Ayodhya Kanda Sarga 92
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
అయోధ్యకాండ
|| భరద్వాజామంత్రణమ్ ||
అయోధ్యకాండ
|| భరద్వాజామంత్రణమ్ ||
VERSE #2
తతస్తాం రజనీం వ్యుష్య భరతః సపరిచ్ఛదః |
కృతాతిథ్యో భరద్వాజం కామాదభిజగామ హ ||
కృతాతిథ్యో భరద్వాజం కామాదభిజగామ హ ||
VERSE #3
తమృషిః పురుషవ్యాఘ్రం ప్రాంజలిం ప్రేక్ష్య చాగతమ్ |
హుతాగ్నిహోత్రో భరతం భరద్వాజో'భ్యభాషత ||
హుతాగ్నిహోత్రో భరతం భరద్వాజో'భ్యభాషత ||
VERSE #4
కచ్చిదత్ర సుఖా రాత్రిస్తవాస్మద్విషయే గతా |
సమగ్రస్తే జనః కచ్చిదాతిథ్యే శంస మే'నఘ ||
సమగ్రస్తే జనః కచ్చిదాతిథ్యే శంస మే'నఘ ||
VERSE #5
తమువాచాంజలిం కృత్వా భరతో'భిప్రణమ్య చ |
ఆశ్రమాదభినిష్క్రాంతమృషిముత్తమతేజసమ్ ||
ఆశ్రమాదభినిష్క్రాంతమృషిముత్తమతేజసమ్ ||
VERSE #6
సుఖోషితో'స్మి భగవన్ సమగ్రబలవాహనః |
తర్పితః సర్వకామైశ్చ సామాత్యో బలవత్త్వయా ||
తర్పితః సర్వకామైశ్చ సామాత్యో బలవత్త్వయా ||
VERSE #7
అపేతక్లమసంతాపాః సుభిక్షాః సుప్రతిశ్రయాః |
అపి ప్రేష్యానుపాదాయ సర్వే స్మ సుసుఖోషితాః ||
అపి ప్రేష్యానుపాదాయ సర్వే స్మ సుసుఖోషితాః ||
VERSE #8
ఆమంత్రయే'హం భగవన్ కామం త్వామృషిసత్తమః |
సమీపం ప్రస్థితం భ్రాతుర్మైత్రేణేక్షస్వ చక్షుషా ||
సమీపం ప్రస్థితం భ్రాతుర్మైత్రేణేక్షస్వ చక్షుషా ||
VERSE #9
ఆశ్రమం తస్య ధర్మజ్ఞ ధార్మికస్య మహాత్మనః |
ఆచక్ష్వ కతమో మార్గః కియానితి చ శంస మే ||
ఆచక్ష్వ కతమో మార్గః కియానితి చ శంస మే ||
VERSE #10
ఇతి పృష్టస్తు భరతం భ్రాతృదర్శనలాలసమ్ |
ప్రత్యువాచ మహాతేజాః భరద్వాజో మహాతపాః ||
ప్రత్యువాచ మహాతేజాః భరద్వాజో మహాతపాః ||
VERSE #11
భరతార్ధతృతీయేషు యోజనేష్వజనే వనే |
చిత్రకూటో గిరిస్తత్ర రమ్యనిర్దరకాననః ||
చిత్రకూటో గిరిస్తత్ర రమ్యనిర్దరకాననః ||
VERSE #12
ఉత్తరం పార్శ్వమాసాద్య తస్య మందాకినీ నదీ |
పుషిపతద్రుమసంఛన్నా రమ్యపుష్పితకాననా ||
పుషిపతద్రుమసంఛన్నా రమ్యపుష్పితకాననా ||
VERSE #13
అనంతరం తత్సరితశ్చిత్రకూటశ్చ పర్వతః |
తయోః పర్ణకుటీ తాత తత్ర తౌ వసతో ధ్రువమ్ ||
తయోః పర్ణకుటీ తాత తత్ర తౌ వసతో ధ్రువమ్ ||
VERSE #14
దక్షిణేనైవ మార్గేణ సవ్యదక్షిణమేవ వా |
గజవాజిరథాకీర్ణాం వాహినీం వాహినీపతే ||
గజవాజిరథాకీర్ణాం వాహినీం వాహినీపతే ||
VERSE #15
వాహయస్వ మహాభాగ తతో ద్రక్ష్యసి రాఘవమ్ |
ప్రయాణమితి తచ్ఛ్రుత్వా రాజరాజస్య యోషితః ||
