Narayaneeyam Dasakam 16
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
నారాయణీయం
: ఈ దశకము “
నారాయణీయం
షోడశదశకమ్ (౧౬) – నరనారాయణావతారం తథా దక్షయాగః
(శ్రీమన్నారాయణీయం 16వ దశకం భగవంతుని నరనారాయణ అవతార విశేషాలను మరియు దక్షయాగ వృత్తాంతాన్ని వర్ణిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన దక్షప్రజాపతి ప్రసూతిని వివాహమాడి పదహారు మంది కుమార్తెలను పొందాడు. వారిలో మూర్తిదేవికి నరనారాయణులుగా శ్రీమహావిష్ణువు అవతరించిన పవిత్ర ఘట్టం, వారి తపోమహిమ, సహస్రకవచ సంహారం మరియు మన్మథ గర్వభంగం ఈ శ్లోకాలలో ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించబడ్డాయి. ఈ దశకాన్ని నిత్యం పారాయణం చేయడం వల్ల మనస్సులోని కామక్రోధాది వికారాలు నశించి ప్రశాంతత లభిస్తుంది. నరనారాయణుల అనుగ్రహంతో దృఢమైన తపోబలము, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానము మరియు సర్వ విఘ్న నివారణ చేకూరుతాయి.)
దక్షో విరించితనయో'థ మనోస్తనూజాం
లబ్ధ్వా ప్రసూతిమిహ షోడశ చాప కన్యాః |
ధర్మే త్రయోదశ దదౌ పితృషు స్వధాం చ
స్వాహాం హవిర్భుజి సతీం గిరిశే త్వదంశే || ౧౬- ||
: ఈ దశకము “
నారాయణీయం
షోడశదశకమ్ (౧౬) – నరనారాయణావతారం తథా దక్షయాగః
(శ్రీమన్నారాయణీయం 16వ దశకం భగవంతుని నరనారాయణ అవతార విశేషాలను మరియు దక్షయాగ వృత్తాంతాన్ని వర్ణిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన దక్షప్రజాపతి ప్రసూతిని వివాహమాడి పదహారు మంది కుమార్తెలను పొందాడు. వారిలో మూర్తిదేవికి నరనారాయణులుగా శ్రీమహావిష్ణువు అవతరించిన పవిత్ర ఘట్టం, వారి తపోమహిమ, సహస్రకవచ సంహారం మరియు మన్మథ గర్వభంగం ఈ శ్లోకాలలో ఎంతో రమణీయంగా వర్ణించబడ్డాయి. ఈ దశకాన్ని నిత్యం పారాయణం చేయడం వల్ల మనస్సులోని కామక్రోధాది వికారాలు నశించి ప్రశాంతత లభిస్తుంది. నరనారాయణుల అనుగ్రహంతో దృఢమైన తపోబలము, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానము మరియు సర్వ విఘ్న నివారణ చేకూరుతాయి.)
దక్షో విరించితనయో'థ మనోస్తనూజాం
లబ్ధ్వా ప్రసూతిమిహ షోడశ చాప కన్యాః |
ధర్మే త్రయోదశ దదౌ పితృషు స్వధాం చ
స్వాహాం హవిర్భుజి సతీం గిరిశే త్వదంశే || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన దక్షప్రజాపతి మనువు కుమార్తెయైన ప్రసూతిని వివాహమాడి పదహారు మంది కుమార్తెలను పొందాడు. వారిలో పదముగ్గురిని ధర్మదేవునికి, స్వధను పితృదేవతలకు, స్వాహాను అగ్నిదేవునికి మరియు నీ అంశ అయిన పరమశివునికి సతీదేవిని ఇచ్చి వివాహం చేశాడు.
మూర్తిర్హి ధర్మగృహిణీ సుషువే భవంతం
మూర్తిర్హి ధర్మగృహిణీ సుషువే భవంతం
VERSE #2
నారాయణం నరసఖం మహితానుభావమ్ |
యజ్జన్మని ప్రముదితాః కృతతూర్యఘోషాః
పుష్పోత్కరాన్ ప్రవవృషుర్నునువుః సురౌఘాః || ౧౬- ||
యజ్జన్మని ప్రముదితాః కృతతూర్యఘోషాః
పుష్పోత్కరాన్ ప్రవవృషుర్నునువుః సురౌఘాః || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ధర్మదేవుని భార్యయైన మూర్తిదేవి మహోన్నత ప్రభావం కలిగినవాడు, నరునికి తోడైనవాడు అయిన నారాయణ స్వరూపుడవైన నిన్ను కన్నది. నీ అవతార సమయంలో దేవతలు ఎంతో సంతోషించి, మంగళ వాద్యాలు మోగిస్తూ, పూలవాన కురిపించి నిన్ను స్తుతించారు.
