Katopanishad
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
Recitation & Chanting Guidelines
⏰ Best Chanting Time
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Sandhya Kaala
🗓️ Auspicious Timing
Daily Morning / Evening Sandhya
🔢 Recommended Count
1, 11, or 21 Times
✨ Key Spiritual Benefits
Inner Peace, Spiritual Protection, Divine Grace & Prosperity
VERSE #1
ఉపనిషత్తులు
ఓం సహ నావవతు | సహ నౌ భునక్తు | సహవీర్యం కరవావహై | తేజస్వి నావధీతమస్తు | మా విద్విషావహై |
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ||
ఓం సహ నావవతు | సహ నౌ భునక్తు | సహవీర్యం కరవావహై | తేజస్వి నావధీతమస్తు | మా విద్విషావహై |
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ||
VERSE #2
|| అథ ప్రథమాధ్యాయే ప్రథమావల్లీ ||
VERSE #3
ఓం ఉశన్ హ వై వాజశ్రవసః సర్వవేదసం దదౌ |
తస్య హ నచికేతా నామ పుత్ర ఆస ||
తస్య హ నచికేతా నామ పుత్ర ఆస ||
VERSE #4
తఁ హ కుమారఁ సంతం దక్షిణాసు నీయమానాసు శ్రద్ధావివేశ సో'మన్యత ||
VERSE #5
పీతోదకా జగ్ధతృణా దుగ్ధదోహా నిరింద్రియాః |
అనందా నామ తే లోకాస్తాన్ స గచ్ఛతి తా దదత్ ||
అనందా నామ తే లోకాస్తాన్ స గచ్ఛతి తా దదత్ ||
VERSE #6
స హోవాచ పితరం తత కస్మై మాం దాస్యసీతి |
ద్వితీయం తృతీయం తఁ హోవాచ మృత్యవే త్వా దదామీతి ||
ద్వితీయం తృతీయం తఁ హోవాచ మృత్యవే త్వా దదామీతి ||
VERSE #7
బహూనామేమి ప్రథమో బహూనామేమి మధ్యమః |
కిఁ స్విద్యమస్య కర్తవ్యం యన్మయా'ద్య కరిష్యతి ||
కిఁ స్విద్యమస్య కర్తవ్యం యన్మయా'ద్య కరిష్యతి ||
VERSE #8
అనుపశ్య యథా పూర్వే ప్రతిపశ్య తథా'పరే |
సస్యమివ మర్త్యః పచ్యతే సస్యమివాజాయతే పునః ||
సస్యమివ మర్త్యః పచ్యతే సస్యమివాజాయతే పునః ||
VERSE #9
వైశ్వానరః ప్రవిశత్యతిథిర్బ్రాహ్మణో గృహాన్ |
తస్యైతాఁ శాంతిం కుర్వంతి హర వైవస్వతోదకమ్ ||
తస్యైతాఁ శాంతిం కుర్వంతి హర వైవస్వతోదకమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఆశాప్రతీక్షే సంగతఁ సూనృతాం
VERSE #10
చేష్టాపూర్తే పుత్రపశూఁశ్చ సర్వాన్ |
ఏతద్వృంక్తే పురుషస్యాల్పమేధసో
యస్యానశ్నన్వసతి బ్రాహ్మణో గృహే ||
ఏతద్వృంక్తే పురుషస్యాల్పమేధసో
యస్యానశ్నన్వసతి బ్రాహ్మణో గృహే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తిస్రో రాత్రీర్యదవాత్సీర్గృహే మే-
నమస్తే'స్తు బ్రహ్మన్ స్వస్తి మే'స్తు
నమస్తే'స్తు బ్రహ్మన్ స్వస్తి మే'స్తు
VERSE #11
తస్మాత్ప్రతి త్రీన్వరాన్వృణీష్వ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శాంతసంకల్పః సుమనా యథా స్యా-
త్వత్ప్రసృష్టం మా'భివదేత్ప్రతీత
త్వత్ప్రసృష్టం మా'భివదేత్ప్రతీత
VERSE #12
ఏతత్ త్రయాణాం ప్రథమం వరం వృణే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యథా పురస్తాద్భవితా ప్రతీత
