Kishkindha Kanda Sarga 30
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
కిష్కింధకాండ
|| శరద్వర్ణనమ్ ||
కిష్కింధకాండ
|| శరద్వర్ణనమ్ ||
VERSE #2
గుహాం ప్రవిష్టే సుగ్రీవే విముక్తే గగనే ఘనైః |
వర్షరాత్రోషితో రామః కామశోకాభిపీడితః ||
వర్షరాత్రోషితో రామః కామశోకాభిపీడితః ||
VERSE #3
పాండురం గగనం దృష్ట్వా విమలం చంద్రమండలమ్ |
శారదీం రజనీం చైవ దృష్ట్వా జ్యోత్స్నానులేపనామ్ ||
శారదీం రజనీం చైవ దృష్ట్వా జ్యోత్స్నానులేపనామ్ ||
VERSE #4
కామవృత్తం చ సుగ్రీవం నష్టాం చ జనకాత్మజామ్ |
బుద్ధ్వా కాలమతీతం చ ముమోహ పరమాతురః ||
బుద్ధ్వా కాలమతీతం చ ముమోహ పరమాతురః ||
VERSE #5
స తు సంజ్ఞాముపాగమ్య ముహూర్తాన్మతిమాన్ పునః |
మనఃస్థామపి వైదేహీం చింతయామాస రాఘవః ||
మనఃస్థామపి వైదేహీం చింతయామాస రాఘవః ||
VERSE #6
ఆసీనః పర్వతస్యాగ్రే హేమధాతువిభూషితే |
శారదం గగనం దృష్ట్వా జగామ మనసా ప్రియామ్ ||
శారదం గగనం దృష్ట్వా జగామ మనసా ప్రియామ్ ||
VERSE #7
దృష్ట్వా చ విమలం వ్యోమ గతవిద్యుద్బలాహకమ్ |
సారసారవసంఘుష్టం విలలాపార్తయా గిరా ||
సారసారవసంఘుష్టం విలలాపార్తయా గిరా ||
VERSE #8
సారసారవసన్నాదైః సారసారవనాదినీ |
యా''శ్రమే రమతే బాలా సా'ద్య తే రమతే కథమ్ ||
యా''శ్రమే రమతే బాలా సా'ద్య తే రమతే కథమ్ ||
VERSE #9
పుష్పితాంశ్చాసనాన్ దృష్ట్వా కాంచనానివ నిర్మలాన్ |
కథం సా రమతే బాలా పశ్యంతీ మామపశ్యతీ ||
కథం సా రమతే బాలా పశ్యంతీ మామపశ్యతీ ||
VERSE #10
యా పురా కలహంసానాం స్వరేణ కలభాషిణీ |
బుధ్యతే చారుసర్వాంగీ సా'ద్య మే బుధ్యతే కథమ్ ||
బుధ్యతే చారుసర్వాంగీ సా'ద్య మే బుధ్యతే కథమ్ ||
VERSE #11
నిఃస్వనం చక్రవాకానాం నిశమ్య సహచారిణామ్ |
పుండరీకవిశాలాక్షీ కథమేషా భవిష్యతి ||
పుండరీకవిశాలాక్షీ కథమేషా భవిష్యతి ||
VERSE #12
సరాంసి సరితో వాపీః కాననాని వనాని చ |
తాం వినా మృగశావాక్షీం చరన్నాద్య సుఖం లభే ||
తాం వినా మృగశావాక్షీం చరన్నాద్య సుఖం లభే ||
VERSE #13
అపి తాం మద్వియోగాచ్చ సౌకుమార్యాచ్చ భామినీమ్ |
న దూరం పీడయేత్కామః శరద్గుణనిరంతరః ||
న దూరం పీడయేత్కామః శరద్గుణనిరంతరః ||
VERSE #14
ఏవమాది నరశ్రేష్ఠో విలలాప నృపాత్మజః |
విహంగ ఇవ సారంగః సలిలం త్రిదశేశ్వరాత్ ||
విహంగ ఇవ సారంగః సలిలం త్రిదశేశ్వరాత్ ||
VERSE #15
తతశ్చంచూర్య రమ్యేషు ఫలార్థీ గిరిసానుషు |
దదర్శ పర్యుపావృత్తో లక్ష్మీవాన్ లక్ష్మణో'గ్రజమ్ ||
దదర్శ పర్యుపావృత్తో లక్ష్మీవాన్ లక్ష్మణో'గ్రజమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తం చింతయా దుఃసహయా పరీతం
VERSE #16
