Durga Saptasati Chapter 4
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
శ్రీ దుర్గా సప్తశతీ
VERSE #1
(ఈ శ్లోకాలను పఠించడం వల్ల దారిద్ర్యం తొలగి ఐశ్వర్యం సిద్ధిస్తుంది. మనసులో సద్బుద్ధి, శ్రద్ధ పెరుగుతాయి. ఆపదల్లో ఉన్నప్పుడు అమ్మవారి రక్షణ లభిస్తుంది.)
|| ఓం ||
|| ఓం ||
VERSE #2
ఋషిరువాచ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శక్రాదయః సురగణా నిహతే'తివీర్యే
VERSE #3
తస్మిన్ దురాత్మని సురారిబలే చ దేవ్యా |
తాం తుష్టువుః ప్రణతినమ్రశిరోధరాంసా
వాగ్భిః ప్రహర్షపులకోద్గమచారుదేహాః ||
తాం తుష్టువుః ప్రణతినమ్రశిరోధరాంసా
వాగ్భిః ప్రహర్షపులకోద్గమచారుదేహాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మహర్షి ఇట్లు చెప్పెను: దేవి చేత అత్యంత పరాక్రమవంతుడైన ఆ మహిషాసురుడు మరియు ఆ దురాత్ముని యొక్క రాక్షస సైన్యం (సురారిబలే) సంహరింపబడగా, ఇంద్రాది దేవతలు ప్రణామము చేయుటకై వంచిన మెడలు, భుజములు కలవారై (ప్రణతినమ్రశిరోధరాంసా), అత్యంత ఆనందముతో గగుర్పొడిచిన మనోహరమైన శరీరములతో (ప్రహర్షపులకోద్గమచారుదేహాః), స్తుతి వాక్కులతో ఆ దేవిని ఈ విధంగా కొనియాడిరి.
దేవ్యా యయా తతమిదం జగదాత్మశక్త్యా
దేవ్యా యయా తతమిదం జగదాత్మశక్త్యా
VERSE #4
నిశ్శేషదేవగణశక్తిసమూహమూర్త్యా |
తామంబికామఖిలదేవమహర్షిపూజ్యాం
భక్త్యా నతాః స్మ విదధాతు శుభాని సా నః ||
తామంబికామఖిలదేవమహర్షిపూజ్యాం
భక్త్యా నతాః స్మ విదధాతు శుభాని సా నః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఏ దేవి తన ఆత్మశక్తితో ఈ జగత్తునంతా వ్యాపింపజేసిందో (తతమిదం జగదాత్మశక్త్యా), ఏ తల్లి నిశ్శేషమైన (సమస్త) దేవతా సమూహాల శక్తుల ఏకీకృత రూపమో (నిశ్శేషదేవగణశక్తిసమూహమూర్త్యా), దేవతలకు మరియు మహర్షులకు పూజనీయురాలైన ఆ అంబికకు మేము భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాము. అటువంటి ఆ తల్లి మాకు శుభములను చేకూర్చుగాక.
యస్యాః ప్రభావమతులం భగవాననంతో
యస్యాః ప్రభావమతులం భగవాననంతో
VERSE #5
బ్రహ్మా హరశ్చ న హి వక్తుమలం బలం చ |
సా చండికాఖిలజగత్పరిపాలనాయ
నాశాయ చాశుభభయస్య మతిం కరోతు ||
సా చండికాఖిలజగత్పరిపాలనాయ
నాశాయ చాశుభభయస్య మతిం కరోతు ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఎవరి సాటిలేని ప్రభావాన్ని మరియు బలమును వర్ణించడానికి భగవంతుడైన ఆదిశేషుడు (అనంతో), బ్రహ్మ మరియు శివుడు కూడా సమర్థులు కారో, అటువంటి చండికాదేవి ఈ సకల జగత్తును పరిపాలించుటకు మరియు అశుభముల వల్ల కలిగే భయమును నశింపజేయుటకు తన బుద్ధిని/సంకల్పాన్ని (మతిం) లగ్నం చేయుగాక.
యా శ్రీః స్వయం సుకృతినాం భవనేష్వలక్ష్మీః
యా శ్రీః స్వయం సుకృతినాం భవనేష్వలక్ష్మీః
VERSE #6
పాపాత్మనాం కృతధియాం హృదయేషు బుద్ధిః |
శ్రద్ధా సతాం కులజనప్రభవస్య లజ్జా
తాం త్వాం నతాః స్మ పరిపాలయ దేవి విశ్వమ్ ||
శ్రద్ధా సతాం కులజనప్రభవస్య లజ్జా
తాం త్వాం నతాః స్మ పరిపాలయ దేవి విశ్వమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
పుణ్యాత్ముల ఇళ్ళలో స్వయంగా లక్ష్మీ రూపముగాను (శ్రీః), పాపాత్ముల ఇళ్ళలో దారిద్ర్య రూపముగాను (అలక్ష్మీః), నిర్మలమైన బుద్ధి గలవారి హృదయాలలో వివేకముగాను (బుద్ధిః), సజ్జనులలో శ్రద్ధగాను, ఉత్తమ కులంలో పుట్టినవారిలో వినయము/మర్యాదగాను (లజ్జా) ఏ దేవి నివసిస్తుందో, అటువంటి నీకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము. ఓ దేవీ! ఈ విశ్వాన్ని రక్షించుము.