VERSE #13
ఔద్దాలకిరారుణిర్మత్ప్రసృష్టః |
సుఖఁ రాత్రీః శయితా వీతమన్యు-
స్వర్గే లోకే న భయం కించనాస్తి
న తత్ర త్వం న జరయా బిభేతి |
ఉభే తీర్త్వా'శనాయాపిపాసే
శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే ||
సుఖఁ రాత్రీః శయితా వీతమన్యు-
స్వర్గే లోకే న భయం కించనాస్తి
న తత్ర త్వం న జరయా బిభేతి |
ఉభే తీర్త్వా'శనాయాపిపాసే
శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స త్వమగ్నిఁ స్వర్గ్యమధ్యేషి మృత్యో
VERSE #14
ప్రబ్రూహి త్వఁ శ్రద్దధానాయ మహ్యమ్ |
స్వర్గలోకా అమృతత్వం భజంత
ఏతద్ద్వితీయేన వృణే వరేణ ||
స్వర్గలోకా అమృతత్వం భజంత
ఏతద్ద్వితీయేన వృణే వరేణ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ప్ర తే బ్రవీమి తదు మే నిబోధ
VERSE #15
స్వర్గ్యమగ్నిం నచికేతః ప్రజానన్ |
అనంతలోకాప్తిమథో ప్రతిష్ఠాం
విద్ధి త్వమేతన్నిహితం గుహాయామ్ ||
అనంతలోకాప్తిమథో ప్రతిష్ఠాం
విద్ధి త్వమేతన్నిహితం గుహాయామ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
లోకాదిమగ్నిం తమువాచ తస్మై
VERSE #16
యా ఇష్టకా యావతీర్వా యథా వా |
స చాపి తత్ప్రత్యవదద్యథోక్త-
తమబ్రవీత్ ప్రీయమాణో మహాత్మా
వరం తవేహాద్య దదామి భూయః |
తవైవ నామ్నా భవితా'యమగ్నిః
సృంకాం చేమామనేకరూపాం గృహాణ ||
స చాపి తత్ప్రత్యవదద్యథోక్త-
తమబ్రవీత్ ప్రీయమాణో మహాత్మా
వరం తవేహాద్య దదామి భూయః |
తవైవ నామ్నా భవితా'యమగ్నిః
సృంకాం చేమామనేకరూపాం గృహాణ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
త్రిణాచికేతస్త్రిభిరేత్య సంధిం
VERSE #17
త్రికర్మకృత్తరతి జన్మమృత్యూ |
బ్రహ్మజజ్ఞం దేవమీడ్యం విదిత్వా
నిచాయ్యేమాఁ శాంతిమత్యంతమేతి ||
బ్రహ్మజజ్ఞం దేవమీడ్యం విదిత్వా
నిచాయ్యేమాఁ శాంతిమత్యంతమేతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
త్రిణాచికేతస్త్రయమేతద్విదిత్వా
VERSE #18
య ఏవం విద్వాఁశ్చినుతే నాచికేతమ్ |
స మృత్యుపాశాన్ పురతః ప్రణోద్య
శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే ||
స మృత్యుపాశాన్ పురతః ప్రణోద్య
శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఏష తే'గ్నిర్నచికేతః స్వర్గ్యో
VERSE #19
యమవృణీథా ద్వితీయేన వరేణ |
ఏతమగ్నిం తవైవ ప్రవక్ష్యంతి జనాస-
యేయం ప్రేతే విచికిత్సా మనుష్యే-
ఏతద్విద్యామనుశిష్టస్త్వయా'హం
వరాణామేష వరస్తృతీయః ||
ఏతమగ్నిం తవైవ ప్రవక్ష్యంతి జనాస-
యేయం ప్రేతే విచికిత్సా మనుష్యే-
ఏతద్విద్యామనుశిష్టస్త్వయా'హం
వరాణామేష వరస్తృతీయః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం పురా
VERSE #20
న హి సువిజ్ఞేయమణురేష ధర్మః |
అన్యం వరం నచికేతో వృణీష్వ
మా మోపరోత్సీరతి మా సృజైనమ్ ||
అన్యం వరం నచికేతో వృణీష్వ
మా మోపరోత్సీరతి మా సృజైనమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం కిల
