Ayodhya Kanda Sarga 50
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
అయోధ్యకాండ
|| గుహసంగతమ్ ||
అయోధ్యకాండ
|| గుహసంగతమ్ ||
VERSE #2
విశాలాన్కోసలాన్రమ్యాన్యాత్వా లక్ష్మణపూర్వజః |
అయోధ్యా'భిముఖో ధీమాన్ప్రాంజలిర్వాక్వమబ్రవీత్ ||
అయోధ్యా'భిముఖో ధీమాన్ప్రాంజలిర్వాక్వమబ్రవీత్ ||
VERSE #3
ఆపృచ్ఛే త్వాం పురి శ్రేష్ఠే కాకుత్స్థపరిపాలితే |
దైవతాని చ యాని త్వాం పాలయంత్యావసంతి చ ||
దైవతాని చ యాని త్వాం పాలయంత్యావసంతి చ ||
VERSE #4
నివృత్తవనవాసస్త్వామనృణో జగతీపతేః |
పునర్ద్రక్ష్యామి మాత్రా చ పిత్రా చ సహ సంగతః ||
పునర్ద్రక్ష్యామి మాత్రా చ పిత్రా చ సహ సంగతః ||
VERSE #5
తతో రుధిరతామ్రాక్షో భుజముద్యమ్య దక్షిణమ్ |
అశ్రుపూర్ణముఖో దీనో'బ్రవీజ్జానపదం జనమ్ ||
అశ్రుపూర్ణముఖో దీనో'బ్రవీజ్జానపదం జనమ్ ||
VERSE #6
అనుక్రోశో దయా చైవ యథార్హం మయి వః కృతః |
చిరం దుఃఖస్య పాపీయో గమ్యతామర్థసిద్ధయే ||
చిరం దుఃఖస్య పాపీయో గమ్యతామర్థసిద్ధయే ||
VERSE #7
తే'భివాద్య మహాత్మానం కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్ |
విలపంతో నరా ఘోరం వ్యతిష్ఠంత క్వచిత్క్వచిత్ ||
విలపంతో నరా ఘోరం వ్యతిష్ఠంత క్వచిత్క్వచిత్ ||
VERSE #8
తథా విలపతాం తేషామతృప్తానాం చ రాఘవః |
అచక్షుర్విషయం ప్రాయాద్యథా'ర్కః క్షణదాముఖే ||
అచక్షుర్విషయం ప్రాయాద్యథా'ర్కః క్షణదాముఖే ||
VERSE #9
తతో ధాన్యధనోపేతాందానశీలజనాన్శివాన్ |
అకుతశ్చిద్భయాన్రమ్యాం శ్చైత్యయూపసమావృతాన్ ||
అకుతశ్చిద్భయాన్రమ్యాం శ్చైత్యయూపసమావృతాన్ ||
VERSE #10
ఉద్యానామ్రవణోపేతాన్సంపన్నసలిలాశయాన్ |
తుష్టపుష్టజనాకీర్ణాన్గోకులాకులసేవితాన్ ||
తుష్టపుష్టజనాకీర్ణాన్గోకులాకులసేవితాన్ ||
VERSE #11
లక్షణీయాన్నరేంద్రాణాం బ్రహ్మఘోషాభినాదితాన్ |
రథేన పురుషవ్యాఘ్రః కోసలానత్యవర్తత ||
రథేన పురుషవ్యాఘ్రః కోసలానత్యవర్తత ||
VERSE #12
మధ్యేన ముదితం స్ఫీతం రమ్యోద్యానసమాకులమ్ |
రాజ్యం భోగ్యం నరేంద్రాణాం యయౌ ధృతిమతాంవరః ||
రాజ్యం భోగ్యం నరేంద్రాణాం యయౌ ధృతిమతాంవరః ||
VERSE #13
తత్ర త్రిపథగాం దివ్యాం శివ తోయామశైవలామ్ |
దదర్శ రాఘవో గంగాం పుణ్యామృషినిసేవితామ్ ||
దదర్శ రాఘవో గంగాం పుణ్యామృషినిసేవితామ్ ||
VERSE #14
ఆశ్రమైరవిదూరస్థైః శ్రీమద్భిః సమలంకృతామ్ |