కిం వర్ణయామ తవ రూపమచింత్యమేతత్
కిం వర్ణయామ తవ రూపమచింత్యమేతత్
VERSE #7
కిం చాతివీర్యమసురక్షయకారి భూరి |
కిం చాహవేషు చరితాని తవాతి యాని [తవాద్భుతాని]
కిం చాహవేషు చరితాని తవాతి యాని [తవాద్భుతాని]
VERSE #8
సర్వేషు దేవ్యసురదేవగణాదికేషు ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! ఊహకు అందని నీ ఈ దివ్య రూపాన్ని మేము ఏమని వర్ణించగలం? అసురులను నశింపజేసే నీ అమితమైన గొప్ప పరాక్రమాన్ని కానీ, యుద్ధరంగంలో దేవతలు మరియు అసురులందరూ చూస్తుండగా నీవు చేసిన అత్యంత అద్భుతమైన చరిత్రలను (చరితాని తవాద్భుతాని) కానీ మేము ఏమని స్తుతించగలము?
హేతుః సమస్తజగతాం త్రిగుణాపి దోషై-
సర్వాశ్రయాఖిలమిదం జగదంశభూత-
నీవు సమస్త జగత్తుకు కారణభూతురాలివి. సత్త్వ, రజస్తమో గుణములతో కూడిన త్రిగుణాత్మికవు అయినప్పటికీ, రాగద్వేషాది దోషాలు లేనిదానివి కాబట్టి విష్ణు శివాదులకు కూడా నీవు అర్థం కావు (న జ్ఞాయసే). నీవు అందరికీ ఆశ్రయము, ఈ జగత్తంతా నీ అంశమే. నీవు మార్పు చెందని (అవ్యాకృత) పరమా ప్రకృతివి మరియు అందరికంటే ఆద్యురాలివి.
యస్యాః సమస్తసురతా సముదీరణేన
హేతుః సమస్తజగతాం త్రిగుణాపి దోషై-
సర్వాశ్రయాఖిలమిదం జగదంశభూత-
నీవు సమస్త జగత్తుకు కారణభూతురాలివి. సత్త్వ, రజస్తమో గుణములతో కూడిన త్రిగుణాత్మికవు అయినప్పటికీ, రాగద్వేషాది దోషాలు లేనిదానివి కాబట్టి విష్ణు శివాదులకు కూడా నీవు అర్థం కావు (న జ్ఞాయసే). నీవు అందరికీ ఆశ్రయము, ఈ జగత్తంతా నీ అంశమే. నీవు మార్పు చెందని (అవ్యాకృత) పరమా ప్రకృతివి మరియు అందరికంటే ఆద్యురాలివి.
యస్యాః సమస్తసురతా సముదీరణేన
VERSE #9
తృప్తిం ప్రయాతి సకలేషు మఖేషు దేవి |
స్వాహాసి వై పితృగణస్య చ తృప్తిహేతు-
ఓ దేవీ! ఏ పేరును (మంత్రాన్ని) ఉచ్చరించడం ద్వారా (సముదీరణేన) సకల యజ్ఞాలలో (సకలేషు మఖేషు) దేవతలందరూ (సమస్తసురతా) తృప్తిని పొందుతారో, ఆ ‘స్వాహా’ రూపము నీవే. అంతేకాక, పితృదేవతల తృప్తికి కారణమై (పితృగణస్య చ తృప్తిహేతుః), జనుల చేత ఉచ్చరించబడే ‘స్వధా’ రూపము కూడా నీవే.
యా ముక్తిహేతురవిచింత్యమహావ్రతా త్వ-
మోక్షార్థిభిర్మునిభిరస్తసమస్తదోషై-
ఓ భగవతీ! మోక్షానికి కారణమైనదానివి (ముక్తిహేతుః), చింతన చేయలేనంత గొప్ప వ్రతములు కలదానివి నీవే. ఇంద్రియాలను చక్కగా నియంత్రించి తత్త్వసారాన్ని గ్రహించినవారు (సునియతేంద్రియతత్త్వసారైః), దోషాలన్నింటినీ తొలగించుకున్న మోక్షార్థులైన మునిశ్రేష్ఠుల చేత నీవు ధ్యానింపబడుతున్నావు. అటువంటి పరమమైన బ్రహ్మవిద్యవు నీవే.
