Narayaneeyam Dasakam 14
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
నారాయణీయం
నారాయణీయం
చతుర్దశదశకమ్ (౧౪) – కపిలావతారమ్
(శ్రీమన్నారాయణీయం పద్నాలుగవ దశకంలో భగవంతుని దివ్య లీలావతారమైన కపిలావతార వృత్తాంతం మరియు కర్దమ ప్రజాపతి తపస్సు, దేవహూతితో అతని వివాహం మొదలైన ఘట్టాలు అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించబడ్డాయి. భగవంతుని ఆజ్ఞతో కర్దముడు సృష్టి వృద్ధి కొరకు తపస్సు ఆచరించి స్వామి సాక్షాత్కారాన్ని పొందడం, ఆపై స్వాయంభువ మనువు కుమార్తెయైన దేవహూతిని వివాహమాడి, ఆమె గర్భమునందు సాక్షాత్ శ్రీమహావిష్ణువే కపిలమహర్షిగా అవతరించడం ఈ దశకంలోని ప్రధానాంశం. ఈ పద్నాలుగవ దశకాన్ని భక్తితో పారాయణ చేయడం వల్ల సంసార బంధాల నుండి విముక్తి, పరమాత్మ తత్త్వ జ్ఞానము మరియు బుద్ధి వికాసము లభిస్తాయి. అంతేకాక భయంకరమైన రోగముల సమూహము శీఘ్రముగా నివారించబడుతుంది.)
సమనుస్మృతతావకాంఘ్రియుగ్మః
స మనుః పంకజసంభవాంగజన్మా |
నిజమంతరమంతరాయహీనం
చరితం తే కథయన్ సుఖం నినాయ || ౧౪- ||
నారాయణీయం
చతుర్దశదశకమ్ (౧౪) – కపిలావతారమ్
(శ్రీమన్నారాయణీయం పద్నాలుగవ దశకంలో భగవంతుని దివ్య లీలావతారమైన కపిలావతార వృత్తాంతం మరియు కర్దమ ప్రజాపతి తపస్సు, దేవహూతితో అతని వివాహం మొదలైన ఘట్టాలు అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించబడ్డాయి. భగవంతుని ఆజ్ఞతో కర్దముడు సృష్టి వృద్ధి కొరకు తపస్సు ఆచరించి స్వామి సాక్షాత్కారాన్ని పొందడం, ఆపై స్వాయంభువ మనువు కుమార్తెయైన దేవహూతిని వివాహమాడి, ఆమె గర్భమునందు సాక్షాత్ శ్రీమహావిష్ణువే కపిలమహర్షిగా అవతరించడం ఈ దశకంలోని ప్రధానాంశం. ఈ పద్నాలుగవ దశకాన్ని భక్తితో పారాయణ చేయడం వల్ల సంసార బంధాల నుండి విముక్తి, పరమాత్మ తత్త్వ జ్ఞానము మరియు బుద్ధి వికాసము లభిస్తాయి. అంతేకాక భయంకరమైన రోగముల సమూహము శీఘ్రముగా నివారించబడుతుంది.)
సమనుస్మృతతావకాంఘ్రియుగ్మః
స మనుః పంకజసంభవాంగజన్మా |
నిజమంతరమంతరాయహీనం
చరితం తే కథయన్ సుఖం నినాయ || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ గురువాయూరప్పా! పద్మసంభవుడైన బ్రహ్మదేవుని దేహము నుండి జన్మించిన ఆ స్వాయంభువ మనువు, ఎల్లప్పుడూ నీ దివ్యమైన పాదయుగళమును చక్కగా స్మరిస్తూ, నీ లీలా చరిత్రలను ఇతరులకు కథలుగా చెప్పుకుంటూ, తన పరిపాలనా కాలాన్ని (మన్వంతరాన్ని) ఎటువంటి విఘ్నములు లేకుండూ ఆనందముగా గడిపివేసెను.
సమయే ఖలు తత్ర కర్దమాఖ్యో
సమయే ఖలు తత్ర కర్దమాఖ్యో
VERSE #2
ద్రుహిణచ్ఛాయభవస్తదీయవాచా |
ధృతసర్గరసో నిసర్గరమ్యం
భగవంస్త్వామయుతం సమాః సిషేవే || ౧౪- ||
ధృతసర్గరసో నిసర్గరమ్యం
భగవంస్త్వామయుతం సమాః సిషేవే || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ భగవంతుడా! ఆ కాలమునందు బ్రహ్మదేవుని నీడ (ఛాయ) నుండి జన్మించిన కర్దముడు అనే ప్రజాపతి, తన తండ్రియైన బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞ ప్రకారము సృష్టి కార్యమునందు ఆసక్తి కలవాడై, స్వభావసిద్ధముగానే పరమ రమణీయమైన నిన్ను ప్రసన్నం చేసుకోవడం కోసం పదివేల సంవత్సరాల (అయుతం సమాః) పాటు ఘోరమైన తపస్సు ఆచరించి నిన్ను సేవించెను.
