Ayodhya Kanda Sarga 63
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
అయోధ్యకాండ
|| ఋషికుమారవధాఖ్యానమ్ ||
అయోధ్యకాండ
|| ఋషికుమారవధాఖ్యానమ్ ||
VERSE #2
ప్రతిబుద్ధో ముహుర్తేన శోకోపహత చేతనః |
అథ రాజా దశరథః సచింతామభ్యపద్యత || ౧ ||
VERSE #3
రామ లక్ష్మణయోశ్చైవ వివాసాద్వాసవోపమమ్ |
ఆవివేశోపసర్గస్తం తమః సూర్యమివాసురమ్ ||
ఆవివేశోపసర్గస్తం తమః సూర్యమివాసురమ్ ||
VERSE #4
సభార్యే నిర్గతే రామే కౌసల్యాం కోసలేశ్వరః |
వివక్షురసితాపాంగాం స్మృత్వా దుష్కృతమాత్మనః ||
వివక్షురసితాపాంగాం స్మృత్వా దుష్కృతమాత్మనః ||
VERSE #5
స రాజా రజనీం షష్ఠీం రామే ప్రవ్రాజితే వనమ్ |
అర్ధరాత్రే దశరథః సంస్మరన్ దుష్కృతం కృతమ్ ||
అర్ధరాత్రే దశరథః సంస్మరన్ దుష్కృతం కృతమ్ ||
VERSE #6
స రాజా పుత్రశోకార్తః స్మృత్వా దుష్కృతమాత్మనః |
కౌసల్యాం పుత్ర శోకార్తామిదం వచనమబ్రవీత్ ||
కౌసల్యాం పుత్ర శోకార్తామిదం వచనమబ్రవీత్ ||
VERSE #7
యదాచరతి కళ్యాణి శుభం వా యది వా'శుభమ్ |
తదేవ లభతే భద్రే కర్తా కర్మజమాత్మనః ||
తదేవ లభతే భద్రే కర్తా కర్మజమాత్మనః ||
VERSE #8
గురు లాఘవమర్థానామారంభే కర్మణాం ఫలమ్ |
దోషం వా యో న జానాతి స బాలైతి హోచ్యతే ||
దోషం వా యో న జానాతి స బాలైతి హోచ్యతే ||
VERSE #9
కశ్చిదామ్రవణం ఛిత్త్వా పలాశాంశ్చ నిషించతి |
పుష్పం దృష్ట్వా ఫలే గృధ్నుః స శోచతి ఫలాగమే ||
పుష్పం దృష్ట్వా ఫలే గృధ్నుః స శోచతి ఫలాగమే ||
VERSE #10
అవిజ్ఞాయ ఫలం యో హి కర్మ త్వేవానుధావతి |
స శోచేత్ఫలవేలాయాం యథా కింశుకసేచకః ||
స శోచేత్ఫలవేలాయాం యథా కింశుకసేచకః ||
VERSE #11
సో'హమామ్రవణం ఛిత్త్వా పలాశాంశ్చ న్యషేచయమ్ |
రామం ఫలాగమే త్యక్త్వా పశ్చాచ్ఛోచామి దుర్మతిః ||
రామం ఫలాగమే త్యక్త్వా పశ్చాచ్ఛోచామి దుర్మతిః ||
VERSE #12
లబ్ధశబ్దేన కౌసల్యే కుమారేణ ధనుష్మతా |
కుమారః శబ్దవేధీతి మయా పాపమిదం కృతమ్ ||
కుమారః శబ్దవేధీతి మయా పాపమిదం కృతమ్ ||
VERSE #13
తదిదం మే'నుసంప్రాప్తం దేవి దుఃఖం స్వయం కృతమ్ |
సమ్మోహాదిహ బాలేన యథా స్యాద్భక్షితం విషమ్ ||
సమ్మోహాదిహ బాలేన యథా స్యాద్భక్షితం విషమ్ ||
VERSE #14
యథా'న్యః పురుషః కశ్చిత్పలాశైర్మోహితో భవేత్ |
ఏవం మమా'ప్యవిజ్ఞాతం శబ్ద వేధ్యమయం ఫలమ్ ||
ఏవం మమా'ప్యవిజ్ఞాతం శబ్ద వేధ్యమయం ఫలమ్ ||
VERSE #15
