Ayodhya Kanda Sarga 20
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
అయోధ్యకాండ
|| కౌసల్యాక్రందః ||
అయోధ్యకాండ
|| కౌసల్యాక్రందః ||
VERSE #2
తస్మింస్తు పురుషవ్యాఘ్రే నిష్క్రామతి కృతాంజలౌ |
ఆర్తశబ్దో మహాంజజ్ఞే స్త్రీణామంతఃపురే తదా ||
ఆర్తశబ్దో మహాంజజ్ఞే స్త్రీణామంతఃపురే తదా ||
VERSE #3
కృత్యేష్వచోదితః పిత్రా సర్వస్యాంతఃపురస్య చ |
గతిర్యః శరణం చాపి స రామో'ద్య ప్రవత్స్యతి ||
గతిర్యః శరణం చాపి స రామో'ద్య ప్రవత్స్యతి ||
VERSE #4
కౌసల్యాయాం యథా యుక్తో జనన్యాం వర్తతే సదా |
తథైవ వర్తతే'స్మాసు జన్మప్రభృతి రాఘవః ||
తథైవ వర్తతే'స్మాసు జన్మప్రభృతి రాఘవః ||
VERSE #5
న క్రుధ్యత్యభిశప్తో'పి క్రోధనీయాని వర్జయన్ |
కృద్ధాన్ప్రసాదయన్సర్వాన్స ఇతో'ద్య ప్రవత్స్యతి ||
కృద్ధాన్ప్రసాదయన్సర్వాన్స ఇతో'ద్య ప్రవత్స్యతి ||
VERSE #6
అబుద్ధిర్బత నో రాజా జీవలోకం చరత్యయమ్ |
యో గతిం సర్వలోకానాం పరిత్యజతి రాఘవమ్ ||
యో గతిం సర్వలోకానాం పరిత్యజతి రాఘవమ్ ||
VERSE #7
ఇతి సర్వా మహిష్యస్తాః వివత్సా ఇవ ధేనవః |
పతిమాచుక్రుశుశ్చైవ సస్వరం చాపి చుక్రుశుః ||
పతిమాచుక్రుశుశ్చైవ సస్వరం చాపి చుక్రుశుః ||
VERSE #8
స హి చాంతః పురే ఘోరమార్తశబ్దం మహీపతిః |
పుత్రశోకాభిసంతప్తః శ్రుత్వా వ్యాలీయతాసనే ||
పుత్రశోకాభిసంతప్తః శ్రుత్వా వ్యాలీయతాసనే ||
VERSE #9
రామస్తు భృశమాయస్తో నిఃశ్వసన్నివ కుంజరః |
జగామ సహితో భ్రాత్రా మాతురంతఃపురం వశీ ||
జగామ సహితో భ్రాత్రా మాతురంతఃపురం వశీ ||
VERSE #10
సో'పశ్యత్పురుషం తత్ర వృద్ధం పరమపూజితమ్ |
ఉపవిష్టం గృహద్వారి తిష్ఠతశ్చాపరాన్బహూన్ ||
ఉపవిష్టం గృహద్వారి తిష్ఠతశ్చాపరాన్బహూన్ ||
VERSE #11
దృష్ట్వైవ తు తదా రామం తే సర్వే సహసోత్థితాః |
జయేన జయతాం శ్రేష్ఠం వర్ధయంతి స్మ రాఘవమ్ ||
జయేన జయతాం శ్రేష్ఠం వర్ధయంతి స్మ రాఘవమ్ ||
VERSE #12
ప్రవిశ్య ప్రథమాం కక్ష్యాం ద్వితీయాయాం దదర్శ సః |
బ్రాహ్మణాన్వేదసంపన్నాన్వృద్ధాన్రాజ్ఞా'భిసత్కృతాన్ ||
బ్రాహ్మణాన్వేదసంపన్నాన్వృద్ధాన్రాజ్ఞా'భిసత్కృతాన్ ||
VERSE #13
ప్రణమ్య రామస్తాన్వృద్ధాంస్తృతీయాయాం దదర్శ సః |
స్త్రియో వృద్ధాశ్చ బాలాశ్చ ద్వారరక్షణతత్పరాః ||
స్త్రియో వృద్ధాశ్చ బాలాశ్చ ద్వారరక్షణతత్పరాః ||
VERSE #14
వర్ధయిత్వా ప్రహృష్టాస్తాః ప్రవిశ్య చ గృహం స్త్రియః |
న్యవేదయంత త్వరితాః రామమాతుః ప్రియం తదా ||
న్యవేదయంత త్వరితాః రామమాతుః ప్రియం తదా ||
VERSE #15
కౌసల్యా'పి తదా దేవీ రాత్రిం స్థిత్వా సమాహితా |
ప్రభాతే త్వకరోత్పూజాం విష్ణోః పుత్రహితైషిణీ ||
ప్రభాతే త్వకరోత్పూజాం విష్ణోః పుత్రహితైషిణీ ||