శబ్దాత్మికా సువిమలర్గ్యజుషాం నిధాన-
దేవి త్రయీ భగవతీ భవభావనాయ
వార్తాసి సర్వజగతాం పరమార్తిహంత్రీ ||
స్వాహాసి వై పితృగణస్య చ తృప్తిహేతు-
ఓ దేవీ! ఏ పేరును (మంత్రాన్ని) ఉచ్చరించడం ద్వారా (సముదీరణేన) సకల యజ్ఞాలలో (సకలేషు మఖేషు) దేవతలందరూ (సమస్తసురతా) తృప్తిని పొందుతారో, ఆ ‘స్వాహా’ రూపము నీవే. అంతేకాక, పితృదేవతల తృప్తికి కారణమై (పితృగణస్య చ తృప్తిహేతుః), జనుల చేత ఉచ్చరించబడే ‘స్వధా’ రూపము కూడా నీవే.
యా ముక్తిహేతురవిచింత్యమహావ్రతా త్వ-
మోక్షార్థిభిర్మునిభిరస్తసమస్తదోషై-
ఓ భగవతీ! మోక్షానికి కారణమైనదానివి (ముక్తిహేతుః), చింతన చేయలేనంత గొప్ప వ్రతములు కలదానివి నీవే. ఇంద్రియాలను చక్కగా నియంత్రించి తత్త్వసారాన్ని గ్రహించినవారు (సునియతేంద్రియతత్త్వసారైః), దోషాలన్నింటినీ తొలగించుకున్న మోక్షార్థులైన మునిశ్రేష్ఠుల చేత నీవు ధ్యానింపబడుతున్నావు. అటువంటి పరమమైన బ్రహ్మవిద్యవు నీవే.
శబ్దాత్మికా సువిమలర్గ్యజుషాం నిధాన-
దేవి త్రయీ భగవతీ భవభావనాయ
వార్తాసి సర్వజగతాం పరమార్తిహంత్రీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! నీవు శబ్ద స్వరూపిణివి. అత్యంత నిర్మలమైన ఋగ్వేద, యజుర్వేదాలకు నిలయము నీవే (నిధానం). ఉద్గీథముతో (ఓంకారంతో) కూడిన సామవేదంలోని రమ్యమైన పదాల పాఠము కలదానివి నీవే. నీవు సకల జగత్తు యొక్క జీవనాధార విద్యవు (వార్తాసి), సంసార తాపాలను, గొప్ప ఆర్తిని (దుఃఖాన్ని) పోగొట్టే భగవతివి మరియు వేదత్రయ స్వరూపిణివి (త్రయీ).
మేధాసి దేవి విదితాఖిలశాస్త్రసారా
మేధాసి దేవి విదితాఖిలశాస్త్రసారా
VERSE #10
దుర్గాసి దుర్గభవసాగరనౌరసంగా |
శ్రీః కైటభారిహృదయైకకృతాధివాసా
గౌరీ త్వమేవ శశిమౌలికృతప్రతిష్ఠా ||
శ్రీః కైటభారిహృదయైకకృతాధివాసా
గౌరీ త్వమేవ శశిమౌలికృతప్రతిష్ఠా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! నీవు సకల శాస్త్రాల సారాన్ని తెలిసిన మేధా శక్తివి. దాటడానికి వీలుకాని ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటించే, వేరే ఆశ్రయం లేని నావ వంటి దుర్గాదేవివి నీవే (దుర్గాసి). కైటభారి అయిన విష్ణుమూర్తి హృదయంలో నిరంతరం నివసించే లక్ష్మీదేవివి నీవే (శ్రీః). చంద్రశేఖరుడైన శివుని అర్ధాంగిగా గౌరవం పొందిన గౌరీదేవివి కూడా నీవే.
ఈషత్సహాసమమలం పరిపూర్ణచంద్ర-
అత్యద్భుతం ప్రహృతమాత్తరుషా తథాపి
ఈషత్సహాసమమలం పరిపూర్ణచంద్ర-
అత్యద్భుతం ప్రహృతమాత్తరుషా తథాపి
VERSE #11
వక్త్రం విలోక్య సహసా మహిషాసురేణ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! చిరునవ్వుతో కూడినది, నిర్మలమైనది, పున్నమి చంద్రబింబాన్ని పోలినది, మేలిమి బంగారం వంటి కాంతితో మనోహరమైనది, అత్యంత అద్భుతమైనది అయిన నీ ముఖాన్ని చూసి కూడా (వక్త్రం విలోక్య)… కోపంతో ఊగిపోతున్న మహిషాసురుడు నీ ముఖంపై ప్రహరించడం (దాడి చేయడం) నిజంగా ఆశ్చర్యకరం! (అంటే అంతటి సౌందర్యాన్ని చూసి కూడా వాడు యుద్ధం చేయగలిగాడు అని దేవతల విస్మయం).