దైత్యం సహస్రకవచం కవచైః పరీతం
దైత్యం సహస్రకవచం కవచైః పరీతం
VERSE #3
సాహస్రవత్సరతపః సమరాభిలవ్యైః |
పర్యాయనిర్మితతపః సమరౌ భవంతౌ
శిష్టైకకంకటమముం న్యహతాం సలీలమ్ || ౧౬- ||
పర్యాయనిర్మితతపః సమరౌ భవంతౌ
శిష్టైకకంకటమముం న్యహతాం సలీలమ్ || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వెయ్యి కవచాలు కలిగి, వెయ్యేండ్ల తపస్సు మరియు వెయ్యేండ్ల యుద్ధం చేత మాత్రమే ఒక్కో కవచం తెగే వరం పొందిన సహస్రకవచుడనే రాక్షసుని, మీరిద్దరూ ఒకరు తపస్సు మరొకరు యుద్ధం వంతుల వారీగా చేస్తూ, తొమ్మిది వందల తొంబైతొమ్మిది కవచాలను ఛేదించి ఆ రాక్షసుని లీలగా ఓడించారు.
అన్వాచరన్నుపదిశన్నపి మోక్షధర్మం
అన్వాచరన్నుపదిశన్నపి మోక్షధర్మం
VERSE #4
త్వం భ్రాతృమాన్ బదరికాశ్రమమధ్యవాత్సీః |
శక్రో'థ తే శమతపోబలనిస్సహాత్మా
దివ్యాంగనాపరివృతం ప్రజిఘాయ మారమ్ || ౧౬- ||
శక్రో'థ తే శమతపోబలనిస్సహాత్మా
దివ్యాంగనాపరివృతం ప్రజిఘాయ మారమ్ || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నీవు నీ సోదరుడైన నరునితో కలసి మోక్షధర్మాన్ని స్వయంగా ఆచరిస్తూ, ఉపదేశిస్తూ బదరికాశ్రమంలో నివసించావు. అప్పుడు నీ శాంత స్వభావాన్ని, తపోబలాన్ని చూసి ఓర్వలేని ఇంద్రుడు అప్సరసలతో కూడిన మన్మథుని నీ తపస్సును భంగం చేయడానికి పంపాడు.
కామో వసంతమలయానిలబంధుశాలీ
కామో వసంతమలయానిలబంధుశాలీ
VERSE #5
కాంతాకటాక్షవిశిఖైర్వికసద్విలాసైః |
విధ్యన్ముహుర్ముహురకంపముదీక్ష్య చ త్వాం
భీతస్త్వయాథ జగదే మృదుహాసభాజా || ౧౬- ||
విధ్యన్ముహుర్ముహురకంపముదీక్ష్య చ త్వాం
భీతస్త్వయాథ జగదే మృదుహాసభాజా || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వసంతుడు, మలయమారుతం అనే మిత్రులతో కలసి వచ్చిన మన్మథుడు అప్సరసల కడకంటి చూపులనే బాణాలతో, శృంగార విలాసాలతో నిన్ను పదే పదే చలింపజేయడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ నీలో కొంచెమైనా చలనం లేకపోవడం చూసి అతడు భయపడ్డాడు. అప్పుడు చిరునవ్వు చిందిస్తున్న నీవు అతనితో మాట్లాడావు.
భీత్యాలమంగజ వసంత సురాంగనా వో
భీత్యాలమంగజ వసంత సురాంగనా వో
VERSE #6
మన్మానసం త్విహ జుషుధ్వమితి బ్రువాణః |
త్వం విస్మయేన పరితః స్తువతామథైషాం
ప్రాదర్శయః స్వపరిచారకకాతరాక్షీః || ౧౬- ||
త్వం విస్మయేన పరితః స్తువతామథైషాం
ప్రాదర్శయః స్వపరిచారకకాతరాక్షీః || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ మన్మథుడా, వసంతుడా, దేవకాంతలారా! భయపడవద్దు, మీ కళలతో నా మనస్సును అలరించండి అని శాంతంగా చెబుతూ, ఆశ్చర్యంతో నిన్ను స్తుతిస్తున్న వారికి నీ సేవలో ఉన్న పరమ సుందరీమణులను చూపించావు.
సమ్మోహనాయ మిలితా మదనాదయస్తే
సమ్మోహనాయ మిలితా మదనాదయస్తే
VERSE #7
త్వద్దాసికాపరిమళైః కిల మోహమాపుః |
దత్తాం త్వయా చ జగృహుస్త్రపయైవ సర్వ-
నిన్ను మోహింపజేయడానికి వచ్చిన మన్మథాదులు నీ పరిచారికల దేహ సువాసనలకే పరవశులై పోయారు. అంతేకాకుండా, స్వర్గవాసులందరి గర్వాన్ని అణచివేసేలా నీవు సృష్టించి బహుకరించిన ఊర్వశిని వారు మిక్కిలి సిగ్గుపడుతూ స్వీకరించారు.
