Sundara Kanda Sarga (Chapter) 64
Sundarakanda Sarga (Chapter) 64
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
వాల్మీకి రామాయణం
సుందరకాండ
|| హనూమాద్యాగమనమ్ ||
సుందరకాండ
|| హనూమాద్యాగమనమ్ ||
VERSE #2
సుగ్రీవేణైవముక్తస్తు హృష్టో దధిముఖః కపిః |
రాఘవం లక్ష్మణం చైవ సుగ్రీవం చాభ్యవాదయత్ ||
రాఘవం లక్ష్మణం చైవ సుగ్రీవం చాభ్యవాదయత్ ||
VERSE #3
స ప్రణమ్య చ సుగ్రీవం రాఘవౌ చ మహాబలౌ |
వానరైః సహ తైః శూరైర్దివమేవోత్పపాత హ ||
వానరైః సహ తైః శూరైర్దివమేవోత్పపాత హ ||
VERSE #4
స యథైవాగతః పూర్వం తథైవ త్వరితం గతః |
నిపత్య గగనాద్భూమౌ తద్వనం ప్రవివేశ హ ||
నిపత్య గగనాద్భూమౌ తద్వనం ప్రవివేశ హ ||
VERSE #5
స ప్రవిష్టో మధువనం దదర్శ హరియూథపాన్ |
విమదానుత్థితాన్సర్వాన్మేహమానాన్మధూదకమ్ ||
విమదానుత్థితాన్సర్వాన్మేహమానాన్మధూదకమ్ ||
VERSE #6
స తానుపాగమద్వీరో బద్ధ్వా కరపుటాంజలిమ్ |
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణమిదం హృష్టవదంగదమ్ ||
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణమిదం హృష్టవదంగదమ్ ||
VERSE #7
సౌమ్య రోషో న కర్తవ్యో యదేభిరభివారితః |
అజ్ఞానాద్రక్షిభిః క్రోధాద్భవంతః ప్రతిషేధితాః ||
అజ్ఞానాద్రక్షిభిః క్రోధాద్భవంతః ప్రతిషేధితాః ||
VERSE #8
యువరాజస్త్వమీశశ్చ వనస్యాస్య మహాబల |
మౌర్ఖ్యాత్పూర్వం కృతో దోషస్తం భవాన్ క్షంతుమర్హతి ||
మౌర్ఖ్యాత్పూర్వం కృతో దోషస్తం భవాన్ క్షంతుమర్హతి ||
VERSE #9
ఆఖ్యాతం హి మయా గత్వా పితృవ్యస్య తవానఘ |
ఇహోపయాతం సర్వేషామేతేషాం వనచారిణామ్ ||
ఇహోపయాతం సర్వేషామేతేషాం వనచారిణామ్ ||
VERSE #10
స త్వదాగమనం శ్రుత్వా సహైభిర్హరియూథపైః |
ప్రహృష్టో న తు రుష్టో'సౌ వనం శ్రుత్వా ప్రధర్షితమ్ ||
ప్రహృష్టో న తు రుష్టో'సౌ వనం శ్రుత్వా ప్రధర్షితమ్ ||
VERSE #11
ప్రహృష్టో మాం పితృవ్యస్తే సుగ్రీవో వానరేశ్వరః |
శీఘ్రం ప్రేషయ సర్వాంస్తానితి హోవాచ పార్థివః ||
శీఘ్రం ప్రేషయ సర్వాంస్తానితి హోవాచ పార్థివః ||
VERSE #12
శ్రుత్వా దధిముఖస్తైతద్వచనం శ్లక్ష్ణమంగదః |
అబ్రవీత్తాన్హరిశ్రేష్ఠో వాక్యం వాక్యవిశారదః ||
అబ్రవీత్తాన్హరిశ్రేష్ఠో వాక్యం వాక్యవిశారదః ||
VERSE #13
శంకే శ్రుతో'యం వృత్తాంతో రామేణ హరియూథపాః |
తత్క్షమం నేహ నః స్థాతుం కృతే కార్యే పరంతపాః ||
తత్క్షమం నేహ నః స్థాతుం కృతే కార్యే పరంతపాః ||
VERSE #14
పీత్వా మధు యథాకామం విశ్రాంతా వనచారిణః |
కిం శేషం గమనం తత్ర సుగ్రీవో యత్ర మే గురుః ||
కిం శేషం గమనం తత్ర సుగ్రీవో యత్ర మే గురుః ||