దేవ్యనూఢా త్వమభవో యువరాజో భవామ్యహమ్ |
తతః ప్రావృడనుప్రాప్తా మదకామవివర్ధినీ ||
తతః ప్రావృడనుప్రాప్తా మదకామవివర్ధినీ ||
VERSE #16
ఉపాస్యహి రసాన్ భౌమాన్ తప్త్వా చ జగదంశుభిః |
పరేతాచరితాం భీమాం రవిరావిశతే దిశమ్ ||
పరేతాచరితాం భీమాం రవిరావిశతే దిశమ్ ||
VERSE #17
ఉష్ణమంతర్దధే సద్యః స్నిగ్ధా దదృశిరే ఘనాః |
తతః జహృషిరే సర్వే భేకసారంగబర్హిణః ||
తతః జహృషిరే సర్వే భేకసారంగబర్హిణః ||
VERSE #18
క్లిన్నపక్షోత్తరాః స్నాతాః కృచ్ఛ్రాదివ పతత్రిణః |
వృష్టివాతావధూతాగ్రాన్ పాదపానభిపేదిరే ||
వృష్టివాతావధూతాగ్రాన్ పాదపానభిపేదిరే ||
VERSE #19
పతితేనాంభసా''చ్ఛన్నః పతమానేన చాసకృత్ |
ఆబభౌ మత్తసారన్గస్తోయ రాశిరివాచలః ||
ఆబభౌ మత్తసారన్గస్తోయ రాశిరివాచలః ||
VERSE #20
పాండురారుణవర్ణాని స్రూతాంసి విమలాన్యపి |
సుస్రువుర్గిరిధాతుభ్యః సభస్మాని భుజంగవత్ ||
సుస్రువుర్గిరిధాతుభ్యః సభస్మాని భుజంగవత్ ||
VERSE #21
తస్మిన్నతిసుఖే కాలే ధనుష్మానిషుమాన్ రథీ |
వ్యాయామకృతసంకల్పః సరయూమన్వగాం నదీమ్ ||
వ్యాయామకృతసంకల్పః సరయూమన్వగాం నదీమ్ ||
VERSE #22
నిపానే మహిషం రాత్రౌ గజం వా'భ్యాగతం నదీమ్ |
అన్యం వా శ్వాపదం కంచిత్ జిఘాంసురజితేంద్రియః ||
అన్యం వా శ్వాపదం కంచిత్ జిఘాంసురజితేంద్రియః ||
VERSE #23
అథాంధకారే త్వశ్రౌషం జలే కుంభస్య పర్యతః |
అచక్షుర్విషయే ఘోషం వారణస్యేవ నర్దతః ||
అచక్షుర్విషయే ఘోషం వారణస్యేవ నర్దతః ||
VERSE #24
తతో'హం శరముద్ధృత్య దీప్తమాశీవిషోపమమ్ |
శబ్దం ప్రతి గజప్రేప్సురభిలక్ష్య త్వపాతయమ్ ||
శబ్దం ప్రతి గజప్రేప్సురభిలక్ష్య త్వపాతయమ్ ||
VERSE #25
అముంచం నిశితం బాణమహమాశీవిషోపమమ్ |
తత్ర వాగుషసి వ్యక్తా ప్రాదురాసీద్వనౌకసః ||
తత్ర వాగుషసి వ్యక్తా ప్రాదురాసీద్వనౌకసః ||
VERSE #26
హాహేతి పతతస్తోయే బాణాభిహతమర్మణః |
తస్మిన్నిపతితే బాణే వాగభూత్తత్ర మానుషీ ||
తస్మిన్నిపతితే బాణే వాగభూత్తత్ర మానుషీ ||
VERSE #27
కథమస్మద్విధే శస్త్రం నిపతేత్తు తపస్విని |
ప్రవివిక్తాం నదీం రాత్రౌ ఉదాహారో'హమాగతః |
ఇషుణా'భిహతః కేన కస్య వా కిం కృతం మయా ||
ప్రవివిక్తాం నదీం రాత్రౌ ఉదాహారో'హమాగతః |
ఇషుణా'భిహతః కేన కస్య వా కిం కృతం మయా ||
VERSE #28
ఋషేర్హి న్యస్త దండస్య వనే వన్యేన జీవతః |
కథం ను శస్త్రేణ వధో మద్విధస్య విధీయతే ||