విసంజ్ఞమేకం విజనే మనస్వీ |
భ్రాతుర్విషాదాత్పరితాపదీనః
సమీక్ష్య సౌమిత్రిరువాచ రామమ్ ||
భ్రాతుర్విషాదాత్పరితాపదీనః
సమీక్ష్య సౌమిత్రిరువాచ రామమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
కిమార్య కామస్య వశంగతేన
VERSE #17
కిమాత్మపౌరుష్యపరాభవేన |
అయం సదా సంహ్రియతే సమాధిః
కిమత్ర యోగేన నివర్తితేన ||
అయం సదా సంహ్రియతే సమాధిః
కిమత్ర యోగేన నివర్తితేన ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
క్రియాభియోగం మనసః ప్రసాదం
VERSE #18
సమాధియోగానుగతం చ కాలమ్ |
సహాయసామర్థ్యమదీనసత్త్వః
స్వకర్మహేతుం చ కురుష్వ తాత ||
సహాయసామర్థ్యమదీనసత్త్వః
స్వకర్మహేతుం చ కురుష్వ తాత ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న జానకీ మానవవంశనాథ
VERSE #19
త్వయా సనాథా సులభా పరేణ |
న చాగ్నిచూడాం జ్వలితాముపేత్య
న దహ్యతే వీరవరార్హ కశ్చిత్ ||
న చాగ్నిచూడాం జ్వలితాముపేత్య
న దహ్యతే వీరవరార్హ కశ్చిత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సలక్షణం లక్ష్మణమప్రధృష్యం
VERSE #20
స్వభావజం వాక్యమువాచ రామః |
హితం చ పథ్యం చ నయప్రసక్తం
ససామ ధర్మార్థసమాహితం చ ||
హితం చ పథ్యం చ నయప్రసక్తం
ససామ ధర్మార్థసమాహితం చ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నిఃసంశయం కార్యమవేక్షితవ్యం
VERSE #21
క్రియావిశేషో హ్యనువర్తితవ్యః |
నను ప్రవృత్తస్య దురాసదస్య
కుమార కార్యస్య ఫలం న చింత్యమ్ ||
నను ప్రవృత్తస్య దురాసదస్య
కుమార కార్యస్య ఫలం న చింత్యమ్ ||
అథ పద్మపలాశాక్షీం మైథీలీమనుచింతయన్ |
VERSE #22
ఉవాచ లక్ష్మణం రామో ముఖేన పరిశుష్యతా ||
VERSE #23
తర్పయిత్వా సహస్రాక్షః సలిలేన వసుంధరామ్ |
నిర్వర్తయిత్వా సస్యాని కృతకర్మా వ్యవస్థితః ||
నిర్వర్తయిత్వా సస్యాని కృతకర్మా వ్యవస్థితః ||
VERSE #24
స్నిగ్ధగంభీరనిర్ఘోషాః శైలద్రుమపురోగమాః |
విసృజ్య సలిలం మేఘాః పరిశ్రాంతా నృపాత్మజ ||
విసృజ్య సలిలం మేఘాః పరిశ్రాంతా నృపాత్మజ ||
VERSE #25
నీలోత్పలదలశ్యామాః శ్యామీకృత్వా దిశో దశ |
విమదా ఇవ మాతంగాః శాంతవేగాః పయోధరాః ||
విమదా ఇవ మాతంగాః శాంతవేగాః పయోధరాః ||
VERSE #26
జలగర్భా మహావేగాః కుటజార్జునగంధినః |
చరిత్వా విరతాః సౌమ్య వృష్టివాతాః సముద్యతాః ||
చరిత్వా విరతాః సౌమ్య వృష్టివాతాః సముద్యతాః ||
VERSE #27
ఘనానాం వారణానాం చ మయూరాణాం చ లక్ష్మణ |
నాదః ప్రస్రవణానాం చ ప్రశాంతః సహసా'నఘ ||
నాదః ప్రస్రవణానాం చ ప్రశాంతః సహసా'నఘ ||
VERSE #28
అభివృష్టా మహామేఘైర్నిర్మలాశ్చిత్రసానవః |
అనులిప్తా ఇవాభాంతి గిరయశ్చిత్రదీప్తిభిః ||