VERSE #21
త్వం చ మృత్యో యన్న సుజ్ఞేయమాత్థ |
వక్తా చాస్య త్వాదృగన్యో న లభ్యో
నాన్యో వరస్తుల్య ఏతస్య కశ్చిత్ ||
వక్తా చాస్య త్వాదృగన్యో న లభ్యో
నాన్యో వరస్తుల్య ఏతస్య కశ్చిత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శతాయుషః పుత్రపౌత్రాన్వృణీష్వ
VERSE #22
బహూన్పశూన్ హస్తిహిరణ్యమశ్వాన్ |
భూమేర్మహదాయతనం వృణీష్వ
స్వయం చ జీవ శరదో యావదిచ్ఛసి ||
భూమేర్మహదాయతనం వృణీష్వ
స్వయం చ జీవ శరదో యావదిచ్ఛసి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఏతత్తుల్యం యది మన్యసే వరం
VERSE #23
వృణీష్వ విత్తం చిరజీవికాం చ |
మహాభూమౌ నచికేతస్త్వమేధి
కామానాం త్వా కామభాజం కరోమి ||
మహాభూమౌ నచికేతస్త్వమేధి
కామానాం త్వా కామభాజం కరోమి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యే యే కామా దుర్లభా మర్త్యలోకే
VERSE #24
సర్వాన్ కామాఁశ్ఛందతః ప్రార్థయస్వ |
ఇమా రామాః సరథాః సతూర్యా
న హీదృశా లంభనీయా మనుష్యైః |
ఆభిర్మత్ప్రత్తాభిః పరిచారయస్వ
నచికేతో మరణం మా'నుప్రాక్షీః ||
ఇమా రామాః సరథాః సతూర్యా
న హీదృశా లంభనీయా మనుష్యైః |
ఆభిర్మత్ప్రత్తాభిః పరిచారయస్వ
నచికేతో మరణం మా'నుప్రాక్షీః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శ్వోభావా మర్త్యస్య యదంతకైతత్
VERSE #25
సర్వేంద్రియాణాం జరయంతి తేజః |
అపి సర్వం జీవితమల్పమేవ
తవైవ వాహాస్తవ నృత్యగీతే ||
అపి సర్వం జీవితమల్పమేవ
తవైవ వాహాస్తవ నృత్యగీతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న విత్తేన తర్పణీయో మనుష్యో
VERSE #26
లప్స్యామహే విత్తమద్రాక్ష్మ చేత్త్వా |
జీవిష్యామో యావదీశిష్యసి త్వం
వరస్తు మే వరణీయః స ఏవ ||
జీవిష్యామో యావదీశిష్యసి త్వం
వరస్తు మే వరణీయః స ఏవ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అజీర్యతామమృతానాముపేత్య
VERSE #27
జీర్యన్మర్త్యః క్వధఃస్థః ప్రజానన్ |
అభిధ్యాయన్ వర్ణరతిప్రమోదాన్
అతిదీర్ఘే జీవితే కో రమేత ||
అభిధ్యాయన్ వర్ణరతిప్రమోదాన్
అతిదీర్ఘే జీవితే కో రమేత ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
యస్మిన్నిదం విచికిత్సంతి మృత్యో
VERSE #28
యత్సాంపరాయే మహతి బ్రూహి నస్తత్ |
యో'యం వరో గూఢమనుప్రవిష్టో
నాన్యం తస్మాన్నచికేతా వృణీతే ||
యో'యం వరో గూఢమనుప్రవిష్టో
నాన్యం తస్మాన్నచికేతా వృణీతే ||
VERSE #29
|| అథ ద్వితీయా వల్లీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అన్యచ్ఛ్రేయో'న్యదుతైవ ప్రేయ-
తయోః శ్రేయ ఆదదానస్య సాధు
తయోః శ్రేయ ఆదదానస్య సాధు
VERSE #30
భవతి హీయతే'ర్థాద్య ఉ ప్రేయో వృణీతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శ్రేయశ్చ ప్రేయశ్చ మనుష్యమేత-
శ్రేయో హి ధీరో'భి ప్రేయసో వృణీతే
శ్రేయో హి ధీరో'భి ప్రేయసో వృణీతే
VERSE #31