దృష్ట్వా తు దేవి కుపితం భ్రుకుటీకరాల-
ప్రాణాన్ ముమోచ మహిషస్తదతీవ చిత్రం
దృష్ట్వా తు దేవి కుపితం భ్రుకుటీకరాల-
ప్రాణాన్ ముమోచ మహిషస్తదతీవ చిత్రం
VERSE #12
కైర్జీవ్యతే హి కుపితాంతకదర్శనేన ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! ఉదయించే చంద్రుని వంటి కాంతి కలిగిన నీ ముఖం, కోపం వచ్చినప్పుడు బొమముడితో భయంకరంగా మారినప్పటికీ (భ్రుకుటీకరాలమ్), దానిని చూసిన వెంటనే ఆ మహిషాసురుడు ప్రాణాలు వదలకపోవడం అత్యంత ఆశ్చర్యకరం (అతీవ చిత్రం). ఎందుకంటే, కోపగించిన యముడిని చూసిన తర్వాత ఈ లోకంలో ప్రాణాలతో మిగిలేవారు ఎవరుంటారు? (నీ దర్శనం అంతటి శక్తిమంతమైనదని భావం).
దేవి ప్రసీద పరమా భవతీ భవాయ
దేవి ప్రసీద పరమా భవతీ భవాయ
VERSE #13
సద్యో వినాశయసి కోపవతీ కులాని |
విజ్ఞాతమేతదధునైవ యదస్తమేత-
ఓ పరమేశ్వరీ! లోక కల్యాణం కోసం (భవాయ) నీవు ప్రసన్నురాలివి కమ్ము. నీవు కోపగించినచో వెంటనే శత్రు వంశాలను నాశనం చేస్తావు (వినాశయసి కులాని). మహిషాసురుడికి ఉన్న అపారమైన సైన్యాన్ని నీవు క్షణకాలంలో రూపుమాపినప్పుడే మాకు ఈ విషయం (నీ శక్తి) స్పష్టంగా అర్థమైంది.
తే సమ్మతా జనపదేషు ధనాని తేషాం
తేషాం యశాంసి న చ సీదతి బంధువర్గః |
ధన్యాస్త ఏవ నిభృతాత్మజభృత్యదారా
యేషాం సదాభ్యుదయదా భవతీ ప్రసన్నా ||
విజ్ఞాతమేతదధునైవ యదస్తమేత-
ఓ పరమేశ్వరీ! లోక కల్యాణం కోసం (భవాయ) నీవు ప్రసన్నురాలివి కమ్ము. నీవు కోపగించినచో వెంటనే శత్రు వంశాలను నాశనం చేస్తావు (వినాశయసి కులాని). మహిషాసురుడికి ఉన్న అపారమైన సైన్యాన్ని నీవు క్షణకాలంలో రూపుమాపినప్పుడే మాకు ఈ విషయం (నీ శక్తి) స్పష్టంగా అర్థమైంది.
తే సమ్మతా జనపదేషు ధనాని తేషాం
తేషాం యశాంసి న చ సీదతి బంధువర్గః |
ధన్యాస్త ఏవ నిభృతాత్మజభృత్యదారా
యేషాం సదాభ్యుదయదా భవతీ ప్రసన్నా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఏ వ్యక్తులపై నీవు ప్రసన్నురాలవై అభ్యుదయాన్ని ప్రసాదిస్తావో (భవతీ ప్రసన్నా), వారే లోకంలో గౌరవింపబడతారు. వారికి ధనధాన్యాలు, కీర్తి లభిస్తాయి. వారి బంధువర్గం ఎటువంటి కష్టాలకు గురికాదు. విధేయులైన సంతానము, సేవకులు, భార్య కలిగిన వారే నిజమైన ధన్యులు.
ధర్మ్యాణి దేవి సకలాని సదైవ కర్మా-
స్వర్గం ప్రయాతి చ తతో భవతీప్రసాదా-
ఓ దేవీ! నీ అనుగ్రహం పొందిన పుణ్యాత్ముడు (సుకృతీ) ప్రతిరోజూ అత్యంత శ్రద్ధతో ధర్మబద్ధమైన సకల కర్మలను ఆచరిస్తాడు. దాని ఫలితంగా మరణానంతరం స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. కావున, మూడు లోకాల్లోనూ కోరిన ఫలాలను ఇచ్చేదానివి నీవే కదా!
దుర్గే స్మృతా హరసి భీతిమశేషజంతోః
ధర్మ్యాణి దేవి సకలాని సదైవ కర్మా-
స్వర్గం ప్రయాతి చ తతో భవతీప్రసాదా-
ఓ దేవీ! నీ అనుగ్రహం పొందిన పుణ్యాత్ముడు (సుకృతీ) ప్రతిరోజూ అత్యంత శ్రద్ధతో ధర్మబద్ధమైన సకల కర్మలను ఆచరిస్తాడు. దాని ఫలితంగా మరణానంతరం స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. కావున, మూడు లోకాల్లోనూ కోరిన ఫలాలను ఇచ్చేదానివి నీవే కదా!