కాలే'ప్సరోభిర్హృష్టాభిః సేవితాంభోహ్రదాం శివామ్ ||
కాలే'ప్సరోభిర్హృష్టాభిః సేవితాంభోహ్రదాం శివామ్ ||
VERSE #15
దేవదానవగంధర్వైః కిన్నరైరుపశోభితామ్ |
నాగగంధర్వపత్నీభిః సేవితాం సతతం శివామ్ ||
నాగగంధర్వపత్నీభిః సేవితాం సతతం శివామ్ ||
VERSE #16
దేవాక్రీడశతాకీర్ణాం దేవోద్యానశతాయుతామ్ |
దేవార్థమాకాశగమాం విఖ్యాతాం దేవపద్మినీమ్ ||
దేవార్థమాకాశగమాం విఖ్యాతాం దేవపద్మినీమ్ ||
VERSE #17
జలఘాతాట్టహాసోగ్రాం ఫేననిర్మలహాసినీమ్ |
క్వచిద్వేణీకృతజలాం క్వచిదావర్తశోభితామ్ ||
క్వచిద్వేణీకృతజలాం క్వచిదావర్తశోభితామ్ ||
VERSE #18
క్వచిత్స్తిమితగంభీరాం క్వచిద్వేగజలాకులామ్ |
క్వచిద్గంభీరనిర్ఘోషాం క్వచిద్భైరవనిస్వనామ్ ||
క్వచిద్గంభీరనిర్ఘోషాం క్వచిద్భైరవనిస్వనామ్ ||
VERSE #19
దేవసంఘాప్లుతజలాం నిర్మలోత్పలశోభితామ్ |
క్వచిదాభోగపులినాం క్వచిన్నిర్మలవాలుకామ్ ||
క్వచిదాభోగపులినాం క్వచిన్నిర్మలవాలుకామ్ ||
VERSE #20
హంససారససంఘుష్టాం చక్రవాకోపకూజితామ్ |
సదా మత్తైశ్చ విహగైరభిసన్నాదితాంతరామ్ ||
సదా మత్తైశ్చ విహగైరభిసన్నాదితాంతరామ్ ||
VERSE #21
క్వచిత్తీరరుహైర్వృక్షైర్మాలాభిరివ శోభితామ్ |
క్వచిత్ఫుల్లోత్పలచ్ఛన్నాం క్వచిత్పద్మవనాకులామ్ ||
క్వచిత్ఫుల్లోత్పలచ్ఛన్నాం క్వచిత్పద్మవనాకులామ్ ||
VERSE #22
క్వచిత్కుముదషండైశ్చ కుడ్మలైరుపశోభితామ్ |
నానాపుష్పరజోధ్వస్తాం సమదామివ చ క్వచిత్ ||
నానాపుష్పరజోధ్వస్తాం సమదామివ చ క్వచిత్ ||
VERSE #23
వ్యపేతమలసంఘాతాం మణినిర్మలదర్శనామ్ |
దిశాగజైర్వనగజైర్మత్తైశ్చ వరవారణైః ||
దిశాగజైర్వనగజైర్మత్తైశ్చ వరవారణైః ||
VERSE #24
దేవోపవాహ్యైశ్చ ముహుః సన్నాదితవనాంతరామ్ |
ప్రమదామివ యత్నేన భూషితాం భూషణోత్తమైః ||
ప్రమదామివ యత్నేన భూషితాం భూషణోత్తమైః ||
VERSE #25
ఫలైః పుష్పైః కిసలయైర్వృతాం గుల్మైర్ద్విజైస్తథా |
శింశుమారైశ్చ నక్రైశ్చ భుజంగైశ్చ నిషేవితామ్ ||
శింశుమారైశ్చ నక్రైశ్చ భుజంగైశ్చ నిషేవితామ్ ||
VERSE #26
విష్ణుపాదచ్యుతాం దివ్యామపాపాం పాపనాశినీమ్ |
[* తాం శంకరజటాజూటాద్భ్రష్టాం సాగరతేజసా || ౨౫ || *]
[* తాం శంకరజటాజూటాద్భ్రష్టాం సాగరతేజసా || ౨౫ || *]
VERSE #27
సముద్రమహీషీం గంగాం సారసక్రౌంచనాదితామ్ |
ఆససాద మహాబాహుః శృంగబేరపురం ప్రతి ||
ఆససాద మహాబాహుః శృంగబేరపురం ప్రతి ||
VERSE #28
తామూర్మికలిలావర్తామన్వవేక్ష్య మహారథః |
