Sri Hayagriva Stotram
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
Recitation & Chanting Guidelines
⏰ Best Chanting Time
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Sandhya Kaala
🗓️ Auspicious Timing
Daily Morning / Evening Sandhya
🔢 Recommended Count
1, 11, or 21 Times
✨ Key Spiritual Benefits
Inner Peace, Spiritual Protection, Divine Grace & Prosperity
VERSE #1
[గమనిక: ఈ స్తోత్రము “
శ్రీమాన్ వేంకటనాథార్యః కవితార్కికకేసరీ |
వేదాంతాచార్యవర్యో మే సన్నిధత్తాం సదా హృది ||
శ్రీమాన్ వేంకటనాథార్యః కవితార్కికకేసరీ |
వేదాంతాచార్యవర్యో మే సన్నిధత్తాం సదా హృది ||
VERSE #2
జ్ఞానానందమయం దేవం నిర్మలస్ఫటికాకృతిమ్ |
ఆధారం సర్వవిద్యానాం హయగ్రీవముపాస్మహే ||
ఆధారం సర్వవిద్యానాం హయగ్రీవముపాస్మహే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స్వతః సిద్ధం శుద్ధస్ఫటికమణిభూభృత్ప్రతిభటం
VERSE #3
సుధాసధ్రీచీభిర్ద్యుతిభిరవదాతత్రిభువనమ్ |
అనంతైస్త్రయ్యంతైరనువిహితహేషాహలహలం
హతాశేషావద్యం హయవదనమీడీమహి మహః ||
అనంతైస్త్రయ్యంతైరనువిహితహేషాహలహలం
హతాశేషావద్యం హయవదనమీడీమహి మహః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సమాహారః సామ్నాం ప్రతిపదమృచాం ధామ యజుషాం
VERSE #4
లయః ప్రత్యూహానాం లహరివితతిర్బోధజలధేః |
కథాదర్పక్షుభ్యత్కథకకులకోలాహలభవం
హరత్వంతర్ధ్వాంతం హయవదనహేషాహలహలః ||
కథాదర్పక్షుభ్యత్కథకకులకోలాహలభవం
హరత్వంతర్ధ్వాంతం హయవదనహేషాహలహలః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రాచీ సంధ్యా కాచిదంతర్నిశాయాః
VERSE #5
ప్రజ్ఞాదృష్టేరంజనశ్రీరపూర్వా |
వక్త్రీ వేదాన్ భాతు మే వాజివక్త్రా
వాగీశాఖ్యా వాసుదేవస్య మూర్తిః ||
వక్త్రీ వేదాన్ భాతు మే వాజివక్త్రా
వాగీశాఖ్యా వాసుదేవస్య మూర్తిః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
విశుద్ధవిజ్ఞానఘనస్వరూపం
VERSE #6
విజ్ఞానవిశ్రాణనబద్ధదీక్షమ్ |
దయానిధిం దేహభృతాం శరణ్యం
దేవం హయగ్రీవమహం ప్రపద్యే ||
దయానిధిం దేహభృతాం శరణ్యం
దేవం హయగ్రీవమహం ప్రపద్యే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అపౌరుషేయైరపి వాక్ప్రపంచైః
VERSE #7
అద్యాపి తే భూతిమదృష్టపారామ్ |
స్తువన్నహం ముగ్ధ ఇతి త్వయైవ
కారుణ్యతో నాథ కటాక్షణీయః ||
స్తువన్నహం ముగ్ధ ఇతి త్వయైవ
కారుణ్యతో నాథ కటాక్షణీయః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దాక్షిణ్యరమ్యా గిరిశస్య మూర్తిః
VERSE #8
దేవీ సరోజాసనధర్మపత్నీ |
వ్యాసాదయో'పి వ్యపదేశ్యవాచః
స్ఫురంతి సర్వే తవ శక్తిలేశైః ||
వ్యాసాదయో'పి వ్యపదేశ్యవాచః
స్ఫురంతి సర్వే తవ శక్తిలేశైః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మందో'భవిష్యన్నియతం విరించో
VERSE #9
వాచాం నిధే వంచితభాగధేయః |
దైత్యాపనీతాన్ దయయైవ భూయో'పి
అధ్యాపయిష్యో నిగమాన్ న చేత్ త్వమ్ ||
దైత్యాపనీతాన్ దయయైవ భూయో'పి
అధ్యాపయిష్యో నిగమాన్ న చేత్ త్వమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వితర్కడోలాం వ్యవధూయ సత్త్వే
VERSE #10
బృహస్పతిం వర్తయసే యతస్త్వమ్ |
తేనైవ దేవ త్రిదేశేశ్వరాణాం
అస్పృష్టడోలాయితమాధిరాజ్యమ్ ||
తేనైవ దేవ త్రిదేశేశ్వరాణాం
అస్పృష్టడోలాయితమాధిరాజ్యమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అగ్నౌ సమిద్ధార్చిషి సప్తతంతోః
VERSE #11
ఆతస్థివాన్ మంత్రమయం శరీరమ్ |
అఖండసారైర్హవిషాం ప్రదానైః
ఆప్యాయనం వ్యోమసదాం విధత్సే ||