దుర్గే స్మృతా హరసి భీతిమశేషజంతోః
VERSE #14
స్వస్థైః స్మృతా మతిమతీవ శుభాం దదాసి |
దారిద్ర్యదుఃఖభయహారిణి కా త్వదన్యా
సర్వోపకారకరణాయ సదా''ర్ద్రచిత్తా ||
దారిద్ర్యదుఃఖభయహారిణి కా త్వదన్యా
సర్వోపకారకరణాయ సదా''ర్ద్రచిత్తా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దుర్గా దేవీ! నిన్ను ఆపదలలో స్మరించినంతనే సకల ప్రాణుల భయాన్ని పోగొడతావు (హరసి భీతిమ్). ఆరోగ్యవంతులు (నిమ్మళంగా ఉన్నవారు) నిన్ను ధ్యానిస్తే వారికి అత్యంత శుభకరమైన బుద్ధిని ప్రసాదిస్తావు. దారిద్ర్యాన్ని, దుఃఖాన్ని, భయాన్ని హరించే తల్లీ! అందరికీ ఉపకారం చేయడానికి ఎల్లప్పుడూ దయతో నిండిన హృదయం కలదానివి నీవు తప్ప మరెవరున్నారు?
ఏభిర్హతైర్జగదుపైతి సుఖం తథైతే
ఏభిర్హతైర్జగదుపైతి సుఖం తథైతే
VERSE #15
కుర్వంతు నామ నరకాయ చిరాయ పాపమ్ |
సంగ్రామమృత్యుమధిగమ్య దివం ప్రయాంతు
మత్వేతి నూనమహితాన్ వినిహంసి దేవి ||
సంగ్రామమృత్యుమధిగమ్య దివం ప్రయాంతు
మత్వేతి నూనమహితాన్ వినిహంసి దేవి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! ఈ రాక్షసులు హతమవ్వడం వల్ల జగత్తు సుఖాన్ని పొందుతుంది (జగదుపైతి సుఖం). వీరు చిరకాలం నరకానికి వెళ్లేలా పాపాలు చేసినప్పటికీ, యుద్ధంలో నీ చేతిలో మరణం పొంది స్వర్గానికి వెళ్ళాలనే (దివం ప్రయాంతు) ఉద్దేశంతోనే నీవు ఈ శత్రువులను సంహరిస్తున్నావు. నీవు వారి యెడల కూడా దయ చూపిస్తున్నావని మాకు నిశ్చయముగా అనిపిస్తోంది.
దృష్ట్వైవ కిం న భవతీ ప్రకరోతి భస్మ
దృష్ట్వైవ కిం న భవతీ ప్రకరోతి భస్మ
VERSE #16
సర్వాసురానరిషు యత్ప్రహిణోషి శస్త్రమ్ |
లోకాన్ ప్రయాంతు రిపవో'పి హి శస్త్రపూతా
ఇత్థం మతిర్భవతి తేష్వహితేషు సాధ్వీ ||
లోకాన్ ప్రయాంతు రిపవో'పి హి శస్త్రపూతా
ఇత్థం మతిర్భవతి తేష్వహితేషు సాధ్వీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ తల్లి! నీవు కేవలం నీ చూపుతోనే శత్రువులైన అసురులందరినీ భస్మం చేయగలవు కదా! అయినా వారిపై నీవు శస్త్రాలను ఎందుకు ప్రయోగిస్తున్నావంటే—నీ శస్త్రాల చేత పవిత్రులైన శత్రువులు కూడా పుణ్యలోకాలను పొందాలనే (శస్త్రపూతా లోకాన్ ప్రయాంతు) నీ సాధువైన (మంచి) బుద్ధియే దీనికి కారణం. శత్రువుల పట్ల కూడా నీకు ఇటువంటి కరుణ ఉండటం నీకే చెల్లుతుంది.
ఖడ్గప్రభానికరవిస్ఫురణైస్తథోగ్రైః
ఖడ్గప్రభానికరవిస్ఫురణైస్తథోగ్రైః
VERSE #17
శూలాగ్రకాంతినివహేన దృశో'సురాణామ్ |
యన్నాగతా విలయమంశుమదిందుఖండ-
భయంకరమైన నీ ఖడ్గ కాంతి పుంజాల వల్ల, శూలాల అగ్రభాగాల తళతళల వల్ల అసురుల కళ్ళు నశించిపోలేదు (యన్నాగతా విలయం). ఎందుకంటే, ఆ భయంకర కాంతిని చూస్తున్నప్పుడే వారు వెన్నెల కురిపించే చంద్రకళ వంటి నీ ముఖాన్ని కూడా దర్శిస్తున్నారు. ఆ చల్లని రూపం వారి కళ్లను రక్షిస్తోంది.