అనులిప్తా ఇవాభాంతి గిరయశ్చిత్రదీప్తిభిః ||
VERSE #29
దర్శయంతి శరన్నద్యః పులినాని శనైః శనైః |
నవసంగమసవ్రీడా జఘనానీవ యోషితః ||
నవసంగమసవ్రీడా జఘనానీవ యోషితః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శాఖాసు సప్తచ్ఛదపాదపానాం
VERSE #30
ప్రభాసు తారార్కనిశాకరాణామ్ |
లీలాసు చైవోత్తమవారణానాం
శ్రియం విభజ్యాద్య శరత్ప్రవృత్తా ||
లీలాసు చైవోత్తమవారణానాం
శ్రియం విభజ్యాద్య శరత్ప్రవృత్తా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సంప్రత్యనేకాశ్రయచిత్రశోభా
VERSE #31
లక్ష్మీః శరత్కాలగుణోపనీతా |
సూర్యాగ్రహస్తప్రతిబోధితేషు
పద్మాకరేష్వభ్యధికం విభాతి ||
సూర్యాగ్రహస్తప్రతిబోధితేషు
పద్మాకరేష్వభ్యధికం విభాతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సప్తచ్ఛదానాం కుసుమోపగంధీ
VERSE #32
షట్పాదబృందైరనుగీయమానః |
మత్తద్విపానాం పవనో'నుసారీ
దర్పం వనేష్వభ్యధికం కరోతి ||
మత్తద్విపానాం పవనో'నుసారీ
దర్పం వనేష్వభ్యధికం కరోతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అభ్యాగతైశ్చారువిశాలపక్షైః
VERSE #33
సరః ప్రియైః పద్మరజోవకీర్ణైః |
మహానదీనాం పులినోపయాతైః
క్రీడంతి హంసాః సహ చక్రవాకైః ||
మహానదీనాం పులినోపయాతైః
క్రీడంతి హంసాః సహ చక్రవాకైః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మదప్రగల్భేషు చ వారణేషు
VERSE #34
గవాం సమూహేషు చ దర్పితేషు |
ప్రసన్నతోయాసు చ నిమ్నగాసు
విభాతి లక్ష్మీర్బహుధా విభక్తా ||
ప్రసన్నతోయాసు చ నిమ్నగాసు
విభాతి లక్ష్మీర్బహుధా విభక్తా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నభః సమీక్ష్యాంబుధరైర్విముక్తం
VERSE #35
విముక్తబర్హాభరణా వనేషు |
ప్రియాస్వసక్తా వినివృత్తశోభా
గతోత్సవా ధ్యానపరా మయూరాః ||
ప్రియాస్వసక్తా వినివృత్తశోభా
గతోత్సవా ధ్యానపరా మయూరాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మనోజ్ఞగంధైః ప్రియకైరనల్పైః
VERSE #36
పుష్పాతిభారావనతాగ్రశాఖైః |
సువర్ణగౌరైర్నయనాభిరామై-
ప్రియాన్వితానాం నలినీప్రియాణాం
వనే రతానాం కుసుమోద్ధతానామ్ |
మదోత్కటానాం మదలాలసానాం
గజోత్తమానాం గతయో'ద్య మందాః ||
సువర్ణగౌరైర్నయనాభిరామై-
ప్రియాన్వితానాం నలినీప్రియాణాం
వనే రతానాం కుసుమోద్ధతానామ్ |
మదోత్కటానాం మదలాలసానాం
గజోత్తమానాం గతయో'ద్య మందాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వ్యభ్రం నభః శస్త్రవిధౌతవర్ణం
VERSE #37
కృశప్రవాహాని నదీజలాని |
కల్హారశీతాః పవనాః ప్రవాంతి
తమోవిముక్తాశ్చ దిశః ప్రకాశాః ||
కల్హారశీతాః పవనాః ప్రవాంతి