VERSE #15
సర్వే యథా మాం వక్ష్యంతి సమేత్య హరియూథపాః |
తథా'స్మి కర్తా కర్తవ్యే భవద్భిః పరవానహమ్ ||
తథా'స్మి కర్తా కర్తవ్యే భవద్భిః పరవానహమ్ ||
VERSE #16
నాజ్ఞాపయితుమీశో'హం యువరాజో'స్మి యద్యపి |
అయుక్తం కృతకర్మాణో యూయం ధర్షయితుం మయా ||
అయుక్తం కృతకర్మాణో యూయం ధర్షయితుం మయా ||
VERSE #17
బ్రువతశ్చాంగదస్యైవం శ్రుత్వా వచనమవ్యయమ్ |
ప్రహృష్టమనసో వాక్యమిదమూచుర్వనౌకసః ||
ప్రహృష్టమనసో వాక్యమిదమూచుర్వనౌకసః ||
VERSE #18
ఏవం వక్ష్యతి కో రాజన్ప్రభుః సన్వానరర్షభ |
ఐశ్వర్యమదమత్తో హి సర్వో'హమితి మన్యతే ||
ఐశ్వర్యమదమత్తో హి సర్వో'హమితి మన్యతే ||
VERSE #19
తవ చేదం సుసదృశం వాక్యం నాన్యస్య కస్యచిత్ |
సన్నతిర్హి తవాఖ్యాతి భవిష్యచ్ఛుభయోగ్యతామ్ ||
సన్నతిర్హి తవాఖ్యాతి భవిష్యచ్ఛుభయోగ్యతామ్ ||
VERSE #20
సర్వే వయమపి ప్రాప్తాస్తత్ర గంతుం కృతక్షణాః |
స యత్ర హరివీరాణాం సుగ్రీవః పతిరవ్యయః ||
స యత్ర హరివీరాణాం సుగ్రీవః పతిరవ్యయః ||
VERSE #21
త్వయా హ్యనుక్తైర్హరిభిర్నైవ శక్యం పదాత్పదమ్ |
క్వచిద్గంతుం హరిశ్రేష్ఠ బ్రూమః సత్యమిదం తు తే ||
క్వచిద్గంతుం హరిశ్రేష్ఠ బ్రూమః సత్యమిదం తు తే ||
VERSE #22
ఏవం తు వదతాం తేషామంగదః ప్రత్యభాషత |
బాఢం గచ్ఛామ ఇత్యుక్త్వా ఉత్పపాత మహీతలాత్ || [ఖముత్పేతుర్మహాబలాః]
బాఢం గచ్ఛామ ఇత్యుక్త్వా ఉత్పపాత మహీతలాత్ || [ఖముత్పేతుర్మహాబలాః]
VERSE #23
ఉత్పతంతమనూత్పేతుః సర్వే తే హరియూథపాః |
కృత్వాకాశం నిరాకాశం యంత్రోత్క్షిప్తా ఇవాచలాః ||
కృత్వాకాశం నిరాకాశం యంత్రోత్క్షిప్తా ఇవాచలాః ||
VERSE #24
[* అంగదం పురతః కృత్వా హనూమంతం చ వానరమ్ | *]
VERSE #25
తేంబరం సహసోత్పత్య వేగవంతః ప్లవంగమాః |
వినదంతో మహానాదం ఘనా వాతేరితా యథా ||
వినదంతో మహానాదం ఘనా వాతేరితా యథా ||
VERSE #26
అంగదే సమనుప్రాప్తే సుగ్రీవో వానరాధిపః |
ఉవాచ శోకోపహతం రామం కమలలోచనమ్ ||
ఉవాచ శోకోపహతం రామం కమలలోచనమ్ ||
VERSE #27
సమాశ్వసిహి భద్రం తే దృష్టా దేవీ న సంశయః |
నాగంతుమిహ శక్యం తైరతీతే సమయే హి నః ||
నాగంతుమిహ శక్యం తైరతీతే సమయే హి నః ||
VERSE #28
న మత్సకాశమాగచ్ఛేత్కృత్యే హి వినిపాతితే |
యువరాజో మహాబాహుః ప్లవతాం ప్రవరోంగదః ||
యువరాజో మహాబాహుః ప్లవతాం ప్రవరోంగదః ||
VERSE #29
యద్యప్యకృతకృత్యానామీదృశః స్యాదుపక్రమః |
భవేత్స దీనవదనో భ్రాంతవిప్లుతమానసః ||
భవేత్స దీనవదనో భ్రాంతవిప్లుతమానసః ||
VERSE #30
పితృపైతామహం చైతత్పూర్వకైరభిరక్షితమ్ |
న మే మధువనం హన్యాదహృష్టః ప్లవగేశ్వరః ||
న మే మధువనం హన్యాదహృష్టః ప్లవగేశ్వరః ||
