📖 Valmiki Ramayanam

Kishkindha Kanda Sarga 28

Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
Font Size:
📱 WhatsApp
📜

Sacred Scripture Study & Svadhyaya

Valmiki Ramayanam — Authentic Recitation with Sanskrit Verses & Classical Commentary
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
కిష్కింధకాండ
|| ప్రావృడుజ్జృంభణమ్ ||
VERSE #2
స తథా వాలినం హత్వా సుగ్రీవమభిషిచ్య చ |
వసన్మాల్యవతః పృష్ఠే రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్ ||
VERSE #3
అయం స కాలః సంప్రాప్తః సమయో'ద్య జలాగమః |
సంపశ్య త్వం నభో మేఘైః సంవృతం గిరిసన్నిభైః ||
VERSE #4
నవమాసధృతం గర్భం భాస్కరస్య గభస్తిభిః |
పీత్వా రసం సముద్రాణాం ద్యౌః ప్రసూతే రసాయనమ్ ||
VERSE #5
శక్యమంబరమారుహ్య మేఘసోపానపంక్తిభిః |
కుటజార్జునమాలాభిరలంకర్తుం దివాకరమ్ ||
VERSE #6
సంధ్యారాగోత్థితైస్తామ్రైరంతేష్వధికపాండరైః |
స్నిగ్ధైరభ్రపటచ్ఛేదైర్బద్ధవ్రణమివాంబరమ్ ||
VERSE #7
మందమారుతనిశ్వాసం సంధ్యాచందనరంజితమ్ |
ఆపాండుజలదం భాతి కామాతురమివాంబరమ్ ||
VERSE #8
ఏషా ధర్మపరిక్లిష్టా నవవారిపరిప్లుతా |
సీతేవ శోకసంతప్తా మహీ బాష్పం విముంచతి ||
VERSE #9
మేఘోదరవినిర్ముక్తాః కల్హారసుఖశీతలాః |
శక్యమంజలిభిః పాతుం వాతాః కేతకిగంధినః ||
VERSE #10
ఏష ఫుల్లార్జునః శైలః కేతకైరధివాసితః |
సుగ్రీవ ఇవ శాంతారిర్ధారాభిరభిషిచ్యతే ||
VERSE #11
మేఘకృష్ణాజినధరా ధారాయజ్ఞోపవీతినః |
మారుతాపూరితగుహాః ప్రాధీతా ఇవ పర్వతాః ||
VERSE #12
కశాభిరివ హైమీభిర్విద్యుద్భిరివ తాడితమ్ |
అంతఃస్తనితనిర్ఘోషం సవేదనమివాంబరమ్ ||
VERSE #13
నీలమేఘాశ్రితా విద్యుత్ స్ఫురంతీ ప్రతిభాతి మే |
స్ఫురంతీ రావణస్యాంకే వైదేహీవ తపస్వినీ ||
VERSE #14
ఇమాస్తా మన్మథవతాం హితాః ప్రతిహతా దిశః |
అనులిప్తా ఇవ ఘనైర్నష్టగ్రహనిశాకరాః ||
VERSE #15
క్వచిద్బాష్పాభిసంరుద్ధాన్ వర్షాగమసముత్సుకాన్ |
కుటజాన్ పశ్య సౌమిత్రే పుష్పితాన్ గిరిసానుషు |
మమ శోకాభిభూతస్య కామసందీపనాన్ స్థితాన్ ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
రజః ప్రశాంతం సహిమో'ద్య వాయు-
స్థితా హి యాత్రా వసుధాధిపానాం
VERSE #16
ప్రవాసినో యాంతి నరాః స్వదేశాన్ ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సంప్రస్థితా మానసవాసలుబ్ధాః
VERSE #17
ప్రియాన్వితాః సంప్రతి చక్రవాకాః |
అభీక్ష్ణవర్షోదకవిక్షతేషు
యానాని మార్గేషు న సంపతంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
క్వచిత్ప్రకాశం క్వచిదప్రకాశం
VERSE #18
నభః ప్రకీర్ణాంబుధరం విభాతి |
క్వచిత్క్వచిత్పర్వతసన్నిరుద్ధం
రూపం యథా శాంతమహార్ణవస్య ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వ్యామిశ్రితం సర్జకదంబపుష్పై-
మయూరకేకాభిరనుప్రయాతం
VERSE #19
శైలాపగాః శీఘ్రతరం వహంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
రసాకులం షట్పదసన్నికాశం
VERSE #20
ప్రభుజ్యతే జంబుఫలం ప్రకామమ్ |
అనేకవర్ణం పవనావధూతం
భూమౌ పతత్యామ్రఫలం విపక్వమ్ ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