తమోవిముక్తాశ్చ దిశః ప్రకాశాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సూర్యాతపక్రామణనష్టపంకా
VERSE #38
భూమిశ్చిరోద్ఘాటితసాంద్రరేణుః |
అన్యోన్యవైరేణ సమాయుతానా-
శరద్గుణాప్యాయితరూపశోభాః
ప్రహర్షితాః పాంసుసముక్షితాంగాః |
మదోత్కటాః సంప్రతి యుద్ధలుబ్ధా
వృషా గవాం మధ్యగతా నదంతి ||
అన్యోన్యవైరేణ సమాయుతానా-
శరద్గుణాప్యాయితరూపశోభాః
ప్రహర్షితాః పాంసుసముక్షితాంగాః |
మదోత్కటాః సంప్రతి యుద్ధలుబ్ధా
వృషా గవాం మధ్యగతా నదంతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సమన్మథం తీవ్రగతానురాగాః
VERSE #39
కులాన్వితా మందగతిం కరిణ్యః |
మదాన్వితం సంపరివార్య యాంతం
వనేషు భర్తారమనుప్రయాంతి ||
మదాన్వితం సంపరివార్య యాంతం
వనేషు భర్తారమనుప్రయాంతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
త్యక్త్వా వరాణ్యాత్మవిభూషణాని
VERSE #40
బర్హాణి తీరోపగతా నదీనామ్ |
నిర్భర్త్స్యమానా ఇవ సారసౌఘైః
ప్రయాంతి దీనా విమదా మయూరాః ||
నిర్భర్త్స్యమానా ఇవ సారసౌఘైః
ప్రయాంతి దీనా విమదా మయూరాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
విత్రాస్య కారండవచక్రవాకాన్
VERSE #41
మహారవైర్భిన్నకటా గజేంద్రాః |
సరఃసు బద్ధాంబుజభూషణేషు
విక్షోభ్య విక్షోభ్య జలం పిబంతి ||
సరఃసు బద్ధాంబుజభూషణేషు
విక్షోభ్య విక్షోభ్య జలం పిబంతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వ్యపేతపంకాసు సవాలుకాసు
VERSE #42
ప్రసన్నతోయాసు సగోకులాసు |
ససారసా రావవినాదితాసు
నదీషు హృష్టా నిపతంతి హంసాః ||
ససారసా రావవినాదితాసు
నదీషు హృష్టా నిపతంతి హంసాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నదీఘనప్రస్రవణోదకానా-
ప్లవంగమానాం చ గతోత్సవానాం
ప్లవంగమానాం చ గతోత్సవానాం
VERSE #43
ద్రుతం రవాః సంప్రతి సంప్రనష్టాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అనేకవర్ణాః సువినష్టకాయా
VERSE #44
నవోదితేష్వంబుధరేషు నష్టాః |
క్షుధార్దితా ఘోరవిషా బిలేభ్య-
చంచచ్చంద్రకరస్పర్శహర్షోన్మీలితతారకా |
అహో రాగవతీ సంధ్యా జహాతి స్వయమంబరమ్ ||
క్షుధార్దితా ఘోరవిషా బిలేభ్య-
చంచచ్చంద్రకరస్పర్శహర్షోన్మీలితతారకా |
అహో రాగవతీ సంధ్యా జహాతి స్వయమంబరమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
రాత్రిః శశాంకోదితసౌమ్యవక్త్రా
VERSE #45
తారాగణోన్మీలితచారునేత్రా |
జ్యోత్స్నాంశుకప్రావరణా విభాతి
నారీవ శుక్లాంశుకసంవృతాంగీ ||
జ్యోత్స్నాంశుకప్రావరణా విభాతి
నారీవ శుక్లాంశుకసంవృతాంగీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
విపక్వశాలిప్రసవాని భుక్త్వా
VERSE #46