VERSE #16
సా క్షౌమవసనా హృష్టా నిత్యం వ్రతపరాయణా |
అగ్నిం జుహోతి స్మ తదా మంత్రవత్కృతమంగళా ||
అగ్నిం జుహోతి స్మ తదా మంత్రవత్కృతమంగళా ||
VERSE #17
ప్రవిశ్య చ తదా రామో మాతురంతఃపురం శుభమ్ |
దదర్శ మాతరం తత్ర హావయంతీ హుతాశనమ్ ||
దదర్శ మాతరం తత్ర హావయంతీ హుతాశనమ్ ||
VERSE #18
దేవకార్యనిమిత్తం చ తత్రాపశ్యత్సముద్యతమ్ |
దధ్యక్షతం ఘృతం చైవ మోదకాన్హవిషస్తథా ||
దధ్యక్షతం ఘృతం చైవ మోదకాన్హవిషస్తథా ||
VERSE #19
లాజాన్మాల్యాని శుక్లాని పాయసం కృసరం తథా |
సమిధః పూర్ణకుంభాంశ్చ దదర్శ రఘునందనః ||
సమిధః పూర్ణకుంభాంశ్చ దదర్శ రఘునందనః ||
VERSE #20
తాం శుక్లక్షౌమసంవీతాం వ్రతయోగేన కర్శితామ్ |
తర్పయంతీం దదర్శాద్భిర్దేవతాం దేవవర్ణినీమ్ ||
తర్పయంతీం దదర్శాద్భిర్దేవతాం దేవవర్ణినీమ్ ||
VERSE #21
సా చిరస్యాత్మజం దృష్ట్వా మాతృనందనమాగతమ్ |
అభిచక్రామ సంహృష్టాః కిశోరం బడవా యథా ||
అభిచక్రామ సంహృష్టాః కిశోరం బడవా యథా ||
VERSE #22
స మాతరమభిక్రాంతాముపసంగృహ్య రాఘవః |
పరిష్వక్తశ్చ బాహుభ్యాముపాఘ్రాతశ్చ మూర్ధని ||
పరిష్వక్తశ్చ బాహుభ్యాముపాఘ్రాతశ్చ మూర్ధని ||
VERSE #23
తమువాచ దురాధర్షం రాఘవం సుతమాత్మనః |
కౌసల్యా పుత్రవాత్సల్యాదిదం ప్రియహితం వచః ||
కౌసల్యా పుత్రవాత్సల్యాదిదం ప్రియహితం వచః ||
VERSE #24
వృద్ధానాం ధర్మశీలానాం రాజర్షీణాం మహాత్మనామ్ |
ప్రాప్నుహ్యాయుశ్చ కీర్తిం చ ధర్మం చోపహితం కులే ||
ప్రాప్నుహ్యాయుశ్చ కీర్తిం చ ధర్మం చోపహితం కులే ||
VERSE #25
సత్యప్రతిజ్ఞం పితరం రాజానం పశ్య రాఘవ |
అద్యైవ హి త్వాం ధర్మాత్మా యౌవరాజ్యే'భిషేక్ష్యతి ||
అద్యైవ హి త్వాం ధర్మాత్మా యౌవరాజ్యే'భిషేక్ష్యతి ||
VERSE #26
దత్తమాసనమాలభ్య భోజనేన నిమంత్రితః |
మాతరం రాఘవః కించిద్వ్రీడాత్ప్రాంజలిరబ్రవీత్ ||
మాతరం రాఘవః కించిద్వ్రీడాత్ప్రాంజలిరబ్రవీత్ ||
VERSE #27
స స్వభావవినీతశ్చ గౌరవాచ్చ తదా''నతః |
ప్రస్థితో దండకారణ్యమాప్రష్టుముపచక్రమే ||
ప్రస్థితో దండకారణ్యమాప్రష్టుముపచక్రమే ||
VERSE #28
దేవి నూనం న జానీషే మహద్భయముపస్థితమ్ |
ఇదం తవ చ దుఃఖాయ వైదేహ్యా లక్ష్మణస్య చ ||
ఇదం తవ చ దుఃఖాయ వైదేహ్యా లక్ష్మణస్య చ ||
VERSE #29
గమిష్యే దండకారణ్యం కిమనేనాసనేన మే |
విష్టరాసనయోగ్యో హి కాలో'యం మాముపస్థితః ||
విష్టరాసనయోగ్యో హి కాలో'యం మాముపస్థితః ||
VERSE #30
చతుర్దశ హి వర్షాణి వత్స్యామి విజనే వనే |
మధుమూలఫలైర్జీవన్హిత్వా మునివదామిషమ్ ||
మధుమూలఫలైర్జీవన్హిత్వా మునివదామిషమ్ ||
VERSE #31
భరతాయ మహారాజో యౌవరాజ్యం ప్రయచ్ఛతి |
మాం పునర్దండకారణ్యే వివాసయతి తాపసమ్ ||