సుమంత్రమబ్రవీత్సూతమిహైవాద్య వసామహే ||
సుమంత్రమబ్రవీత్సూతమిహైవాద్య వసామహే ||
VERSE #29
అవిదూరాదయం నద్యాః బహుపుష్పప్రవాలవాన్ |
సుమహానింగుదీవృక్షే వసామో'త్రైవ సారథే ||
సుమహానింగుదీవృక్షే వసామో'త్రైవ సారథే ||
VERSE #30
ద్రక్ష్యామః సరితాం శ్రేష్ఠాం సమ్మాన్యసలిలాం శివామ్ |
దేవదానవగంధర్వమృగమానుషపక్షిణామ్ ||
దేవదానవగంధర్వమృగమానుషపక్షిణామ్ ||
VERSE #31
లక్ష్మణశ్చ సుమంత్రశ్చ బాఢమిత్యేవ రాఘవమ్ |
ఉక్త్వా తమిన్గుదీవృక్షం తదోపయయతుర్హయైః ||
ఉక్త్వా తమిన్గుదీవృక్షం తదోపయయతుర్హయైః ||
VERSE #32
రామో'భియాయ తం రమ్యం వృక్షమిక్ష్వాకునందనః |
రథాదవాతరత్తస్మాత్సభార్యః సహలక్ష్మణః ||
రథాదవాతరత్తస్మాత్సభార్యః సహలక్ష్మణః ||
VERSE #33
సుమంత్రో'ప్యవతీర్యాస్మాన్మోచయిత్వా హయోత్తమాన్ |
వృక్షమూలగతం రామముపతస్థే కృతాంజలిః ||
వృక్షమూలగతం రామముపతస్థే కృతాంజలిః ||
VERSE #34
తత్ర రాజా గుహో నామ రామస్యాత్మసమః సఖా |
నిషాదజాత్యో బలవాన్స్థపతిశ్చేతి విశ్రుతః ||
నిషాదజాత్యో బలవాన్స్థపతిశ్చేతి విశ్రుతః ||
VERSE #35
స శృత్వా పురుషవ్యాఘ్రం రామం విషయమాగతమ్ |
వృద్ధైః పరివృతో'మాత్యైరజ్ఞాతిభిశ్చాభ్యుపాగతః ||
వృద్ధైః పరివృతో'మాత్యైరజ్ఞాతిభిశ్చాభ్యుపాగతః ||
VERSE #36
తతో నిషాదాధిపతిం దృష్ట్వా దూరాదుపస్థితమ్ |
సహ సౌమిత్రిణా రామః సమాగచ్ఛద్గుహేన సః ||
సహ సౌమిత్రిణా రామః సమాగచ్ఛద్గుహేన సః ||
VERSE #37
తమార్తః సంపరిష్వజ్య గుహో రాఘవమబ్రవీత్ |
యథా'యోధ్యా తథేయం తే రామ కిం కరవాణి తే ||
యథా'యోధ్యా తథేయం తే రామ కిం కరవాణి తే ||
VERSE #38
ఈదృశం హి మహాబాహో కః ప్రప్స్యత్యతిథిం ప్రియమ్ |
తతః గుణవదన్నాద్యముపాదాయ పృథగ్విధమ్ |
అర్ఘ్యం చోపానయత్క్షిప్రం వాక్యం చేదమువాచ హ ||
తతః గుణవదన్నాద్యముపాదాయ పృథగ్విధమ్ |
అర్ఘ్యం చోపానయత్క్షిప్రం వాక్యం చేదమువాచ హ ||
VERSE #39
స్వాగతం తే మహాబాహో తవేయమఖిలా మహీ |
వయం ప్రేష్యా భవాన్భర్తా సాధు రాజ్యం ప్రశాధి నః ||
వయం ప్రేష్యా భవాన్భర్తా సాధు రాజ్యం ప్రశాధి నః ||
VERSE #40
భక్ష్యం భోజ్యం చ పేయం చ లేహ్యం చేదముపస్థితమ్ |
శయనాని చ ముఖ్యాని వాజినాం ఖాదనం చ తే ||
శయనాని చ ముఖ్యాని వాజినాం ఖాదనం చ తే ||
VERSE #41
గుహమేవం బ్రువాణం తం రాఘవః ప్రత్యువాచ హ ||
VERSE #42
అర్చితాశ్చైవ హృష్టాశ్చ భవతా సర్వథా వయమ్ |