అఖండసారైర్హవిషాం ప్రదానైః
ఆప్యాయనం వ్యోమసదాం విధత్సే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యన్మూలమీదృక్ ప్రతిభాతి తత్త్వం
VERSE #12
యా మూలమామ్నాయమహాద్రుమాణామ్ |
తత్త్వేన జానంతి విశుద్ధసత్త్వాః
త్వామక్షరామక్షరమాతృకాం త్వామ్ ||
తత్త్వేన జానంతి విశుద్ధసత్త్వాః
త్వామక్షరామక్షరమాతృకాం త్వామ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అవ్యాకృతాద్వ్యాకృతవానసి త్వం
VERSE #13
నామాని రూపాణి చ యాని పూర్వమ్ |
శంసంతి తేషాం చరమాం ప్రతిష్ఠాం
వాగీశ్వర త్వాం త్వదుపజ్ఞవాచః ||
శంసంతి తేషాం చరమాం ప్రతిష్ఠాం
వాగీశ్వర త్వాం త్వదుపజ్ఞవాచః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ముగ్ధేందునిష్యందవిలోభనీయాం
VERSE #14
మూర్తిం తవానందసుధాప్రసూతిమ్ |
విపశ్చితశ్చేతసి భావయంతే
వేలాముదారామివ దుగ్ధసింధోః ||
విపశ్చితశ్చేతసి భావయంతే
వేలాముదారామివ దుగ్ధసింధోః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మనోగతం పశ్యతి యః సదా త్వాం
VERSE #15
మనీషిణాం మానసరాజహంసమ్ |
స్వయం పురోభావవివాదభాజః
కింకుర్వతే తస్య గిరో యథార్హమ్ ||
స్వయం పురోభావవివాదభాజః
కింకుర్వతే తస్య గిరో యథార్హమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అపి క్షణార్ధం కలయంతి యే త్వాం
VERSE #16
ఆప్లావయంతం విశదైర్మయూఖైః |
వాచాం ప్రవాహైరనివారితైస్తే
మందాకినీం మందయితుం క్షమంతే ||
వాచాం ప్రవాహైరనివారితైస్తే
మందాకినీం మందయితుం క్షమంతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స్వామిన్ భవద్ధ్యానసుధాభిషేకాత్
VERSE #17
వహంతి ధన్యాః పులకానుబంధమ్ |
అలక్షితే క్వాపి నిరూఢమూలం
అంగేష్వివానందథుమంకురంతమ్ ||
అలక్షితే క్వాపి నిరూఢమూలం
అంగేష్వివానందథుమంకురంతమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స్వామిన్ ప్రతీచా హృదయేన ధన్యాః
VERSE #18
త్వద్ధ్యానచంద్రోదయవర్ధమానమ్ |
అమాంతమానందపయోధిమంతః
పయోభిరక్ష్ణాం పరివాహయంతి ||
అమాంతమానందపయోధిమంతః
పయోభిరక్ష్ణాం పరివాహయంతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స్వైరానుభావాస్త్వదధీనభావాః
VERSE #19
సమృద్ధవీర్యాస్త్వదనుగ్రహేణ |
విపశ్చితో నాథ తరంతి మాయాం
వైహారికీం మోహనపింఛికాం తే ||
విపశ్చితో నాథ తరంతి మాయాం
వైహారికీం మోహనపింఛికాం తే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రాఙ్నిర్మితానాం తపసాం విపాకాః
VERSE #20
ప్రత్యగ్రనిఃశ్రేయససంపదో మే |
సమేధిషీరంస్తవ పాదపద్మే
సంకల్పచింతామణయః ప్రణామాః ||
సమేధిషీరంస్తవ పాదపద్మే
సంకల్పచింతామణయః ప్రణామాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
విలుప్తమూర్ధన్యలిపిక్రమాణాం
VERSE #21
సురేంద్రచూడాపదలాలితానామ్ |
త్వదంఘ్రిరాజీవరజఃకణానాం
భూయాన్ ప్రసాదో మయి నాథ భూయాత్ ||
త్వదంఘ్రిరాజీవరజఃకణానాం
భూయాన్ ప్రసాదో మయి నాథ భూయాత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
పరిస్ఫురన్నూపురచిత్రభాను-
పదద్వయీం తే పరిచిన్మహే'ంతః
పదద్వయీం తే పరిచిన్మహే'ంతః
VERSE #22
ప్రబోధరాజీవవిభాతసంధ్యామ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
త్వత్కింకరాలంకరణోచితానాం
VERSE #23
త్వయైవ కల్పాంతరపాలితానామ్ |
మంజుప్రణాదం మణినూపురం తే
మంజూషికాం వేదగిరాం ప్రతీమః ||
మంజుప్రణాదం మణినూపురం తే
మంజూషికాం వేదగిరాం ప్రతీమః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సంచింతయామి ప్రతిభాదశాస్థాన్
VERSE #24