మాం పునర్దండకారణ్యే వివాసయతి తాపసమ్ ||
VERSE #32
స షట్ చాష్టౌ చ వర్షాణి వత్స్యామి విజనే వనే |
ఆసేవమానో వన్యాని ఫలమూలైశ్చ వర్తయన్ ||
ఆసేవమానో వన్యాని ఫలమూలైశ్చ వర్తయన్ ||
VERSE #33
సా నికృత్తేవ సాలస్య యష్టిః పరశునా వనే |
పపాత సహసా దేవీ దేవతేవ దివశ్చ్యుతా ||
పపాత సహసా దేవీ దేవతేవ దివశ్చ్యుతా ||
VERSE #34
తామదుఃఖోచితాం దృష్ట్వా పతితాం కదలీమివ |
రామస్తూత్థాపయామాస మాతరం గతచేతసమ్ ||
రామస్తూత్థాపయామాస మాతరం గతచేతసమ్ ||
VERSE #35
ఉపావృత్యోత్థితాం దీనాం బడబామివ వాహితామ్ |
పాంసుకుంఠితసర్వాంగీం విమమర్శ చ పాణినా ||
పాంసుకుంఠితసర్వాంగీం విమమర్శ చ పాణినా ||
VERSE #36
సా రాఘవముపాసీనమసుఖార్తా సుఖోచితా |
ఉవాచ పురుషవ్యాఘ్రముపశృణ్వతి లక్ష్మణే ||
ఉవాచ పురుషవ్యాఘ్రముపశృణ్వతి లక్ష్మణే ||
VERSE #37
యది పుత్ర న జాయేథాః మమ శోకాయ రాఘవ |
న స్మ దుఃఖమతో భూయః పశ్యేయమహమప్రజాః ||
న స్మ దుఃఖమతో భూయః పశ్యేయమహమప్రజాః ||
VERSE #38
ఏక ఏవ హి వంధ్యాయాః శోకో భవతి మానసః |
అప్రజా'స్మీతి సంతాపో న హ్యన్యః పుత్ర విద్యతే ||
అప్రజా'స్మీతి సంతాపో న హ్యన్యః పుత్ర విద్యతే ||
VERSE #39
న దృష్టపూర్వం కళ్యాణం సుఖం వా పతిపౌరుషే |
అపి పుత్రే తు పశ్యేయమితి రామస్థితం మయా ||
అపి పుత్రే తు పశ్యేయమితి రామస్థితం మయా ||
VERSE #40
సా బహూన్యమనోజ్ఞాని వాక్యాని హృదయచ్ఛిదామ్ |
అహం శ్రోష్యే సపత్నీనామవరాణాం వరా సతీ ||
అహం శ్రోష్యే సపత్నీనామవరాణాం వరా సతీ ||
VERSE #41
అతో దుఃఖతరం కిం ను ప్రమదానాం భవిష్యతి |
మమ శోకో విలాపశ్చ యాదృశో'యమనంతకః ||
మమ శోకో విలాపశ్చ యాదృశో'యమనంతకః ||
VERSE #42
త్వయి సన్నిహితే'ప్యేవమహమాసం నిరాకృతా |
కిం పునః ప్రోషితే తాత ధ్రువం మరణమేవ మే ||
కిం పునః ప్రోషితే తాత ధ్రువం మరణమేవ మే ||
VERSE #43
అత్యంతం నిగృహీతా'స్మి భర్తుర్నిత్యమతంత్రితా |
పరివారేణ కైకేయ్యాః సమా వా'ప్యథవావరా ||
పరివారేణ కైకేయ్యాః సమా వా'ప్యథవావరా ||
VERSE #44
యో హి మాం సేవతే కశ్చిదథవా'ప్యనువర్తతే |
కైకేయ్యాః పుత్రమన్వీక్ష్య స జనో నాభిభాషతే ||
కైకేయ్యాః పుత్రమన్వీక్ష్య స జనో నాభిభాషతే ||
VERSE #45
నిత్యక్రోధతయా తస్యాః కథం ను ఖరవాది తత్ |
కైకేయ్యా వదనం ద్రష్టుం పుత్ర శక్ష్యామి దుర్గతా ||
కైకేయ్యా వదనం ద్రష్టుం పుత్ర శక్ష్యామి దుర్గతా ||
VERSE #46
దశ సప్త చ వర్షాణి తవ జాతస్య రాఘవ |
ఆసితాని ప్రకాంక్షంత్యా మయా దుఃఖపరిక్షయమ్ ||
ఆసితాని ప్రకాంక్షంత్యా మయా దుఃఖపరిక్షయమ్ ||
VERSE #47
తదక్షయమహం దుఃఖం నోత్సహే సహితుం చిరమ్ |
విప్రకారం సపత్నీనామేవం జీర్ణా'పి రాఘవ ||