ప్రహర్షితా సారసచారుపంక్తిః |
నభః సమాక్రామతి శీఘ్రవేగా
వాతావధూతా గ్రథితేవ మాలా ||
నభః సమాక్రామతి శీఘ్రవేగా
వాతావధూతా గ్రథితేవ మాలా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సుప్తైకహంసం కుముదైరుపేతం
VERSE #47
మహాహ్రదస్థం సలిలం విభాతి |
ఘనైర్విముక్తం నిశి పూర్ణచంద్రం
తారాగణాకీర్ణమివాంతరిక్షమ్ ||
ఘనైర్విముక్తం నిశి పూర్ణచంద్రం
తారాగణాకీర్ణమివాంతరిక్షమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రకీర్ణహంసాకులమేఖలానాం
VERSE #48
ప్రబుద్ధపద్మోత్పలమాలినీనామ్ |
వాప్యుత్తమానామధికా'ద్య లక్ష్మీ-
వేణుస్వనవ్యంజితతూర్యమిశ్రః
ప్రత్యూషకాలానిలసంప్రవృద్ధః |
సమ్మూర్ఛితో గహ్వరగోవృషాణా-
నవైర్నదీనాం కుసుమప్రభాసై-
ధౌతామలక్షౌమపటప్రకాశైః
కూలాని కాశైరుపశోభితాని ||
వాప్యుత్తమానామధికా'ద్య లక్ష్మీ-
వేణుస్వనవ్యంజితతూర్యమిశ్రః
ప్రత్యూషకాలానిలసంప్రవృద్ధః |
సమ్మూర్ఛితో గహ్వరగోవృషాణా-
నవైర్నదీనాం కుసుమప్రభాసై-
ధౌతామలక్షౌమపటప్రకాశైః
కూలాని కాశైరుపశోభితాని ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వనప్రచండా మధుపానశౌండాః
VERSE #49
ప్రియాన్వితాః షట్చరణాః ప్రహృష్టాః |
వనేషు మత్తాః పవనానుయాత్రాం
కుర్వంతి పద్మాసనరేణుగౌరాః ||
వనేషు మత్తాః పవనానుయాత్రాం
కుర్వంతి పద్మాసనరేణుగౌరాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
జలం ప్రసన్నం కుముదం ప్రభాసం
VERSE #50
క్రౌంచస్వనః శాలివనం విపక్వమ్ |
మృదుశ్చ వాయుర్విమలశ్చ చంద్రః
శంసంతి వర్షవ్యపనీతకాలమ్ ||
మృదుశ్చ వాయుర్విమలశ్చ చంద్రః
శంసంతి వర్షవ్యపనీతకాలమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మీనోపసందర్శితమేఖలానాం
VERSE #51
నదీవధూనాం గతయో'ద్య మందాః |
కాంతోపభుక్తాలసగామినీనాం
ప్రభాతకాలేష్వివ కామినీనామ్ ||
కాంతోపభుక్తాలసగామినీనాం
ప్రభాతకాలేష్వివ కామినీనామ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సచక్రవాకాని సశైవలాని
VERSE #52
కాశైర్దుకూలైరివ సంవృతాని |
సపత్రలేఖాని సరోచనాని
వధూముఖానీవ నదీముఖాని ||
సపత్రలేఖాని సరోచనాని
వధూముఖానీవ నదీముఖాని ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రఫుల్లబాణాసనచిత్రితేషు
VERSE #53
ప్రహృష్టషట్పాదనికూజితేషు |
గృహీతచాపోద్యతచండదండః
ప్రచండచారో'ద్య వనేషు కామః ||
గృహీతచాపోద్యతచండదండః
ప్రచండచారో'ద్య వనేషు కామః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
లోకం సువృష్ట్యా పరితోషయిత్వా
VERSE #54
నదీస్తటాకాని చ పూరయిత్వా |
నిష్పన్నసస్యాం వసుధాం చ కృత్వా
త్యక్త్వా నభస్తోయధరాః ప్రనష్టాః ||
