Ayodhya Kanda Sarga 24
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
అయోధ్యకాండ
|| కౌసల్యార్తిసమాశ్వాసనమ్ ||
అయోధ్యకాండ
|| కౌసల్యార్తిసమాశ్వాసనమ్ ||
VERSE #2
తం సమీక్ష్య త్వవహితం పితుర్నిర్దేశపాలనే |
కౌసల్యా బాష్పసంరుద్ధా వచో ధర్మిష్ఠమబ్రవీత్ ||
కౌసల్యా బాష్పసంరుద్ధా వచో ధర్మిష్ఠమబ్రవీత్ ||
VERSE #3
అదృష్టదుఃఖో ధర్మాత్మా సర్వభూతప్రియంవదః |
మయి జాతో దశరథాత్కథముంఛేన వర్తయేత్ ||
మయి జాతో దశరథాత్కథముంఛేన వర్తయేత్ ||
VERSE #4
యస్య భృత్యాశ్చ దాసాశ్చ మృష్టాన్యన్నాని భుంజతే |
కథం స భోక్ష్యతే నాథో వనే మూలఫలాన్యయమ్ ||
కథం స భోక్ష్యతే నాథో వనే మూలఫలాన్యయమ్ ||
VERSE #5
క ఏతచ్ఛ్రద్దధేచ్ఛ్రుత్వా కస్య వా న భేవద్భయమ్ |
గుణవాందయితో రాజా రాఘవో యద్వివాస్యతే ||
గుణవాందయితో రాజా రాఘవో యద్వివాస్యతే ||
VERSE #6
నూనం తు బలవాఁల్లోకే కృతాంతః సర్వమాదిశన్ |
లోకే రామాభిరామస్త్వం వనం యత్ర గమిష్యసి ||
లోకే రామాభిరామస్త్వం వనం యత్ర గమిష్యసి ||
VERSE #7
అయం తు మామాత్మభవస్తవాదర్శనమారుతః |
విలాపదుఃఖసమిధో రుదితాశ్రుహుతాహుతిః ||
విలాపదుఃఖసమిధో రుదితాశ్రుహుతాహుతిః ||
VERSE #8
చింతాబాష్పమహాధూమస్తవాదర్శనచిత్తజః |
కర్శయిత్వా భృశం పుత్ర నిఃశ్వాసాయాససంభవః ||
కర్శయిత్వా భృశం పుత్ర నిఃశ్వాసాయాససంభవః ||
VERSE #9
త్వయా విహీనామిహ మాం శోకాగ్నిరతులో మహాన్ |
ప్రధక్ష్యతి యథా కక్షం చిత్రభానుర్హిమాత్యయే ||
ప్రధక్ష్యతి యథా కక్షం చిత్రభానుర్హిమాత్యయే ||
VERSE #10
కథం హి ధేనుః స్వం వత్సం గచ్ఛంతం నానుగచ్ఛతి |
అహం త్వా'నుగమిష్యామి పుత్ర యత్ర గమిష్యసి ||
అహం త్వా'నుగమిష్యామి పుత్ర యత్ర గమిష్యసి ||
VERSE #11
తథా నిగదితం మాత్రా తద్వాక్యం పురుషర్షభః |
శ్రుత్వా రామో'బ్రవీద్వాక్యం మాతరం భృశదుఃఖితామ్ ||
శ్రుత్వా రామో'బ్రవీద్వాక్యం మాతరం భృశదుఃఖితామ్ ||
VERSE #12
కైకేయ్యా వంచితో రాజా మయి చారణ్యమాశ్రితే |
భవత్యా చ పరిత్యక్తో న నూనం వర్తయిష్యతి ||
భవత్యా చ పరిత్యక్తో న నూనం వర్తయిష్యతి ||
VERSE #13
భర్తుః కిల పరిత్యాగో నృశంసః కేవలం స్త్రియాః |
స భవత్యా న కర్తవ్యో మనసా'పి విగర్హితః ||
స భవత్యా న కర్తవ్యో మనసా'పి విగర్హితః ||
VERSE #14
యావజ్జీవతి కాకుత్స్థః పితా మే జగతీపతిః |
శుశ్రూషా క్రియతాం తావత్స హి ధర్మః సనాతనః ||
శుశ్రూషా క్రియతాం తావత్స హి ధర్మః సనాతనః ||
VERSE #15
ఏవముక్తా తు రామేణ కౌసల్యా శుభదర్శనా |