విప్రకారం సపత్నీనామేవం జీర్ణా'పి రాఘవ ||
VERSE #48
అపశ్యంతీ తవ ముఖం పరిపూర్ణశశిప్రభమ్ |
కృపణా వర్తయిష్యామి కథం కృపణజీవికామ్ ||
కృపణా వర్తయిష్యామి కథం కృపణజీవికామ్ ||
VERSE #49
ఉపవాసైశ్చ యోగైశ్చ బహుభిశ్చ పరిశ్రమైః |
దుఃఖసంవర్ధితో మోఘం త్వం హి దుర్గతయా మయా ||
దుఃఖసంవర్ధితో మోఘం త్వం హి దుర్గతయా మయా ||
VERSE #50
స్థిరం తు హృదయం మన్యే మమేదం యన్న దీర్యతే |
ప్రావృషీవ మహానద్యాః స్పృష్టం కూలం నవాంభసా ||
ప్రావృషీవ మహానద్యాః స్పృష్టం కూలం నవాంభసా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మమైవ నూనం మరణం న విద్యతే
VERSE #51
న చావకాశో'స్తి యమక్షయే మమ |
యదంతకో'ద్యైవ న మాం జిహీర్షతి
ప్రసహ్య సింహో రుదతీం మృగీమివ ||
యదంతకో'ద్యైవ న మాం జిహీర్షతి
ప్రసహ్య సింహో రుదతీం మృగీమివ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స్థిరం హి నూనం హృదయం మమాయసం
VERSE #52
న భిద్యతే యద్భువి నావదీర్యతే |
అనేన దుఃఖేన చ దేహమర్పితం
ధ్రువం హ్యకాలే మరణం న విద్యతే ||
అనేన దుఃఖేన చ దేహమర్పితం
ధ్రువం హ్యకాలే మరణం న విద్యతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఇదం తు దుఃఖం యదనర్థకాని మే
VERSE #53
వ్రతాని దానాని చ సంయమాశ్చ హి |
తపశ్చ తప్తం యదపత్యకారణాత్
సునిష్ఫలం బీజమివోప్తమూషరే ||
తపశ్చ తప్తం యదపత్యకారణాత్
సునిష్ఫలం బీజమివోప్తమూషరే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యది హ్యకాలే మరణం స్వయేచ్ఛయా
VERSE #54
లభేత కశ్చిద్గురుదుఃఖకర్శితః |
గతా'హమద్యైవ పరేతసంసదం
వినా త్వయా ధేనురివాత్మజేన వై ||
గతా'హమద్యైవ పరేతసంసదం
వినా త్వయా ధేనురివాత్మజేన వై ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అథాపి కిం జీవితమద్య మే వృథా
VERSE #55
త్వయా వినా చంద్రనిభాననప్రభ |
అనువ్రజిష్యామి వనం త్వయైవ గౌః
సుదుర్బలా వత్సమివానుకాంక్షయా ||
అనువ్రజిష్యామి వనం త్వయైవ గౌః
సుదుర్బలా వత్సమివానుకాంక్షయా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
భృశమసుఖమమర్షితా తదా
VERSE #56
బహు విలలాప సమీక్ష్య రాఘవమ్ |
వ్యసనముపనిశామ్య సా మహత్
సుతమివ బద్ధమవేక్ష్య కిన్నరీ ||
వ్యసనముపనిశామ్య సా మహత్
సుతమివ బద్ధమవేక్ష్య కిన్నరీ ||
VERSE #57
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే వింశః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అయోధ్యాకాండ ఏకవింశః సర్గః (౨౧)
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Ayodhya Kanda Sarga 20 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.