ప్రేయో మందో యోగక్షేమాద్వృణీతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
స త్వం ప్రియాన్ప్రియరూపాఁశ్చ కామా-
నైతాం సృంకాం విత్తమయీమవాప్తో
నైతాం సృంకాం విత్తమయీమవాప్తో
VERSE #32
యస్యాం మజ్జంతి బహవో మనుష్యాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
దూరమేతే విపరీతే విషూచీ
VERSE #33
అవిద్యా యా చ విద్యేతి జ్ఞాతా |
విద్యాభీప్సినం నచికేతసం మన్యే
న త్వా కామా బహవో'లోలుపంత ||
విద్యాభీప్సినం నచికేతసం మన్యే
న త్వా కామా బహవో'లోలుపంత ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అవిద్యాయామంతరే వర్తమానాః
VERSE #34
స్వయం ధీరాః పండితం మన్యమానాః |
దంద్రమ్యమాణాః పరియంతి మూఢా
అంధేనైవ నీయమానా యథాంధాః ||
దంద్రమ్యమాణాః పరియంతి మూఢా
అంధేనైవ నీయమానా యథాంధాః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న సాంపరాయః ప్రతిభాతి బాలం
VERSE #35
ప్రమాద్యంతం విత్తమోహేన మూఢమ్ |
అయం లోకో నాస్తి పర ఇతి మానీ
పునః పునర్వశమాపద్యతే మే ||
అయం లోకో నాస్తి పర ఇతి మానీ
పునః పునర్వశమాపద్యతే మే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శ్రవణాయాపి బహుభిర్యో న లభ్యః
VERSE #36
శృణ్వంతో'పి బహవో యం న విద్యుః |
ఆశ్చర్యో వక్తా కుశలో'స్య లబ్ధా-
న నరేణావరేణ ప్రోక్త ఏష
సువిజ్ఞేయో బహుధా చింత్యమానః |
అనన్యప్రోక్తే గతిరత్ర నాస్తి
అణీయాన్ హ్యతర్క్యమణుప్రమాణాత్ ||
ఆశ్చర్యో వక్తా కుశలో'స్య లబ్ధా-
న నరేణావరేణ ప్రోక్త ఏష
సువిజ్ఞేయో బహుధా చింత్యమానః |
అనన్యప్రోక్తే గతిరత్ర నాస్తి
అణీయాన్ హ్యతర్క్యమణుప్రమాణాత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నైషా తర్కేణ మతిరాపనేయా
VERSE #37
ప్రోక్తాన్యేనైవ సుజ్ఞానాయ ప్రేష్ఠ |
యాం త్వమాపః సత్యధృతిర్బతాసి
త్వాదృఙ్నో భూయాన్నచికేతః ప్రష్టా ||
యాం త్వమాపః సత్యధృతిర్బతాసి
త్వాదృఙ్నో భూయాన్నచికేతః ప్రష్టా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
జానామ్యహఁ శేవధిరిత్యనిత్యం
VERSE #38
న హ్యధ్రువైః ప్రాప్యతే హి ధ్రువం తత్ |
తతో మయా నాచికేతశ్చితో'గ్ని-
కామస్యాప్తిం జగతః ప్రతిష్ఠాం
క్రతోరానంత్యమభయస్య పారమ్ |
స్తోమమహదురుగాయం ప్రతిష్ఠాం దృష్ట్వా
ధృత్యా ధీరో నచికేతో'త్యస్రాక్షీః ||
తతో మయా నాచికేతశ్చితో'గ్ని-
కామస్యాప్తిం జగతః ప్రతిష్ఠాం
క్రతోరానంత్యమభయస్య పారమ్ |
స్తోమమహదురుగాయం ప్రతిష్ఠాం దృష్ట్వా
ధృత్యా ధీరో నచికేతో'త్యస్రాక్షీః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
తం దుర్దర్శం గూఢమనుప్రవిష్టం
VERSE #39
గుహాహితం గహ్వరేష్ఠం పురాణమ్ |
అధ్యాత్మయోగాధిగమేన దేవం
మత్వా ధీరో హర్షశోకౌ జహాతి ||
అధ్యాత్మయోగాధిగమేన దేవం
మత్వా ధీరో హర్షశోకౌ జహాతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఏతచ్ఛ్రుత్వా సంపరిగృహ్య మర్త్యః
VERSE #40