దుర్వృత్తవృత్తశమనం తవ దేవి శీలం
రూపం తథైతదవిచింత్యమతుల్యమన్యైః |
వీర్యం చ హంతృ హృతదేవపరాక్రమాణాం
వైరిష్వపి ప్రకటితైవ దయా త్వయేత్థమ్ ||
యన్నాగతా విలయమంశుమదిందుఖండ-
భయంకరమైన నీ ఖడ్గ కాంతి పుంజాల వల్ల, శూలాల అగ్రభాగాల తళతళల వల్ల అసురుల కళ్ళు నశించిపోలేదు (యన్నాగతా విలయం). ఎందుకంటే, ఆ భయంకర కాంతిని చూస్తున్నప్పుడే వారు వెన్నెల కురిపించే చంద్రకళ వంటి నీ ముఖాన్ని కూడా దర్శిస్తున్నారు. ఆ చల్లని రూపం వారి కళ్లను రక్షిస్తోంది.
దుర్వృత్తవృత్తశమనం తవ దేవి శీలం
రూపం తథైతదవిచింత్యమతుల్యమన్యైః |
వీర్యం చ హంతృ హృతదేవపరాక్రమాణాం
వైరిష్వపి ప్రకటితైవ దయా త్వయేత్థమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవీ! దుర్మార్గుల దుష్ట ప్రవర్తనను అణచివేయడమే నీ స్వభావం (దుర్వృత్తవృత్తశమనం). ఇతరుల రూపాలతో పోల్చడానికి వీలులేని నీ ఈ దివ్య రూపం ఊహాతీతమైనది. దేవతల పరాక్రమాన్ని హరించిన రాక్షసులను సైతం నీవు నీ వీర్యంతో సంహరిస్తున్నావు. ఈ విధంగా శత్రువుల పట్ల కూడా నీవు దయను ప్రకటిస్తున్నావు.
కేనోపమా భవతు తే'స్య పరాక్రమస్య
కేనోపమా భవతు తే'స్య పరాక్రమస్య
VERSE #18
రూపం చ శత్రుభయకార్యతిహారి కుత్ర |
చిత్తే కృపా సమరనిష్ఠురతా చ దృష్టా
త్వయ్యేవ దేవి వరదే భువనత్రయే'పి ||
చిత్తే కృపా సమరనిష్ఠురతా చ దృష్టా
త్వయ్యేవ దేవి వరదే భువనత్రయే'పి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ వరదాయిని! నీ అపారమైన పరాక్రమంతో దేనిని పోల్చగలము? శత్రువులకు భయాన్ని కలిగిస్తూనే, చూడముచ్చటగా ఉండే నీ రూపం మరెక్కడ ఉంటుంది? యుద్ధంలో శత్రువుల పట్ల కఠినత్వం (సమరనిష్ఠురతా), మనస్సులో అపారమైన కృప—ఈ రెండు పరస్పర విరుద్ధమైన గుణాలు ముల్లోకాలలోనూ నీ యందే కనిపిస్తున్నాయి.
త్రైలోక్యమేతదఖిలం రిపునాశనేన
త్రైలోక్యమేతదఖిలం రిపునాశనేన
VERSE #19
త్రాతం త్వయా సమరమూర్ధని తే'పి హత్వా |
నీతా దివం రిపుగణా భయమప్యపాస్త-
ఓ దేవీ! యుద్ధరంగంలో ఆ శత్రువులను సంహరించి (రిపునాశనేన) ఈ సమస్త ముల్లోకాలను నీవు రక్షించావు (త్రాతం). నీ చేత హతమవ్వడం వల్ల ఆ శత్రుగణాలన్నీ స్వర్గానికి చేర్చబడ్డాయి (నీతా దివం). మదించిన అసుర శత్రువుల వల్ల మాకు కలిగిన భయాన్ని కూడా నీవు తొలగించావు (భయమప్యపాస్తమ్). అట్టి నీకు మా నమస్కారము.
శూలేన పాహి నో దేవి పాహి ఖడ్గేన చాంబికే |
ఘంటాస్వనేన నః పాహి చాపజ్యానిఃస్వనేన చ ||
నీతా దివం రిపుగణా భయమప్యపాస్త-
ఓ దేవీ! యుద్ధరంగంలో ఆ శత్రువులను సంహరించి (రిపునాశనేన) ఈ సమస్త ముల్లోకాలను నీవు రక్షించావు (త్రాతం). నీ చేత హతమవ్వడం వల్ల ఆ శత్రుగణాలన్నీ స్వర్గానికి చేర్చబడ్డాయి (నీతా దివం). మదించిన అసుర శత్రువుల వల్ల మాకు కలిగిన భయాన్ని కూడా నీవు తొలగించావు (భయమప్యపాస్తమ్). అట్టి నీకు మా నమస్కారము.