సంధుక్షయంతం సమయప్రదీపాన్ |
విజ్ఞానకల్పద్రుమపల్లవాభం
వ్యాఖ్యానముద్రామధురం కరం తే ||
విజ్ఞానకల్పద్రుమపల్లవాభం
వ్యాఖ్యానముద్రామధురం కరం తే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
చిత్తే కరోమి స్ఫురితాక్షమాలం
VERSE #25
సవ్యేతరం నాథ కరం త్వదీయమ్ |
జ్ఞానామృతోదంచనలంపటానాం
లీలాఘటీయంత్రమివాశ్రితానామ్ ||
జ్ఞానామృతోదంచనలంపటానాం
లీలాఘటీయంత్రమివాశ్రితానామ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్రబోధసింధోరరుణైః ప్రకాశైః
VERSE #26
ప్రవాళసంఘాతమివోద్వహంతమ్ |
విభావయే దేవ సపుస్తకం తే
వామం కరం దక్షిణమాశ్రితానామ్ ||
విభావయే దేవ సపుస్తకం తే
వామం కరం దక్షిణమాశ్రితానామ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తమాంసి భిత్త్వా విశదైర్మయూఖైః
VERSE #27
సంప్రీణయంతం విదుషశ్చకోరాన్ |
నిశామయే త్వాం నవపుండరీకే
శరద్ఘనే చంద్రమివ స్ఫురంతమ్ ||
నిశామయే త్వాం నవపుండరీకే
శరద్ఘనే చంద్రమివ స్ఫురంతమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దిశంతు మే దేవ సదా త్వదీయాః
VERSE #28
దయాతరంగానుచరాః కటాక్షాః |
శ్రోత్రేషు పుంసామమృతం క్షరంతీం
సరస్వతీం సంశ్రితకామధేనుమ్ ||
శ్రోత్రేషు పుంసామమృతం క్షరంతీం
సరస్వతీం సంశ్రితకామధేనుమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
విశేషవిత్పారిషదేషు నాథ
VERSE #29
విదగ్ధ గోష్ఠీసమరాంగణేషు |
జిగీషతో మే కవితార్కికేంద్రాన్
జిహ్వాగ్రసింహాసనమభ్యుపేయాః ||
జిగీషతో మే కవితార్కికేంద్రాన్
జిహ్వాగ్రసింహాసనమభ్యుపేయాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
త్వాం చింతయన్ త్వన్మయతాం ప్రపన్నః
VERSE #30
త్వాముద్గృణన్ శబ్దమయేన ధామ్నా |
స్వామిన్ సమాజేషు సమేధిషీయ
స్వచ్ఛందవాదాహవబద్ధశూరః ||
స్వామిన్ సమాజేషు సమేధిషీయ
స్వచ్ఛందవాదాహవబద్ధశూరః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నానావిధానామగతిః కలానాం
VERSE #31
న చాపి తీర్థేషు కృతావతారః |
ధ్రువం తవానాథపరిగ్రహాయాః
నవం నవం పాత్రమహం దయాయాః ||
ధ్రువం తవానాథపరిగ్రహాయాః
నవం నవం పాత్రమహం దయాయాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అకంపనీయాన్యపనీతిభేదైః
VERSE #32
అలంకృషీరన్ హృదయం మదీయమ్ |
శంకాకళంకాపగమోజ్జ్వలాని
తత్త్వాని సమ్యంచి తవ ప్రసాదాత్ ||
శంకాకళంకాపగమోజ్జ్వలాని
తత్త్వాని సమ్యంచి తవ ప్రసాదాత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వ్యాఖ్యాముద్రాం కరసరసిజైః పుస్తకం శంఖచక్రే
VERSE #33
బిభ్రద్భిన్నస్ఫటికరుచిరే పుండరీకే నిషణ్ణః |
అమ్లానశ్రీరమృతవిశదైరంశుభిః ప్లావయన్ మాం
ఆవిర్భూయాదనఘమహిమా మానసే వాగధీశః ||
అమ్లానశ్రీరమృతవిశదైరంశుభిః ప్లావయన్ మాం
ఆవిర్భూయాదనఘమహిమా మానసే వాగధీశః ||
VERSE #34
వాగర్థసిద్ధిహేతోః పఠత హయగ్రీవసంస్తుతిం భక్త్యా |
కవితార్కికకేసరిణా వేంకటనాథేన విరచితామేతామ్ ||
కవితార్కికకేసరిణా వేంకటనాథేన విరచితామేతామ్ ||
VERSE #35
కవితార్కికసింహాయ కళ్యాణగుణశాలినే |
శ్రీమతే వేంకటేశాయ వేదాంతగురవే నమః ||
శ్రీమతే వేంకటేశాయ వేదాంతగురవే నమః ||
VERSE #36
ఇతి శ్రీవేదాంతదేశిక కృత శ్రీ హయగ్రీవ స్తోత్రమ్ |
: పైన ఇవ్వబడిన స్తోత్రము, ఈ క్రింది పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
: పైన ఇవ్వబడిన స్తోత్రము, ఈ క్రింది పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Sri Hayagriva Stotram represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.