VERSE #31
కౌసల్యా సుప్రజా రామ సమాశ్వసిహి సువ్రత |
దృష్టా దేవీ న సందేహో న చాన్యేన హనూమతా ||
దృష్టా దేవీ న సందేహో న చాన్యేన హనూమతా ||
VERSE #32
న హ్యన్యః కర్మణో హేతుః సాధనే'స్య హనూమతః |
హనూమతి హి సిద్ధిశ్చ మతిశ్చ మతిసత్తమ ||
హనూమతి హి సిద్ధిశ్చ మతిశ్చ మతిసత్తమ ||
VERSE #33
వ్యవసాయశ్చ వీర్యం చ సూర్యే తేజ ఇవ ధ్రువమ్ |
జాంబవాన్యత్ర నేతా స్యాదంగదశ్చ బలేశ్వరః ||
జాంబవాన్యత్ర నేతా స్యాదంగదశ్చ బలేశ్వరః ||
VERSE #34
హనుమాంశ్చాప్యధిష్ఠాతా న తస్య గతిరన్యథా |
మా భూశ్చింతాసమాయుక్తః సంప్రత్యమితవిక్రమ ||
మా భూశ్చింతాసమాయుక్తః సంప్రత్యమితవిక్రమ ||
VERSE #35
తతః కిలకిలాశబ్దం శుశ్రావాసన్నమంబరే |
హనుమత్కర్మదృప్తానాం నర్దతాం కాననౌకసామ్ ||
హనుమత్కర్మదృప్తానాం నర్దతాం కాననౌకసామ్ ||
VERSE #36
కిష్కింధాముపయాతానాం సిద్ధిం కథయతామివ |
తతః శ్రుత్వా నినాదం తం కపీనాం కపిసత్తమః ||
తతః శ్రుత్వా నినాదం తం కపీనాం కపిసత్తమః ||
VERSE #37
ఆయతాంచితలాంగూలః సో'భవద్ధృష్టమానసః |
ఆజగ్ముస్తే'పి హరయో రామదర్శనకాంక్షిణః ||
ఆజగ్ముస్తే'పి హరయో రామదర్శనకాంక్షిణః ||
VERSE #38
అంగదం పురతః కృత్వా హనూమంతం చ వానరమ్ |
తే'ంగదప్రముఖా వీరాః ప్రహృష్టాశ్చ ముదాన్వితాః ||
తే'ంగదప్రముఖా వీరాః ప్రహృష్టాశ్చ ముదాన్వితాః ||
VERSE #39
నిపేతుర్హరిరాజస్య సమీపే రాఘవస్య చ |
హనుమాంశ్చ మహాబహుః ప్రణమ్య శిరసా తతః ||
హనుమాంశ్చ మహాబహుః ప్రణమ్య శిరసా తతః ||
VERSE #40
నియతామక్షతాం దేవీం రాఘవాయ న్యవేదయత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
[* అధికపాఠః –
VERSE #41
దృష్టా దేవీతి హనుమద్వదనాదమృతోపమమ్ |
ఆకర్ణ్య వచనం రామో హర్షమాప సలక్ష్మణః ||
ఆకర్ణ్య వచనం రామో హర్షమాప సలక్ష్మణః ||
VERSE #42
నిశ్చితార్థస్తతస్తస్మిన్సుగ్రీవః పవనాత్మజే |
లక్ష్మణః ప్రీతిమాన్ప్రీతం బహుమానాదవైక్షత ||
లక్ష్మణః ప్రీతిమాన్ప్రీతం బహుమానాదవైక్షత ||
VERSE #43
ప్రీత్యా చ రమమాణో'థ రాఘవః పరవీరహా |
బహుమానేన మహతా హనూమంతమవైక్షత ||
బహుమానేన మహతా హనూమంతమవైక్షత ||
VERSE #44
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే సుందరకాండే చతుఃషష్టితమః సర్గః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సుందరకాండ సర్గ – పంచషష్టితమః సర్గః (౬౫)
సంపూర్ణ
వాల్మీకి సుందరకాండ
సంపూర్ణ
వాల్మీకి సుందరకాండ
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Sundara Kanda Sarga (Chapter) 64 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.