గరుడోపరి కాలమేఘకమ్రం
గరుడోపరి కాలమేఘకమ్రం
VERSE #3
విలసత్కేళిసరోజపాణిపద్మమ్ |
హసితోల్లసితాననం విభో త్వం
వపురావిష్కురుషే స్మ కర్దమాయ || ౧౪- ||
హసితోల్లసితాననం విభో త్వం
వపురావిష్కురుషే స్మ కర్దమాయ || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ సర్వవ్యాపియైన విభో! నీవు పక్షిరాజైన గరుత్మంతునిపై అధిరోహించి, నల్లని ప్రళయకాల మేఘము వలె అత్యంత సుందరమైనట్టియు, లీలాపద్మమును ధరించిన హస్తకమలములు కలట్టియు, మందహాసముతో ప్రకాశించే ముఖారవిందము కలట్టియు నీ దివ్యమంగళ విగ్రహాన్ని ఆ కర్దమప్రజాపతికి కనులారా సాక్షాత్కరింపజేశావు.
స్తువతే పులకావృతాయ తస్మై
స్తువతే పులకావృతాయ తస్మై
VERSE #4
మనుపుత్రీం దయితాం నవాపి పుత్రీః |
కపిలం చ సుతం స్వమేవ పశ్చాత్
స్వగతిం చాప్యనుగృహ్య నిర్గతో'భూః || ౧౪- ||
కపిలం చ సుతం స్వమేవ పశ్చాత్
స్వగతిం చాప్యనుగృహ్య నిర్గతో'భూః || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నిన్ను దర్శించి ఆనందముతో శరీరం పులకించిపోయి స్తుతిస్తున్న ఆ కర్దమునికి నీవు, స్వాయంభువ మనువు కుమార్తెయైన దేవహూతి భార్యగా లభిస్తుందని, ఆ తర్వాత తొమ్మిది మంది కుమార్తెలు జన్మిస్తారని, ఆ పిమ్మట నీకు పుత్రుడిగా నేనే కపిల రూపంలో జన్మిస్తానని, అంతిమంగా నీకు మోక్షగతి లభిస్తుందని అనుగ్రహించి అక్కడి నుండి అంతర్ధానమయ్యావు.
స మనుః శతరూపయా మహిష్యా
స మనుః శతరూపయా మహిష్యా
VERSE #5
గుణవత్యా సుతయా చ దేవహూత్యా |
భవదీరితనారదోపదిష్టః
సమగాత్ కర్దమమాగతిప్రతీక్షమ్ || ౧౪- ||
భవదీరితనారదోపదిష్టః
సమగాత్ కర్దమమాగతిప్రతీక్షమ్ || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఆ తర్వాత ఆ స్వాయంభువ మనువు, తన పట్టపురాణియైన శతరూపతోను, సద్గుణవతియైన తన కుమార్తె దేవహూతితోను కలిసి, నీ చేత ప్రేరేపించబడి నారదమహర్షి ఇచ్చిన ఉపదేశము ననుసరించి, తన వద్దకు రాబోయే వారి కొరకు ఎదురుచూస్తున్న ఆ కర్దమప్రజాపతి యొక్క ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
మనునోపహృతాం చ దేవహూతిం
మనునోపహృతాం చ దేవహూతిం
VERSE #6
తరుణీరత్నమవాప్య కర్దమో'సౌ |
భవదర్చననిర్వృతో'పి తస్యాం
దృఢశుశ్రూషణయా దధౌ ప్రసాదమ్ || ౧౪- ||
భవదర్చననిర్వృతో'పి తస్యాం
దృఢశుశ్రూషణయా దధౌ ప్రసాదమ్ || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స్వాయంభువ మనువు చేత సమర్పించబడిన కన్యారత్నమైన ఆ దేవహూతిని భార్యగా పొందిన ఆ కర్దముడు, నిరంతరము నీ ఆరాధనలోనే నిమగ్నమై ఆనందిస్తున్నప్పటికీ, తనపై ఆ దేవహూతి చూపిస్తున్న దృఢమైన పతిభక్తికి మరియు పరిచర్యలకు ఎంతో ప్రసన్నుడై ఆమెపై అనుగ్రహాన్ని కురిపించెను.