తథేత్యువాచ సుప్రీతా రామమక్లిష్టకారిణమ్ ||
తథేత్యువాచ సుప్రీతా రామమక్లిష్టకారిణమ్ ||
VERSE #16
ఏవముక్తస్తు వచనం రామో ధర్మభృతాం వరః |
భూయస్తామబ్రవీద్వాక్యం మాతరం భృశదుఃఖితామ్ ||
భూయస్తామబ్రవీద్వాక్యం మాతరం భృశదుఃఖితామ్ ||
VERSE #17
మయా చైవ భవత్యా చ కర్తవ్యం వచనం పితుః |
రాజా భర్తా గురుః శ్రేష్ఠః సర్వేషామీశ్వరః ప్రభుః ||
రాజా భర్తా గురుః శ్రేష్ఠః సర్వేషామీశ్వరః ప్రభుః ||
VERSE #18
ఇమాని తు మహారణ్యే విహృత్య నవ పంచ చ |
వర్షాణి పరమప్రీతః స్థాస్యామి వచనే తవ ||
వర్షాణి పరమప్రీతః స్థాస్యామి వచనే తవ ||
VERSE #19
ఏవముక్తా ప్రియం పుత్రం బాష్పపూర్ణాననా తదా |
ఉవాచ పరమార్తా తు కౌసల్యా పుత్రవత్సలా ||
ఉవాచ పరమార్తా తు కౌసల్యా పుత్రవత్సలా ||
VERSE #20
ఆసాం రామ సపత్నీనాం వస్తుం మధ్యే న మే క్షమమ్ |
నయ మామపి కాకుత్స్థ వనం వన్యాం మృగీమివ ||
నయ మామపి కాకుత్స్థ వనం వన్యాం మృగీమివ ||
VERSE #21
యది తే గమనే బుద్ధిః కృతా పితురపేక్షయా |
తాం తథా రుదతీం రామో రుదన్వచనమబ్రవీత్ ||
తాం తథా రుదతీం రామో రుదన్వచనమబ్రవీత్ ||
VERSE #22
జీవంత్యా హి స్త్రియా భర్తా దైవతం ప్రభురేవ చ |
భవత్యా మమ చైవాద్య రాజా ప్రభవతి ప్రభుః ||
భవత్యా మమ చైవాద్య రాజా ప్రభవతి ప్రభుః ||
VERSE #23
న హ్యనాథా వయం రాజ్ఞా లోకనాథేన ధీమతా |
భరతశ్చాపి ధర్మాత్మా సర్వభూతప్రియంవదః ||
భరతశ్చాపి ధర్మాత్మా సర్వభూతప్రియంవదః ||
VERSE #24
భవతీమనువర్తేత స హి ధర్మరతః సదా |
యథా మయి తు నిష్క్రాంతే పుత్రశోకేన పార్థివః ||
యథా మయి తు నిష్క్రాంతే పుత్రశోకేన పార్థివః ||
VERSE #25
శ్రమం నావాప్నుయాత్కించిదప్రమత్తా తథా కురు |
దారుణశ్చాప్యయం శోకో యథైనం న వినాశయేత్ ||
దారుణశ్చాప్యయం శోకో యథైనం న వినాశయేత్ ||
VERSE #26
రాజ్ఞో వృద్ధస్య సతతం హితం చర సమాహితా |
వ్రతోపవాసనిరతా యా నారీ పరమోత్తమా ||
వ్రతోపవాసనిరతా యా నారీ పరమోత్తమా ||
VERSE #27
భర్తారం నానువర్తేత సా తు పాపగతిర్భవేత్ |
భర్తుః శుశ్రూషయా నారీ లభతే స్వర్గముత్తమమ్ ||
భర్తుః శుశ్రూషయా నారీ లభతే స్వర్గముత్తమమ్ ||
VERSE #28
అపి యా నిర్నమస్కారా నివృత్తా దేవపూజనాత్ |
శుశ్రూషామేవ కుర్వీత భర్తుః ప్రియహితే రతా ||
శుశ్రూషామేవ కుర్వీత భర్తుః ప్రియహితే రతా ||
VERSE #29
ఏష ధర్మః పురా దృష్టో లోకే వేదే శ్రుతః స్మృతః |
అగ్నికార్యేషు చ సదా సుమనోభిశ్చ దేవతాః ||
అగ్నికార్యేషు చ సదా సుమనోభిశ్చ దేవతాః ||