ప్రయాణమితి తచ్ఛ్రుత్వా రాజరాజస్య యోషితః ||
VERSE #16
హిత్వా యానాని యానార్హాః బ్రాహ్మణం పర్యవారయన్ |
వేపమానా కృశా దీనా సహ దేవ్యా సుమిత్రయా ||
వేపమానా కృశా దీనా సహ దేవ్యా సుమిత్రయా ||
VERSE #17
కౌసల్యా తత్ర జగ్రాహ కరాభ్యాం చరణౌ మునేః |
అసమృద్ధేన కామేన సర్వలోకస్య గర్హితా ||
అసమృద్ధేన కామేన సర్వలోకస్య గర్హితా ||
VERSE #18
కైకేయీ తస్య జగ్రాహ చరణౌ సవ్యపత్రపా |
తం ప్రదక్షిణమాగమ్య భగవంతం మహామునిమ్ ||
తం ప్రదక్షిణమాగమ్య భగవంతం మహామునిమ్ ||
VERSE #19
అదూరాద్భరతస్యైవ తస్థౌ దీనమనాస్తదా |
తతః పప్రచ్ఛ భరతం భరద్వాజో దృఢవ్రతః ||
తతః పప్రచ్ఛ భరతం భరద్వాజో దృఢవ్రతః ||
VERSE #20
విశేషం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి మాతౄణాం తవ రాఘవ |
ఏవముక్తస్తు భరతో భరద్వాజేన ధార్మికః ||
ఏవముక్తస్తు భరతో భరద్వాజేన ధార్మికః ||
VERSE #21
ఉవాచ ప్రాంజలిర్భూత్వా వాక్యం వచనకోవిదః |
యామిమాం భగవన్ దీనాం శోకానశనకర్శితామ్ ||
యామిమాం భగవన్ దీనాం శోకానశనకర్శితామ్ ||
VERSE #22
పితుర్హి మహిషీం దేవీం దేవతామివ పశ్యసి |
ఏషా తం పురుషవ్యాఘ్రం సింహవిక్రాంతగామినమ్ ||
ఏషా తం పురుషవ్యాఘ్రం సింహవిక్రాంతగామినమ్ ||
VERSE #23
కౌసల్యా సుషువే రామం ధాతారమదితిర్యథా |
అస్యావామభుజం శ్లిష్టా యైషా తిష్ఠతి దుర్మనాః ||
అస్యావామభుజం శ్లిష్టా యైషా తిష్ఠతి దుర్మనాః ||
VERSE #24
కర్ణికారస్య శాఖేవ శీర్ణపుష్పా వనాంతరే |
ఏతస్యాస్తు సుతౌ దేవ్యాః కుమారౌ దేవవర్ణినౌ ||
ఏతస్యాస్తు సుతౌ దేవ్యాః కుమారౌ దేవవర్ణినౌ ||
VERSE #25
ఉభౌ లక్ష్మణశత్రుఘ్నౌ వీరౌ సత్యపరాక్రమౌ |
యస్యాః కృతే నరవ్యాఘ్రౌ జీవనాశమితో గతౌ ||
యస్యాః కృతే నరవ్యాఘ్రౌ జీవనాశమితో గతౌ ||
VERSE #26
రాజపుత్రవిహీనశ్చ స్వర్గం దశరథో గతః |
క్రోధనామకృతప్రజ్ఞాం దృప్తాం సుభగమానినీమ్ ||
క్రోధనామకృతప్రజ్ఞాం దృప్తాం సుభగమానినీమ్ ||
VERSE #27
ఐశ్వర్యకామాం కైకేయీమనార్యామార్యరూపిణీమ్ |
మమైతాం మాతరం విద్ధి నృశంసాం పాపనిశ్చయామ్ ||
మమైతాం మాతరం విద్ధి నృశంసాం పాపనిశ్చయామ్ ||
VERSE #28
యతోమూలం హి పశ్యామి వ్యసనం మహదాత్మనః |
ఇత్యుక్త్వా నరశార్దూలో బాష్పగద్గదయా గిరా ||
ఇత్యుక్త్వా నరశార్దూలో బాష్పగద్గదయా గిరా ||
VERSE #29
స నిశశ్వాస తామ్రాక్షో నాగః క్రుద్ధ ఇవ శ్వసన్ |
భరద్వాజో మహర్షిస్తం బ్రువంతం భరతం తథా ||
భరద్వాజో మహర్షిస్తం బ్రువంతం భరతం తథా ||