పద్భ్యామభిగమాచ్చైవ స్నేహసందర్శనేన చ ||
పద్భ్యామభిగమాచ్చైవ స్నేహసందర్శనేన చ ||
VERSE #43
భుజాభ్యాం సాధు వృత్తాభ్యాం పీడయన్వాక్యమబ్రవీత్ | [పీనాభ్యాం]
VERSE #44
దిష్ట్యా త్వాం గుహ పశ్యామి హ్యరోగం సహ బాంధవైః ||
VERSE #45
అపి తే కుశలం రాష్ట్రే మిత్రేషు చ ధనేషు చ |
యత్త్విదం భవతా కించిత్ప్రీత్యా సముపకల్పితమ్ |
సర్వం తదనుజానామి నహి వర్తే ప్రతిగ్రహే ||
యత్త్విదం భవతా కించిత్ప్రీత్యా సముపకల్పితమ్ |
సర్వం తదనుజానామి నహి వర్తే ప్రతిగ్రహే ||
VERSE #46
కుశచీరాజినధరం ఫలమూలాశినం చ మామ్ |
విద్ధి ప్రణిహితం ధర్మే తాపసం వనగోచరమ్ ||
విద్ధి ప్రణిహితం ధర్మే తాపసం వనగోచరమ్ ||
VERSE #47
అశ్వానాం ఖాదనేనాహమర్థీ నాన్యేన కేనచిత్ |
ఏతావతా'త్ర భవతా భవిష్యామి సుపూజితః ||
ఏతావతా'త్ర భవతా భవిష్యామి సుపూజితః ||
VERSE #48
ఏతే హి దయితా రాజ్ఞః పితుర్దశరథస్య మే |
ఏతైః సువిహితైరశ్వైర్భవిష్యామ్యహమర్చితః ||
ఏతైః సువిహితైరశ్వైర్భవిష్యామ్యహమర్చితః ||
VERSE #49
అశ్వానాం ప్రతిపానం చ ఖాదనం చైవ సో'న్వశాత్ |
గుహస్తత్రైవ పురుషాంస్త్వరితం దీయతామితి ||
గుహస్తత్రైవ పురుషాంస్త్వరితం దీయతామితి ||
VERSE #50
తతశ్చీరోత్తరాసంగః సంధ్యామన్వాస్య పశ్చిమామ్ |
జలమేవాదదే భోజ్యం లక్ష్మణేనా''హృతం స్వయమ్ ||
జలమేవాదదే భోజ్యం లక్ష్మణేనా''హృతం స్వయమ్ ||
VERSE #51
తస్య భూమౌ శయానస్య పాదౌ ప్రక్షాళ్య లక్ష్మణః |
సభార్యస్య తతో'భ్యేత్య తస్థౌ వృక్షముపాశ్రితః ||
సభార్యస్య తతో'భ్యేత్య తస్థౌ వృక్షముపాశ్రితః ||
VERSE #52
గుహో'పి సహ సూతేన సౌమిత్రిమనుభాషయన్ |
అన్వజాగ్రత్తతో రామమప్రమత్తో ధనుర్ధరః ||
అన్వజాగ్రత్తతో రామమప్రమత్తో ధనుర్ధరః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తథా శయానస్య తతో'స్య ధీమతః
VERSE #53
యశస్వినో దాశరథేర్మహాత్మనః |
అదృష్టదుఃఖస్య సుఖోచితస్య సా
తదా వ్యతీయాయ చిరేణ శర్వరీ ||
అదృష్టదుఃఖస్య సుఖోచితస్య సా
తదా వ్యతీయాయ చిరేణ శర్వరీ ||
VERSE #54
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే పంచాశః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అయోధ్యాకాండ ఏకపంచాశః సర్గః (౫౧)
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Ayodhya Kanda Sarga 50 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.