VERSE #30
పూజ్యాస్తే మత్కృతే దేవి బ్రాహ్మణాశ్చైవ సువ్రతాః |
ఏవం కాలం ప్రతీక్షస్వ మమాగమనకాంక్షిణీ ||
ఏవం కాలం ప్రతీక్షస్వ మమాగమనకాంక్షిణీ ||
VERSE #31
నియతా నియతాహారా భర్తృశుశ్రూషణే రతా |
ప్రాప్స్యసే పరమం కామం మయి ప్రత్యాగతే సతి ||
ప్రాప్స్యసే పరమం కామం మయి ప్రత్యాగతే సతి ||
VERSE #32
యది ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠో ధారయిష్యతి జీవితమ్ |
ఏవముక్తా తు రామేణ బాష్పపర్యాకులేక్షణా ||
ఏవముక్తా తు రామేణ బాష్పపర్యాకులేక్షణా ||
VERSE #33
కౌసల్యా పుత్రశోకార్తా రామం వచనమబ్రవీత్ |
గమనే సుకృతాం బుద్ధిం న తే శక్నోమి పుత్రక ||
గమనే సుకృతాం బుద్ధిం న తే శక్నోమి పుత్రక ||
VERSE #34
వినివర్తయితుం వీర నూనం కాలో దురత్యయః |
గచ్ఛ పుత్ర త్వమేకాగ్రో భద్రం తే'స్తు సదా విభో ||
గచ్ఛ పుత్ర త్వమేకాగ్రో భద్రం తే'స్తు సదా విభో ||
VERSE #35
పునస్త్వయి నివృత్తే తు భవిష్యామి గతక్లమా |
ప్రత్యాగతే మహాభాగే కృతార్థే చరితవ్రతే ||
ప్రత్యాగతే మహాభాగే కృతార్థే చరితవ్రతే ||
VERSE #36
పితురానృణ్యతాం ప్రాప్తే త్వయి లప్స్యే పరం సుఖమ్ |
కృతాంతస్య గతిః పుత్ర దుర్విభావ్యా సదా భువి ||
కృతాంతస్య గతిః పుత్ర దుర్విభావ్యా సదా భువి ||
VERSE #37
యస్త్వాం సంచోదయతి మే వచ ఆచ్ఛిద్య రాఘవ |
గచ్ఛేదానీం మహాబాహో క్షేమేణ పునరాగతః ||
గచ్ఛేదానీం మహాబాహో క్షేమేణ పునరాగతః ||
VERSE #38
నందయిష్యసి మాం పుత్ర సామ్నా వాక్యేన చారుణా |
అపీదానీం స కాలః స్యాద్వనాత్ప్రత్యాగతం పునః |
యత్త్వాం పుత్రక పశ్యేయం జటావల్కలధారిణమ్ ||
అపీదానీం స కాలః స్యాద్వనాత్ప్రత్యాగతం పునః |
యత్త్వాం పుత్రక పశ్యేయం జటావల్కలధారిణమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తథా హి రామం వనవాసనిశ్చితం
VERSE #39
సమీక్ష్య దేవీ పరమేణ చేతసా |
ఉవాచ రామం శుభలక్షణం వచో
బభూవ చ స్వస్త్యయనాభికాంక్షిణీ ||
ఉవాచ రామం శుభలక్షణం వచో
బభూవ చ స్వస్త్యయనాభికాంక్షిణీ ||
VERSE #40
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాండే చతుర్వింశః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అయోధ్యాకాండ పంచవింశః సర్గః (౨౫)
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణ అయోధ్యకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Ayodhya Kanda Sarga 24 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.