విద్యుత్పతాకాః సబలాకమాలాః
VERSE #21
శైలేంద్రకూటాకృతిసన్నికాశాః |
గర్జంతి మేఘాః సముదీర్ణనాదా
మత్తా గజేంద్రా ఇవ సంయుగస్థాః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వర్షోదకాప్యాయితశాద్వలాని
VERSE #22
ప్రవృత్తనృత్తోత్సవబర్హిణాని |
వనాని నిర్వృష్టబలాహకాని
పశ్యాపరాహ్ణేష్వధికం విభాంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సముద్వహంతః సలిలాతిభారం
VERSE #23
బలాకినో వారిధరా నదంతః |
మహత్సు శృంగేషు మహీధరాణాం
విశ్రమ్య విశ్రమ్య పునః ప్రయాంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మేఘాభికామా పరిసంపతంతీ
VERSE #24
సమ్మోదితా భాతి బలాకపంక్తిః |
వాతావధూతా వరపౌండరీకీ
లంబేవ మాలా రచితాంబరస్య ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
బాలేంద్రగోపాంతరచిత్రితేన
VERSE #25
విభాతి భూమిర్నవశాద్వలేన |
గాత్రానువృత్తేన శుకప్రభేణ
నారీవ లాక్షోక్షితకంబలేన ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నిద్రా శనైః కేశవమభ్యుపైతి
VERSE #26
ద్రుతం నదీ సాగరమభ్యుపైతి |
హృష్టా బలాకా ఘనమభ్యుపైతి
కాంతా సకామా ప్రియమభ్యుపైతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
జాతా వనాంతాః శిఖిసంప్రనృత్తా
VERSE #27
జాతాః కదంబాః సకదంబశాఖాః |
జాతా వృషా గోషు సమానకామా
జాతా మహీ సస్యవరాభిరామా ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వహంతి వర్షంతి నదంతి భాంతి
VERSE #28
ధ్యాయంతి నృత్యంతి సమాశ్వసంతి |
నద్యో ఘనా మత్తగజా వనాంతాః
ప్రియావిహీనాః శిఖినః ప్లవంగాః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రహర్షితాః కేతకపుష్పగంధ-
ప్రపాతశబ్దాకులితా గజేంద్రాః
VERSE #29
సార్ధం మయూరైః సమదా నదంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ధారానిపాతైరభిహన్యమానాః
VERSE #30
కదంబశాఖాసు విలంబమానాః |
క్షణార్జితం పుష్పరసావగాఢం
శనైర్మదం షట్చరణాస్త్యజంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అంగారచూర్ణోత్కరసన్నికాశైః
VERSE #31
ఫలైః సుపర్యాప్తరసైః సమృద్ధైః |
జంబూద్రుమాణాం ప్రవిభాంతి శాఖా
నిలీయమానా ఇవ షట్పదౌఘైః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తడిత్పతాకాభిరలంకృతానా-
విభాంతి రూపాణి బలాహకానాం
VERSE #32
రణోద్యతానామివ వారణానామ్ ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మార్గానుగః శైలవనానుసారీ
VERSE #33
సంప్రస్థితో మేఘరవం నిశమ్య |
యుద్ధాభికామః ప్రతినాగశంకీ
మత్తో గజేందః ప్రతిసన్నివృత్తః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
క్వచిత్ప్రగీతా ఇవ షట్పదౌఘైః
VERSE #34
క్వచిత్ప్రనృత్తా ఇవ నీలకంఠైః |
క్వచిత్ప్రమత్తా ఇవ వారణేంద్రై-
కదంబసర్జార్జునకందలాఢ్యా
వనాంతభూమిర్నవవారిపూర్ణా |
మయూరమత్తాభిరుతప్రనృత్తై-
ముక్తాసకాశం సలిలం పతద్వై
సునిర్మలం పత్రపుటేషు లగ్నమ్ |
హృష్టా వివర్ణచ్ఛదనా విహంగాః
సురేంద్రదత్తం తృషితాః పిబంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
షట్పాదతంత్రీమధురాభిధానం
VERSE #35
ప్లవంగమోదీరితకంఠతాలమ్ |
