
స తం భ్రాతరమాశ్వాస్య పరిష్వజ్య చ రాఘవః ||
స తం భ్రాతరమాశ్వాస్య పరిష్వజ్య చ రాఘవః ||
VERSE #21
రామః సుషేణం ముదితః సమాభాష్యేదమబ్రవీత్ |
సశల్యో'యం మహాప్రాజ్ఞ సౌమిత్రిర్మిత్రవత్సలః ||
సశల్యో'యం మహాప్రాజ్ఞ సౌమిత్రిర్మిత్రవత్సలః ||
VERSE #22
యథా భవతి సుస్వస్థస్తథా త్వం సముపాచర |
విశల్యః క్రియతాం క్షిప్రం సౌమిత్రిః సవిభీషణః ||
విశల్యః క్రియతాం క్షిప్రం సౌమిత్రిః సవిభీషణః ||
VERSE #23
ఋక్షవానరసైన్యానాం శూరాణాం ద్రుమయోధినామ్ |
యే చాప్యన్యే'త్ర యుధ్యంతి సశల్యా వ్రణినస్తథా ||
యే చాప్యన్యే'త్ర యుధ్యంతి సశల్యా వ్రణినస్తథా ||
VERSE #24
తే'పి సర్వే ప్రయత్నేన క్రియంతాం సుఖినస్త్వయా |
ఏవముక్తస్తు రామేణ మహాత్మా హరియూథపః ||
ఏవముక్తస్తు రామేణ మహాత్మా హరియూథపః ||
VERSE #25
లక్ష్మణాయ దదౌ నస్తః సుషేణః పరమౌషధిమ్ |
స తస్యా గంధమాఘ్రాయ విశల్యః సమపద్యత ||
స తస్యా గంధమాఘ్రాయ విశల్యః సమపద్యత ||
VERSE #26
తథా నిర్వేదనశ్చైవ సంరూఢవ్రణ ఏవ చ |
విభీషణముఖానాం చ సుహృదాం రాఘవాజ్ఞయా ||
విభీషణముఖానాం చ సుహృదాం రాఘవాజ్ఞయా ||
VERSE #27
సర్వవానరముఖ్యానాం చికిత్సాం స తదా'కరోత్ |
తతః ప్రకృతిమాపన్నో హృతశల్యో గతవ్యథః |
సౌమిత్రిర్ముదితస్తత్ర క్షణేన విగతజ్వరః ||
తతః ప్రకృతిమాపన్నో హృతశల్యో గతవ్యథః |
సౌమిత్రిర్ముదితస్తత్ర క్షణేన విగతజ్వరః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తథైవ రామః ప్లవగాధిపస్తదా
VERSE #28
విభీషణశ్చర్క్షపతిశ్చ జాంబవాన్ |
అవేక్ష్య సౌమిత్రిమరోగముత్థితం
ముదా ససైన్యాః సుచిరం జహర్షిరే ||
అవేక్ష్య సౌమిత్రిమరోగముత్థితం
ముదా ససైన్యాః సుచిరం జహర్షిరే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అపూజయత్కర్మ స లక్ష్మణస్య
VERSE #29
సుదుష్కరం దాశరథిర్మహాత్మా |
హృష్టా బభూవుర్యుధి యూథపేంద్రా
నిపాతితం శక్రజితం నిశమ్య ||
హృష్టా బభూవుర్యుధి యూథపేంద్రా
నిపాతితం శక్రజితం నిశమ్య ||
VERSE #30
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ద్వినవతితమః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యుద్ధకాండ త్రినవతితమః సర్గః (౯౩)
సంపూర్ణ
సంపూర్ణ
VERSE #31
శ్రీవాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Yuddha Kanda Sarga 92 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.