శూలేన పాహి నో దేవి పాహి ఖడ్గేన చాంబికే |
ఘంటాస్వనేన నః పాహి చాపజ్యానిఃస్వనేన చ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ అంబికా! నీ శూలముతో మమ్ములను రక్షించుము, నీ ఖడ్గముతో మమ్ములను కాపాడుము. నీ ఘంటా నాదము (గంట ధ్వని) ద్వారాను మరియు వింటి నారి నుండి వచ్చే ధ్వని (చాపజ్యా) తోను మమ్ములను రక్షించుము.
VERSE #20
ప్రాచ్యాం రక్ష ప్రతీచ్యాం చ చండికే రక్ష దక్షిణే |
భ్రామణేనాత్మశూలస్య ఉత్తరస్యాం తథేశ్వరి ||
భ్రామణేనాత్మశూలస్య ఉత్తరస్యాం తథేశ్వరి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ చండికా! తూర్పు దిక్కున మమ్ములను రక్షించుము, పడమర దిక్కున రక్షించుము. ఓ ఈశ్వరీ! నీ శూలాన్ని త్రిప్పుతూ (భ్రామణేన) దక్షిణ మరియు ఉత్తర దిక్కుల నుండి కూడా మమ్ములను కాపాడుము.
VERSE #21
సౌమ్యాని యాని రూపాణి త్రైలోక్యే విచరంతి తే |
యాని చాత్యంతఘోరాణి తై రక్షాస్మాంస్తథా భువమ్ ||
యాని చాత్యంతఘోరాణి తై రక్షాస్మాంస్తథా భువమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ముల్లోకాలలో సంచరించే నీ సౌమ్య రూపాలు ఏవి ఉన్నాయో, అలాగే అత్యంత భయంకరమైన (ఘోర) నీ రూపాలు ఏవి ఉన్నాయో, ఆ రూపాలన్నింటితో మమ్ములను మరియు ఈ భూమిని రక్షించుము.
VERSE #22
ఖడ్గశూలగదాదీని యాని చాస్త్రాణి తే'ంబికే |
కరపల్లవసంగీని తైరస్మాన్ రక్ష సర్వతః ||
కరపల్లవసంగీని తైరస్మాన్ రక్ష సర్వతః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ అంబికా! చిగురుటాకుల వంటి నీ కోమలమైన హస్తాలలో ధరించిన (కరపల్లవసంగీని) ఖడ్గము, శూలము, గద మొదలైన ఆయుధాలన్నింటితో మమ్ములను అన్ని వైపుల నుండి రక్షించుము.
VERSE #23
ఋషిరువాచ ||
VERSE #24
ఏవం స్తుతా సురైర్దివ్యైః కుసుమైర్నందనోద్భవైః |
అర్చితా జగతాం ధాత్రీ తథా గంధానులేపనైః ||
అర్చితా జగతాం ధాత్రీ తథా గంధానులేపనైః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఋషి ఇట్లు పలికెను: ఈ విధంగా దేవతల చేత స్తుతింపబడిన, జగత్తును ధరించే ఆ తల్లి (ధాత్రీ), నందనవనంలో పుట్టిన దివ్యమైన పుష్పాలతోను, సుగంధ లేపనాలతోను అర్చింపబడింది.
VERSE #25
భక్త్యా సమస్తైస్త్రిదశైర్దివ్యైర్ధూపైః సుధూపితా |
ప్రాహ ప్రసాదసుముఖీ సమస్తాన్ ప్రణతాన్ సురాన్ ||
ప్రాహ ప్రసాదసుముఖీ సమస్తాన్ ప్రణతాన్ సురాన్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దేవతలందరూ భక్తితో దివ్యమైన ధూపాలను సమర్పించగా, ప్రసన్నమైన ముఖము కలిగిన ఆ దేవి ప్రణమిల్లిన దేవతలతో ఇట్లు పలికెను.
VERSE #26
దేవ్యువాచ ||
VERSE #27
వ్రియతాం త్రిదశాః సర్వే యదస్మత్తో'భివాంఛితమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దేవి ఇట్లు పలికెను: “ఓ దేవతలారా! మీరందరూ నా నుండి ఏమి కోరుకుంటున్నారో (యదస్మత్తో'భివాంఛితమ్) ఆ వరాన్ని అడగండి.”
VERSE #28
దేవా ఊచుః ||
VERSE #29
భగవత్యా కృతం సర్వం న కించిదవశిష్యతే |
యదయం నిహతః శత్రురస్మాకం మహిషాసురః ||
యదయం నిహతః శత్రురస్మాకం మహిషాసురః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దేవతలు ఇట్లు పలికిరి: “ఓ భగవతీ! మా శత్రువైన ఈ మహిషాసురుడు నీ చేత నిహతుడైనప్పుడే (నిహతః శత్రుః) మాకు కావలసినవన్నీ సమకూరాయి. ఇక మిగిలి ఉన్నది ఏదీ లేదు (న కించిదవశిష్యతే). అంతా నీవే చేసావు.”