దృష్ట్వోర్వశీం తవ కథాం చ నిశమ్య శక్రః
పర్యాకులో'జని భవన్మహిమావమర్శాత్ |
ఏవం ప్రశాంతరమణీయతరావతారా-
దేవేంద్రుడు ఊర్వశిని చూసి, నీ వృత్తాంతం విని నీ అనంత మహిమను గ్రహించి భయభ్రాంతుడయ్యాడు. వరాలను ప్రసాదించే ఓ స్వామీ! అత్యంత ప్రశాంతమైన, సుందరమైన ఈ నరనారాయణ అవతారం కంటే పరిపూర్ణమైన శ్రీకృష్ణ రూపంలో ఉన్న నీవే మిక్కిలి గొప్పవాడివి.
దక్షస్తు ధాతురతిలాలనయా రజో'ంధో
నాత్యాదృతస్త్వయి చ కష్టమశాంతిరాసీత్ |
యేన వ్యరుంధ స భవత్తనుమేవ శర్వం
యజ్ఞే చ వైరపిశునే స్వసుతాం వ్యమానీత్ || ౧౬- ||
దత్తాం త్వయా చ జగృహుస్త్రపయైవ సర్వ-
నిన్ను మోహింపజేయడానికి వచ్చిన మన్మథాదులు నీ పరిచారికల దేహ సువాసనలకే పరవశులై పోయారు. అంతేకాకుండా, స్వర్గవాసులందరి గర్వాన్ని అణచివేసేలా నీవు సృష్టించి బహుకరించిన ఊర్వశిని వారు మిక్కిలి సిగ్గుపడుతూ స్వీకరించారు.
దృష్ట్వోర్వశీం తవ కథాం చ నిశమ్య శక్రః
పర్యాకులో'జని భవన్మహిమావమర్శాత్ |
ఏవం ప్రశాంతరమణీయతరావతారా-
దేవేంద్రుడు ఊర్వశిని చూసి, నీ వృత్తాంతం విని నీ అనంత మహిమను గ్రహించి భయభ్రాంతుడయ్యాడు. వరాలను ప్రసాదించే ఓ స్వామీ! అత్యంత ప్రశాంతమైన, సుందరమైన ఈ నరనారాయణ అవతారం కంటే పరిపూర్ణమైన శ్రీకృష్ణ రూపంలో ఉన్న నీవే మిక్కిలి గొప్పవాడివి.
దక్షస్తు ధాతురతిలాలనయా రజో'ంధో
నాత్యాదృతస్త్వయి చ కష్టమశాంతిరాసీత్ |
యేన వ్యరుంధ స భవత్తనుమేవ శర్వం
యజ్ఞే చ వైరపిశునే స్వసుతాం వ్యమానీత్ || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దక్షుడు బ్రహ్మదేవుని అతి ముద్దు వల్ల రజోగుణాంధుడై నీయందు ఆదరణ లేనివాడయ్యాడు. అయ్యో! అట్టి అజ్ఞానంతో నీ స్వరూపుడైన పరమశివుని ద్వేషించాడు. పగతో నిండిన తన యజ్ఞంలో స్వయంగా తన కుమార్తెయైన సతీదేవిని అవమానించి అశాంతి పాలయ్యాడు.
క్రుద్ధే శమర్దితమఖః స తు కృత్తశీర్షో
క్రుద్ధే శమర్దితమఖః స తు కృత్తశీర్షో
VERSE #8
దేవప్రసాదితహరాదథ లబ్ధజీవః |
త్వత్పూరితక్రతువరః పునరాప శాంతిం
స త్వం ప్రశాంతికర పాహి మరుత్పురేశ || ౧౬- ||
త్వత్పూరితక్రతువరః పునరాప శాంతిం
స త్వం ప్రశాంతికర పాహి మరుత్పురేశ || ౧౬- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శివుని కోపానికి గురై యజ్ఞం నాశనమవ్వగా, తల నరకబడిన దక్షుడు, దేవతలు శివుని ప్రసన్నం చేసిన తరువాత మేక తలతో పునర్జన్మ పొందాడు. నీ సమక్షంలో యజ్ఞం పూర్తి కావడంతో అతడు మరలా శాంతిని పొందుకున్నాడు. అందరికీ ప్రశాంతతను చేకూర్చే ఓ గురువాయురప్పా! నన్ను కాపాడుము.
VERSE #9
ఇతి షోడశదశకం సమాప్తమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నారాయణీయం సప్తదశదశకమ్
: పైన ఇవ్వబడిన దశకము, ఈ క్రింది పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
నారాయణీయం
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ
: పైన ఇవ్వబడిన దశకము, ఈ క్రింది పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
నారాయణీయం
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ
VERSE #10
శ్రీమన్నారాయణీయం (౧౦౦ దశకాలు)
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Narayaneeyam Dasakam 16 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.