స పునస్త్వదుపాసనప్రభావా-
వనితాకులసంకులో నవాత్మా
స పునస్త్వదుపాసనప్రభావా-
వనితాకులసంకులో నవాత్మా
VERSE #7
వ్యహరద్దేవపథేషు దేవహూత్యా || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఆ కర్దమప్రజాపతి నీ ఉపాసనా బలము వలన, తన ప్రియభార్య కోరికను తీర్చడం కోసం ఒక అద్భుతమైన కామగమన దివ్య విమానాన్ని సృష్టించాడు. ఆ తర్వాత ఎందరో సుందరీమణుల సమూహముతో కూడినవాడై, దేవతలు సంచరించే ఆకాశమార్గములలో ఆ దేవహూతితో కలిసి ఎంతో వైభవముగా విహరించెను.
శతవర్షమథ వ్యతీత్య సో'యం
శతవర్షమథ వ్యతీత్య సో'యం
VERSE #8
నవ కన్యాః సమవాప్య ధన్యరూపాః |
వనయానసముద్యతో'పి కాంతా-
ఈ విధంగా నూరు సంవత్సరాల కాలము గడిచిన తర్వాత, ఆ కర్దముడు ధన్యకరమైన రూపములు గల తొమ్మిది మంది కుమార్తెలను పొందాడు. ఆ పైన నియమప్రకారము తపస్సు కొరకు అడవులకు వెళ్లడానికి సిద్ధపడినప్పటికీ, తన భార్యకు మేలు చేయాలనే తలంపుతోను, అలాగే తన ఇంట్లో నీవు పుత్రుడిగా జన్మిస్తావనే ఉత్సుకతతోను మరికొంత కాలము అక్కడే నివసించెను.
నిజభర్తృగిరా భవన్నిషేవా-
కపిలస్త్వమజాయథా జనానాం
ప్రథయిష్యన్ పరమాత్మతత్త్వవిద్యామ్ || ౧౪- ||
వనయానసముద్యతో'పి కాంతా-
ఈ విధంగా నూరు సంవత్సరాల కాలము గడిచిన తర్వాత, ఆ కర్దముడు ధన్యకరమైన రూపములు గల తొమ్మిది మంది కుమార్తెలను పొందాడు. ఆ పైన నియమప్రకారము తపస్సు కొరకు అడవులకు వెళ్లడానికి సిద్ధపడినప్పటికీ, తన భార్యకు మేలు చేయాలనే తలంపుతోను, అలాగే తన ఇంట్లో నీవు పుత్రుడిగా జన్మిస్తావనే ఉత్సుకతతోను మరికొంత కాలము అక్కడే నివసించెను.
నిజభర్తృగిరా భవన్నిషేవా-
కపిలస్త్వమజాయథా జనానాం
ప్రథయిష్యన్ పరమాత్మతత్త్వవిద్యామ్ || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఓ దేవా! ఆ తర్వాత తన భర్తయైన కర్దముని మాటల ననుసరించి నిరంతరము నీ సేవలోనే నిమగ్నమై ఉన్న ఆ దేవహూతి యొక్క గర్భమునందు, లోకములోని మానవులందరికీ పరమాత్మ తత్త్వమును బోధించే సాంఖ్యయోగ విద్యను ప్రఖ్యాతి గావించడం కోసం నీవు కపిలమహర్షిగా జన్మించావు.
వనమేయుషి కర్దమే ప్రసన్నే
వనమేయుషి కర్దమే ప్రసన్నే
VERSE #9
మతసర్వస్వముపాదిశన్ జనన్యై |
కపిలాత్మక వాయుమందిరేశ
త్వరితం త్వం పరిపాహి మాం గదౌఘాత్ || ౧౪- ||
కపిలాత్మక వాయుమందిరేశ
త్వరితం త్వం పరిపాహి మాం గదౌఘాత్ || ౧౪- ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నీ అనుమతితో కర్దమప్రజాపతి సన్యాసము స్వీకరించి అడవులకు వెళ్లిన తర్వాత, పరమ ప్రసన్నుడవైన నీవు సమస్త వేదాంత సారమైన తత్త్వజ్ఞానాన్ని (సాంఖ్య యోగాన్ని) నీ తల్లియైన దేవహూతికి ఉపదేశించావు. కపిలమహర్షి స్వరూపుడవైన ఓ గురువాయూరప్పా! నన్ను నా సమస్త భయంకరమైన రోగముల సమూహము నుండి శీఘ్రముగా రక్షించుము.
VERSE #10
ఇతి చతుర్దశదశకం సమాప్తమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నారాయణీయం పంచదశదశకమ్
నారాయణీయం
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ
నారాయణీయం
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ
VERSE #11
శ్రీమన్నారాయణీయం (౧౦౦ దశకాలు)
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Narayaneeyam Dasakam 14 represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.