ఆవిష్కృతం మేఘమృదంగనాదై-
క్వచిత్ప్రనృత్తైః క్వచిదున్నదద్భిః
క్వచిచ్చ వృక్షాగ్రనిషణ్ణకాయైః |
వ్యాలంబబర్హాభరణైర్మయూరై-
స్వనైర్ఘనానాం ప్లవగాః ప్రబుద్ధా
విహాయ నిద్రాం చిరసన్నిరుద్ధామ్ |
అనేకరూపాకృతివర్ణనాదా
నవాంబుధారాభిహతా నదంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నద్యః సముద్వాహితచక్రవాకా-
దృప్తా నవప్రాభృతపూర్ణభోగా
VERSE #36
ద్రుతం స్వభార్తారముపోపయాంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నీలేషు నీలాః ప్రవిభాంతి సక్తా
VERSE #37
మేఘేషు మేఘా నవవారిపూర్ణాః |
దవాగ్నిదగ్ధేషు దవాగ్నిదగ్ధాః
శైలేషు శైలా ఇవ బద్ధమూలాః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రహృష్టసన్నాదితబర్హిణాని
VERSE #38
సశక్రగోపాకులశాద్వలాని |
చరంతి నీపార్జునవాసితాని
గజాః సురమ్యాణి వనాంతరాణి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నవాంబుధారాహతకేసరాణి
VERSE #39
ద్రుతం పరిత్యజ్య సరోరుహాణి |
కదంబపుషాణి సకేసరాణి
వనాని హృష్టా భ్రమరాః పతంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మత్తా గజేంద్రా ముదితా గవేంద్రా
VERSE #40
వనేషు విక్రాంతతరా మృగేంద్రాః |
రమ్యా నగేంద్రా నిభృతా నరేంద్రాః
ప్రక్రీడితో వారిధరైః సురేంద్రః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మేఘాః సముద్భూతసముద్రనాదా
VERSE #41
మహాజలౌఘైర్గగనావలంబాః |
నదీస్తటాకాని సరాంసి వాపీ-
వర్షప్రవేగా విపులాః పతంతీ
ప్రవాంతి వాతాః సముదీర్ణఘోషాః |
ప్రనష్టకూలాః ప్రవహంతి శీఘ్రం
నద్యో జలైర్విప్రతిపన్నమార్గాః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నరైర్నరేంద్రా ఇవ పర్వతేంద్రాః
VERSE #42
సురేంద్రదత్తైః పవనోపనీతైః |
ఘనాంబుకుంభైరభిషిచ్యమానా
రూపం శ్రియం స్వామివ దర్శయంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఘనోపగూఢం గగనం సతారం
VERSE #43
న భాస్కరో దర్శనమభ్యుపైతి |
నవైర్జలౌఘైర్ధరణీ విసృప్తా
తమోవిలిప్తా న దిశః ప్రకాశాః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మహాంతి కూటాని మహీధరాణాం
VERSE #44
ధారాభిధౌతాన్యధికం విభాంతి |
మహాప్రమాణైర్విపులైః ప్రపాతై-
శైలోపలప్రస్ఖలమానవేగాః
శైలోత్తమానాం విపులాః ప్రపాతాః |
గుహాసు సన్నాదితబర్హిణాసు
హారా వికీర్యంత ఇవాభిభాంతి ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శీఘ్రప్రవేగా విపులాః ప్రపాతా
VERSE #45
నిర్ధౌతశృంగోపతలా గిరీణామ్ |
ముక్తాకలాపప్రతిమాః పతంతో
మహాగుహోత్సంగతలైర్ధ్రియంతే ||
VERSE #46
సురతామర్దవిచ్ఛిన్నాః స్వర్గస్త్రీహారమౌక్తికాః |
పతంతీవాకులా దిక్షు తోయధరాః సమంతతః ||
VERSE #47
నిలీయమానైర్విహగైర్నిమీలద్భిశ్చ పంకజైః |
వికసంత్యా చ మాలత్యా గతో'స్తం జ్ఞాయతే రవిః ||
VERSE #48
వృత్తా యాత్రా నరేంద్రాణాం సేనా ప్రతినివర్తతే |
వైరాణి చైవ మార్గాశ్చ సలిలేన సమీకృతాః ||
VERSE #49
మాసి ప్రోష్ఠపదే బ్రహ్మ బ్రాహ్మణానాం వివక్షతామ్ |
అయమధ్యాయసమయః సామగానాముపస్థితః ||
VERSE #50
నివృత్తకర్మాయతనో నూనం సంచితసంచయః |
ఆషాఢీమభ్యుపగతో భరతః కోసలాధిపః ||
VERSE #51