నిష్పన్నసస్యాం వసుధాం చ కృత్వా
త్యక్త్వా నభస్తోయధరాః ప్రనష్టాః ||
VERSE #55
ప్రసన్నసలిలాః సౌమ్య కురరీభిర్వినాదితాః |
చక్రవాకగణాకీర్ణా విభాంతి సలిలాశయాః ||
చక్రవాకగణాకీర్ణా విభాంతి సలిలాశయాః ||
VERSE #56
అసనాః సప్తవర్ణాశ్చ కోవిదారాశ్చ పుష్పితాః |
దృశ్యంతే బంధుజీవాశ్చ శ్యామాశ్చ గిరిసానుషు ||
దృశ్యంతే బంధుజీవాశ్చ శ్యామాశ్చ గిరిసానుషు ||
VERSE #57
హంససారసచక్రాహ్వైః కురరైశ్చ సమంతతః |
పులినాన్యవకీర్ణాని నదీనాం పశ్య లక్ష్మణ ||
పులినాన్యవకీర్ణాని నదీనాం పశ్య లక్ష్మణ ||
VERSE #58
అన్యోన్యం బద్ధవైరాణాం జిగీషూణాం నృపాత్మజ |
ఉద్యోగసమయః సౌమ్య పార్థివానాముపస్థితః ||
ఉద్యోగసమయః సౌమ్య పార్థివానాముపస్థితః ||
VERSE #59
ఇయం సా ప్రథమా యాత్రా పార్థివానాం నృపాత్మజ |
న చ పశ్యామి సుగ్రీవముద్యోగం వా తథావిధమ్ ||
న చ పశ్యామి సుగ్రీవముద్యోగం వా తథావిధమ్ ||
VERSE #60
చత్వారో వార్షికా మాసా గతా వర్షశతోపమాః |
మమ శోకాభిభూతస్య సౌమ్య సీతామపశ్యతః ||
మమ శోకాభిభూతస్య సౌమ్య సీతామపశ్యతః ||
VERSE #61
చక్రవాకీవ భర్తారం పృష్ఠతో'నుగతా వనమ్ |
విషమం దండకారణ్యముద్యానమివ చాంగనా ||
విషమం దండకారణ్యముద్యానమివ చాంగనా ||
VERSE #62
ప్రియావిహీనే దుఃఖార్తే హృతరాజ్యే వివాసితే |
కృపాం న కురుతే రాజా సుగ్రీవో మయి లక్ష్మణ ||
కృపాం న కురుతే రాజా సుగ్రీవో మయి లక్ష్మణ ||
VERSE #63
అనాథో హృతరాజ్యో'యం రావణేన చ ధర్షితః |
దీనో దూరగృహః కామీ మాం చైవ శరణం గతః ||
దీనో దూరగృహః కామీ మాం చైవ శరణం గతః ||
VERSE #64
ఇత్యేతైః కారణైః సౌమ్య సుగ్రీవస్య దురాత్మనః |
అహం వానరరాజస్య పరిభూతః పరంతప ||
అహం వానరరాజస్య పరిభూతః పరంతప ||
VERSE #65
స కాలం పరిసంఖ్యాయ సీతాయాః పరిమార్గణే |
కృతార్థః సమయం కృత్వా దుర్మతిర్నావబుధ్యతే ||
కృతార్థః సమయం కృత్వా దుర్మతిర్నావబుధ్యతే ||
VERSE #66
స కిష్కింధాం ప్రవిశ్య త్వం బ్రూహి వానరపుంగవమ్ |
మూర్ఖం గ్రామ్యసుఖే సక్తం సుగ్రీవం వచనాన్మమ ||
మూర్ఖం గ్రామ్యసుఖే సక్తం సుగ్రీవం వచనాన్మమ ||
VERSE #67
అర్థినాముపపన్నానాం పూర్వం చాప్యుపకారిణామ్ |
ఆశాం సంశ్రుత్య యో హంతి స లోకే పురుషాధమః ||
ఆశాం సంశ్రుత్య యో హంతి స లోకే పురుషాధమః ||
VERSE #68
శుభం వా యది వా పాపం యో హి వాక్యముదీరితమ్ |
సత్యేన పరిగృహ్ణాతి స వీరః పురుషోత్తమః ||
సత్యేన పరిగృహ్ణాతి స వీరః పురుషోత్తమః ||
VERSE #69
కృతార్థా హ్యకృతార్థానాం మిత్రాణాం న భవంతి యే |
తాన్ మృతానపి క్రవ్యాదాః కృతఘ్నాన్నోపభుంజతే ||
తాన్ మృతానపి క్రవ్యాదాః కృతఘ్నాన్నోపభుంజతే ||
VERSE #70