కథం ను శస్త్రేణ వధో మద్విధస్య విధీయతే ||
VERSE #29
జటాభారధరస్యైవ వల్కలాజినవాససః |
కో వధేన మమార్థీ స్యాత్ కిం వా'స్యాపకృతం మయా ||
కో వధేన మమార్థీ స్యాత్ కిం వా'స్యాపకృతం మయా ||
VERSE #30
ఏవం నిష్ఫలమారబ్ధం కేవలానర్థసంహితమ్ |
న కశ్చిత్ సాధు మన్యేత యథైవ గురుతల్పగమ్ ||
న కశ్చిత్ సాధు మన్యేత యథైవ గురుతల్పగమ్ ||
VERSE #31
నహం తథా'నుశోచామి జీవిత క్షయమాత్మనః |
మాతరం పితరం చోభౌ అనుశోచామి మద్విధే ||
మాతరం పితరం చోభౌ అనుశోచామి మద్విధే ||
VERSE #32
తదేతన్మిథునం వృద్ధం చిరకాలభృతం మయా |
మయి పంచత్వమాపన్నే కాం వృత్తిం వర్తయిష్యతి ||
మయి పంచత్వమాపన్నే కాం వృత్తిం వర్తయిష్యతి ||
VERSE #33
వృద్ధౌ చ మాతా పితరౌ అహం చైకేషుణా హతః |
కేన స్మ నిహతాః సర్వే సుబాలేనాకృతాత్మనా ||
కేన స్మ నిహతాః సర్వే సుబాలేనాకృతాత్మనా ||
VERSE #34
తాం గిరం కరుణాం శ్రుత్వా మమ ధర్మానుకాంక్షిణః |
కరాభ్యాం సశరం చాపం వ్యథితస్యాపతద్భువి ||
కరాభ్యాం సశరం చాపం వ్యథితస్యాపతద్భువి ||
VERSE #35
తస్యాహం కరుణం శ్రుత్వా నిశి లాలపతో బహు |
సంభ్రాంతః శోకవేగేన భృశమాసం విచేతనః ||
సంభ్రాంతః శోకవేగేన భృశమాసం విచేతనః ||
VERSE #36
తం దేశమహమాగమ్య దీన సత్త్వః సుదుర్మనాః |
అపశ్యమిషుణా తీరే సరయ్వాస్తాపసం హతమ్ ||
అపశ్యమిషుణా తీరే సరయ్వాస్తాపసం హతమ్ ||
VERSE #37
అవకీర్ణజటాభారం ప్రవిద్ధకలశోదకమ్ |
స మాముద్వీక్ష్య నేత్రాభ్యాం త్రస్తమస్వస్థచేతసమ్ ||
స మాముద్వీక్ష్య నేత్రాభ్యాం త్రస్తమస్వస్థచేతసమ్ ||
VERSE #38
ఇత్యువాచ తతః క్రూరం దిధక్షన్నివ తేజసా |
కిం తవాపకృతం రాజన్ వనే నివసతా మయా ||
కిం తవాపకృతం రాజన్ వనే నివసతా మయా ||
VERSE #39
జిహీర్షురంభో గుర్వర్థం యదహం తాడితస్త్వయా |
ఏకేన ఖలు బాణేన మర్మణ్యభిహతే మయి ||
ఏకేన ఖలు బాణేన మర్మణ్యభిహతే మయి ||
VERSE #40
ద్వావంధౌ నిహతౌ వృద్ధౌ మాతా జనయితా చ మే |
తౌ కథం దుర్బలావంధౌ మత్ప్రతీక్షౌ పిపాసితౌ ||
తౌ కథం దుర్బలావంధౌ మత్ప్రతీక్షౌ పిపాసితౌ ||
VERSE #41
చిరమాశాకృతాం తృష్ణాం కష్టాం సంధారయిష్యతః |
న నూనం తపసో వా'స్తి ఫలయోగః శ్రుతస్య వా ||
న నూనం తపసో వా'స్తి ఫలయోగః శ్రుతస్య వా ||
VERSE #42
పితా యన్మాం న జానాతి శయానం పతితం భువి |
జానన్నపి చ కిం కుర్యాదశక్తిరపరిక్రమః ||
జానన్నపి చ కిం కుర్యాదశక్తిరపరిక్రమః ||