VERSE #30
ప్రత్యువాచ మహాబుద్ధిరిదం వచనమర్థవత్ |
న దోషేణావగంతవ్యా కైకేయీ భరత త్వయా ||
న దోషేణావగంతవ్యా కైకేయీ భరత త్వయా ||
VERSE #31
రామప్రవ్రాజనం హ్యేతత్ సుఖోదర్కం భవిష్యతి |
దేవానాం దానవానాం చ ఋషీణాం భావితాత్మనామ్ ||
దేవానాం దానవానాం చ ఋషీణాం భావితాత్మనామ్ ||
VERSE #32
హితమేవ భవిష్యద్ధి రామప్రవ్రాజనాదిహ |
అభివాద్య తు సంసిద్ధః కృత్వా చైనం ప్రదక్షిణమ్ ||
అభివాద్య తు సంసిద్ధః కృత్వా చైనం ప్రదక్షిణమ్ ||
VERSE #33
ఆమంత్ర్య భరతః సైన్యం యుజ్యతామిత్యచోదయత్ |
తతో వాజిరథాన్యుక్త్వా దివ్యాన్హేమపరిష్కృతాన్ ||
తతో వాజిరథాన్యుక్త్వా దివ్యాన్హేమపరిష్కృతాన్ ||
VERSE #34
అధ్యారోహత్ప్రయాణార్థీ బహూన్బహువిధో జనః |
గజకన్యా గజాశ్చైవ హేమకక్ష్యాః పతాకినః ||
గజకన్యా గజాశ్చైవ హేమకక్ష్యాః పతాకినః ||
VERSE #35
జీమూతా ఇవ ఘర్మాంతే సఘోషాః సంప్రతస్థిరే |
వివిధాన్యపి యానాని మహాంతి చ లఘూని చ ||
వివిధాన్యపి యానాని మహాంతి చ లఘూని చ ||
VERSE #36
ప్రయయుః సుమహార్హాణి పాదైరేవ పదాతయః |
అథ యానప్రవేకైస్తు కౌసల్యాప్రముఖాః స్త్రియః ||
అథ యానప్రవేకైస్తు కౌసల్యాప్రముఖాః స్త్రియః ||
VERSE #37
రామదర్శనకాంక్షిణ్యః ప్రయయుర్ముదితాస్తదా |
చంద్రార్కతరుణాభాసాం నియుక్తాం శిబికాం శుభామ్ ||
చంద్రార్కతరుణాభాసాం నియుక్తాం శిబికాం శుభామ్ ||
VERSE #38
ఆస్థాయ ప్రయయౌ శ్రీమాన్ భరతః సపరిచ్ఛదః |
సా ప్రయాతా మహాసేనా గజవాజిరథాకులా ||
సా ప్రయాతా మహాసేనా గజవాజిరథాకులా ||
VERSE #39
దక్షిణాం దిశమావృత్య మహామేఘ ఇవోత్థితః |
వనాని తు వ్యతిక్రమ్య జుష్టాని మృగపక్షిభిః |
గంగాయాః పరవేలాయాం గిరిష్వపి నదీషు చ ||
వనాని తు వ్యతిక్రమ్య జుష్టాని మృగపక్షిభిః |
గంగాయాః పరవేలాయాం గిరిష్వపి నదీషు చ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సా సంప్రహృష్టద్విజవాజియోధా
VERSE #40
విత్రాసయంతీ మృగపక్షిసంఘాన్ |
మహద్వనం తత్ప్రతిగాహమానా
రరాజ సేనా భరతస్య తత్ర ||
మహద్వనం తత్ప్రతిగాహమానా
రరాజ సేనా భరతస్య తత్ర ||
VERSE #41
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే ద్వినవతితమః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అయోధ్యాకాండ త్రినవతితమః సర్గః (౯౩)
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Ayodhya Kanda Sarga 92 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.