నూనమాపూర్యమాణాయాః సరయ్వా వర్ధతే రయః |
మాం సమీక్ష్య సమాయాంతమయోధ్యాయా ఇవ స్వనః ||
VERSE #52
ఇమాః స్ఫీతగుణా వర్షాః సుగ్రీవః సుఖమశ్నుతే |
విజితారిః సదారశ్చ రాజ్యే మహతి చ స్థితః ||
VERSE #53
అహం తు హృతదారశ్చ రాజ్యాచ్చ మహతశ్చ్యుతః |
నదీకూలమివ క్లిన్నమవసీదామి లక్ష్మణ ||
VERSE #54
శోకశ్చ మమ విస్తీర్ణో వర్షాశ్చ భృశదుర్గమాః |
రావణశ్చ మహాన్ శత్రురపారం ప్రతిభాతి మే ||
VERSE #55
అయాత్రాం చైవ దృష్ట్వేమాం మార్గాంశ్చ భృశదుర్గమాన్ |
ప్రణతే చైవ సుగ్రీవే న మయా కించిదీరితమ్ ||
VERSE #56
అపి చాతిపరిక్లిష్టం చిరాద్దారైః సమాగతమ్ |
ఆత్మకార్యగరీయస్త్వాద్వక్తుం నేచ్ఛామి వానరమ్ ||
VERSE #57
స్వయమేవ హి విశ్రమ్య జ్ఞాత్వా కాలముపాగతమ్ |
ఉపకారం చ సుగ్రీవో వేత్స్యతే నాత్ర సంశయః ||
VERSE #58
తస్మాత్కాలప్రతీక్షో'హం స్థితో'స్మి శుభలక్షణ |
సుగ్రీవస్య నదీనాం చ ప్రసాదమనుపాలయన్ ||
VERSE #59
ఉపకారేణ వీరో హి ప్రతికారేణ యుజ్యతే |
అకృతజ్ఞో'ప్రతికృతో హంతి సత్త్వవతాం మనః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తేనైవముక్తః ప్రణిధాయ లక్ష్మణః
VERSE #60
కృతాంజలిస్తత్ప్రతిపూజ్య భాషితమ్ |
ఉవాచ రామం స్వభిరామదర్శనం
ప్రదర్శయన్ దర్శనమాత్మనః శుభమ్ ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యథోక్తమేతత్తవ సర్వమీప్సితం
VERSE #61
నరేంద్ర కర్తా న చిరాద్ధరీశ్వరః |
శరత్ప్రతీక్షః క్షమతామిమం భవాన్
జలప్రపాతం రిపునిగ్రహే ధృతః ||
VERSE #62
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే అష్టావింశః సర్గః ||
📖తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సంపూర్ణ
వాల్మీకి రామాయణే కిష్కింధాకాండ
🪷

పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)

🕊️
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ

నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.

🌅
శుభ ముహూర్తం

బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.

📿
జప సంఖ్యా నియమం

నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.

📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)

Kishkindha Kanda Sarga 28 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.

🪷
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace): Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
🛡️
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being): Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment): Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.

🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)

🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)

Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).

🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)

Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.

📜 సంప్రదాయ ప్రశస్తి (Scholarly Context):

Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.