VERSE #43
భిద్యమానమివాశక్తస్త్రాతుమన్యో నగో నగమ్ |
పితుస్త్వమేవ మే గత్వా శీఘ్రమాచక్ష్వ రాఘవ ||
పితుస్త్వమేవ మే గత్వా శీఘ్రమాచక్ష్వ రాఘవ ||
VERSE #44
న త్వామనుదహేత్ క్రుద్ధో వనం వహ్నిరివైధితః |
ఇయమేకపదీ రాజన్ యతః మే పితురాశ్రమః ||
ఇయమేకపదీ రాజన్ యతః మే పితురాశ్రమః ||
VERSE #45
తం ప్రసాదయ గత్వా త్వం న త్వాం స కుపితః శపేత్ |
విశల్యం కురు మాం రాజన్ మర్మ మే నిశితః శరః ||
విశల్యం కురు మాం రాజన్ మర్మ మే నిశితః శరః ||
VERSE #46
రుణద్ధి మృదుసోత్సేధం తీరమంబు రయో యథా |
సశల్యః క్లిశ్యతే ప్రాణైర్విశల్యో వినశిష్యతి ||
సశల్యః క్లిశ్యతే ప్రాణైర్విశల్యో వినశిష్యతి ||
VERSE #47
ఇతి మామవిశచ్చింతా తస్య శల్యాపకర్షణే |
దుఃఖితస్య చ దీనస్య మమ శోకాతురస్య చ ||
దుఃఖితస్య చ దీనస్య మమ శోకాతురస్య చ ||
VERSE #48
లక్షయామాస హృదయే చింతాం మునిసుతస్తదా |
తామ్యమానః స మాం కృచ్ఛాదువాచ పరమార్తవత్ ||
తామ్యమానః స మాం కృచ్ఛాదువాచ పరమార్తవత్ ||
VERSE #49
సీదమానో వివృత్తాంగో వేష్టమానో గతః క్షయమ్ |
సంస్తభ్య శోకం ధైర్యేణ స్థిరచిత్తో భవామ్యహమ్ ||
సంస్తభ్య శోకం ధైర్యేణ స్థిరచిత్తో భవామ్యహమ్ ||
VERSE #50
బ్రహ్మహత్యాకృతం పాపం హృదయాదపనీయతామ్ |
న ద్విజాతిరహం రాజన్ మాభూత్తే మనసో వ్యథా ||
న ద్విజాతిరహం రాజన్ మాభూత్తే మనసో వ్యథా ||
VERSE #51
శూద్రాయామస్మి వైశ్యేన జాతః జనపదాధిప |
ఇతీవ వదతః కృచ్ఛ్రాత్ బాణాభిహతమర్మణః ||
ఇతీవ వదతః కృచ్ఛ్రాత్ బాణాభిహతమర్మణః ||
VERSE #52
విఘూర్ణతో విచేష్టస్య వేపమానస్య భూతలే |
తస్యత్వానమ్యమానస్య తం బాణమహముద్ధరమ్ ||
తస్యత్వానమ్యమానస్య తం బాణమహముద్ధరమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
జలార్ద్రగాత్రం తు విలప్య కృచ్ఛ్రాత్
VERSE #53
మర్మవ్రణం సంతతముచ్ఛ్వసంతమ్ |
తతః సరయ్వాం తమహం శయానమ్
సమీక్ష్య భద్రే'స్మి భృశం విషణ్ణః ||
తతః సరయ్వాం తమహం శయానమ్
సమీక్ష్య భద్రే'స్మి భృశం విషణ్ణః ||
VERSE #54
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే త్రిషష్ఠితమః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అయోధ్యాకాండ చతుఃషష్ఠితమః సర్గః (౬౪)
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Ayodhya Kanda Sarga 63 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.