నూనం కాంచనపృష్ఠస్య వికృష్టస్య మయా రణే |
ద్రష్టుమిచ్ఛతి చాపస్య రూపం విద్యుద్గణోపమమ్ ||
ద్రష్టుమిచ్ఛతి చాపస్య రూపం విద్యుద్గణోపమమ్ ||
VERSE #71
ఘోరం జ్యాతలనిర్ఘోషం క్రుద్ధస్య మమ సంయుగే |
నిర్ఘోషమివ వజ్రస్య పునః సంశ్రోతుమిచ్ఛతి ||
నిర్ఘోషమివ వజ్రస్య పునః సంశ్రోతుమిచ్ఛతి ||
VERSE #72
కామమేవం గతే'ప్యస్య పరిజ్ఞాతే పరాక్రమే |
త్వత్సహాయస్య మే వీర న చింతా స్యాన్నృపాత్మజ ||
త్వత్సహాయస్య మే వీర న చింతా స్యాన్నృపాత్మజ ||
VERSE #73
యదర్థమయమారంభః కృతః పరపురంజయ |
సమయం నాభిజానాతి కృతార్థః ప్లవగేశ్వరః ||
సమయం నాభిజానాతి కృతార్థః ప్లవగేశ్వరః ||
VERSE #74
వర్షాసమయకాలం తు ప్రతిజ్ఞాయ హరీశ్వరః |
వ్యతీతాంశ్చతురో మాసాన్ విహరన్నావబుధ్యతే ||
వ్యతీతాంశ్చతురో మాసాన్ విహరన్నావబుధ్యతే ||
VERSE #75
సామాత్యపరిషత్ క్రీడన్ పానమేవోపసేవతే |
శోకదీనేషు నాస్మాసు సుగ్రీవః కురుతే దయామ్ ||
శోకదీనేషు నాస్మాసు సుగ్రీవః కురుతే దయామ్ ||
VERSE #76
ఉచ్యతాం గచ్ఛ సుగ్రీవస్త్వయా వత్స మహాబల |
మమ రోషస్య యద్రూపం బ్రూయాశ్చైనమిదం వచః ||
మమ రోషస్య యద్రూపం బ్రూయాశ్చైనమిదం వచః ||
VERSE #77
న చ సంకుచితః పంథా యేన వాలీ హతో గతః |
సమయే తిష్ఠ సుగ్రీవ మా వాలిపథమన్వగాః ||
సమయే తిష్ఠ సుగ్రీవ మా వాలిపథమన్వగాః ||
VERSE #78
ఏక ఏవ రణే వాలీ శరేణ నిహతో మయా |
త్వాం తు సత్యాదతిక్రాంతం హనిష్యామి సబాంధవమ్ ||
త్వాం తు సత్యాదతిక్రాంతం హనిష్యామి సబాంధవమ్ ||
VERSE #79
తదేవం విహితే కార్యే యద్ధితం పురుషర్షభ |
తత్తద్బ్రూహి నరశ్రేష్ఠ త్వర కాలవ్యతిక్రమః ||
తత్తద్బ్రూహి నరశ్రేష్ఠ త్వర కాలవ్యతిక్రమః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
కురుష్వ సత్యం మయి వానరేశ్వర
VERSE #80
ప్రతిశ్రుతం ధర్మమవేక్ష్య శాశ్వతమ్ |
మా వాలినం ప్రేత్య గతో యమక్షయం
త్వమద్య పశ్యేర్మమ చోదితైః శరైః ||
మా వాలినం ప్రేత్య గతో యమక్షయం
త్వమద్య పశ్యేర్మమ చోదితైః శరైః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స పూర్వజం తీవ్రవివృద్ధకోపం
VERSE #81
లాలప్యమానం ప్రసమీక్ష్య దీనమ్ |
చకార తీవ్రం మతిముగ్రతేజా
హరీశ్వరే మానవవంశనాథః ||
చకార తీవ్రం మతిముగ్రతేజా
హరీశ్వరే మానవవంశనాథః ||
VERSE #82
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే త్రింశః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణే కిష్కింధాకాండ
వాల్మీకి రామాయణే కిష్కింధాకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Kishkindha Kanda Sarga 30 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.