VERSE #30
యది చాపి వరో దేయస్త్వయాస్మాకం మహేశ్వరి |
సంస్మృతా సంస్మృతా త్వం నో హింసేథాః పరమాపదః ||
సంస్మృతా సంస్మృతా త్వం నో హింసేథాః పరమాపదః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
“ఓ మహేశ్వరీ! ఒకవేళ నీవు మాకు వరము ఇవ్వదలచినచో (యది చాపి వరో దేయః), మేము నిన్ను స్మరించినప్పుడల్లా (సంస్మృతా సంస్మృతా) మా యొక్క గొప్ప ఆపదలను (పరమాపదః) నీవు నశింపజేయాలి (తొలగించాలి).”
VERSE #31
యశ్చ మర్త్యః స్తవైరేభిస్త్వాం స్తోష్యత్యమలాననే |
తస్య విత్తర్ధివిభవైర్ధనదారాదిసంపదామ్ ||
తస్య విత్తర్ధివిభవైర్ధనదారాదిసంపదామ్ ||
VERSE #32
వృద్ధయే'స్మత్ప్రసన్నా త్వం భవేథాః సర్వదాంబికే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
“ఓ నిర్మలమైన ముఖము కలదానా (అమలాననే)! ఏ మానవుడైతే (యశ్చ మర్త్యః) ఈ స్తోత్రములతో నిన్ను స్తుతిస్తాడో, అట్టి వానికి ధనము, వృద్ధి, ఐశ్వర్యములను, మరియు ధన-దార (భార్య) మొదలైన సంపదలను వృద్ధి చేయుటకై, ఓ అంబికా! నీవు మా యెడల ప్రసన్నవైనట్లుగానే వారికి కూడా సర్వదా ప్రసన్నురాలివి కావాలి.”
VERSE #33
ఋషిరువాచ ||
VERSE #34
ఇతి ప్రసాదితా దేవైర్జగతో'ర్థే తథా''త్మనః |
తథేత్యుక్త్వా భద్రకాలీ బభూవాంతర్హితా నృప ||
తథేత్యుక్త్వా భద్రకాలీ బభూవాంతర్హితా నృప ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఋషి ఇట్లు పలికెను: ఓ రాజా! ఈ విధంగా లోకము కోసం (జగతో'ర్థే) మరియు తమ (దేవతల) రక్షణ కోసం దేవతల చేత ప్రార్థింపబడిన భద్రకాళీ దేవి, “అలాగే జరుగుగాక” (తథేత్యుక్త్వా) అని పలికి అంతర్ధానమ్యెను.
VERSE #35
ఇత్యేతత్కథితం భూప సంభూతా సా యథా పురా |
దేవీ దేవశరీరేభ్యో జగత్త్రయహితైషిణీ ||
దేవీ దేవశరీరేభ్యో జగత్త్రయహితైషిణీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ భూపాలా! ముల్లోకాల హితమును కోరే ఆ దేవి, పూర్వము (పురా) దేవతల శరీరాల నుండి వెలువడిన తేజస్సుతో ఏ విధంగా ఆవిర్భవించిందో (సంభూతా) నీకు వివరించాను.
VERSE #36
పునశ్చ గౌరీదేహాత్ సా సముద్భూతా యథా'భవత్ |
వధాయ దుష్టదైత్యానాం తథా శుంభనిశుంభయోః ||
వధాయ దుష్టదైత్యానాం తథా శుంభనిశుంభయోః ||
VERSE #37
రక్షణాయ చ లోకానాం దేవానాముపకారిణీ |
తచ్ఛృణుష్వ మయా''ఖ్యాతం యథావత్కథయామి తే ||
తచ్ఛృణుష్వ మయా''ఖ్యాతం యథావత్కథయామి తే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
లోకాలను రక్షించుటకై మరియు దేవతలకు ఉపకారం చేయుటకై, దుష్టులైన శుంభ నిశుంభులను వధించుటకు (వధాయ శుంభనిశుంభయోః) ఆ దేవి మరల గౌరీ దేవి దేహము నుండి ఎలా ఉద్భవించిందో (సముద్భూతా), ఆ వృత్తాంతాన్ని నీకు యథాతథంగా వివరిస్తాను, వినుము.
VERSE #38
|| హ్రీం ఓం ||
VERSE #39
ఇతి శ్రీమార్కండేయపురాణే సావర్ణికే మన్వంతరే దేవీమాహాత్మ్యే శక్రాదిస్తుతిర్నామ చతుర్థో'ధ్యాయః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
(ఉవాచమంత్రాః – ౫, అర్ధమంత్రాః – ౨, శ్లోకమంత్రాః – ౩౫, ఏవం – ౪౨, ఏవమాదితః – ౨౫౯)
పంచమో'ధ్యాయః (దేవీదూతసంవాదం)
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ
పంచమో'ధ్యాయః (దేవీదూతసంవాదం)
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ
శ్రీ దుర్గా సప్తశతీ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Durga Saptasati Chapter 4 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.