ప్రవృహ్య ధర్మ్యమణుమేతమాప్య |
స మోదతే మోదనీయఁ హి లబ్ధ్వా
వివృతఁ సద్మ నచికేతసం మన్యే ||
స మోదతే మోదనీయఁ హి లబ్ధ్వా
వివృతఁ సద్మ నచికేతసం మన్యే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అన్యత్ర ధర్మాదన్యత్రాధర్మా-
అన్యత్ర భూతాచ్చ భవ్యాచ్చ
అన్యత్ర భూతాచ్చ భవ్యాచ్చ
VERSE #41
యత్తత్పశ్యసి తద్వద ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సర్వే వేదా యత్పదమామనంతి
VERSE #42
తపాగ్ంసి సర్వాణి చ యద్వదంతి |
యదిచ్ఛంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి
తత్తే పదగ్ం సంగ్రహేణ బ్రవీమ్యోమిత్యేతత్ ||
యదిచ్ఛంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి
తత్తే పదగ్ం సంగ్రహేణ బ్రవీమ్యోమిత్యేతత్ ||
VERSE #43
ఏతద్ధ్యేవాక్షరం బ్రహ్మ ఏతద్ధ్యేవాక్షరం పరమ్ |
ఏతద్ధ్యేవాక్షరం జ్ఞాత్వా యో యదిచ్ఛతి తస్య తత్ ||
ఏతద్ధ్యేవాక్షరం జ్ఞాత్వా యో యదిచ్ఛతి తస్య తత్ ||
VERSE #44
ఏతదాలంబనఁ శ్రేష్ఠమేతదాలంబనం పరమ్ |
ఏతదాలంబనం జ్ఞాత్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే ||
ఏతదాలంబనం జ్ఞాత్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న జాయతే మ్రియతే వా విపశ్చి-
అజో నిత్యః శాశ్వతో'యం పురాణో
అజో నిత్యః శాశ్వతో'యం పురాణో
VERSE #45
న హన్యతే హన్యమానే శరీరే ||
VERSE #46
హంతా చేన్మన్యతే హంతుఁ హతశ్చేన్మన్యతే హతమ్ |
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయఁ హంతి న హన్యతే ||
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయఁ హంతి న హన్యతే ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అణోరణీయాన్మహతో మహీయా-
తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో
తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో
VERSE #47
ధాతుప్రసాదాన్మహిమానమాత్మనః ||
VERSE #48
ఆసీనో దూరం వ్రజతి శయానో యాతి సర్వతః |
కస్తం మదామదం దేవం మదన్యో జ్ఞాతుమర్హతి ||
కస్తం మదామదం దేవం మదన్యో జ్ఞాతుమర్హతి ||
VERSE #49
అశరీరఁ శరీరేష్వనవస్థేష్వవస్థితమ్ |
మహాంతం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి ||
మహాంతం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యో
VERSE #50
న మేధయా న బహునా శ్రుతేన |
యమేవైష వృణుతే తేన లభ్య-
నావిరతో దుశ్చరితాన్నాశాంతో నాసమాహితః |
నాశాంతమానసో వా'పి ప్రజ్ఞానేనైనమాప్నుయాత్ ||
యమేవైష వృణుతే తేన లభ్య-
నావిరతో దుశ్చరితాన్నాశాంతో నాసమాహితః |
నాశాంతమానసో వా'పి ప్రజ్ఞానేనైనమాప్నుయాత్ ||
VERSE #51
యస్య బ్రహ్మ చ క్షత్రం చోభే భవత ఓదనః |
మృత్యుర్యస్యోపసేచనం క ఇత్థా వేద యత్ర సః ||
మృత్యుర్యస్యోపసేచనం క ఇత్థా వేద యత్ర సః ||
VERSE #52
|| అథ తృతీయా వల్లీ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఋతం పిబంతౌ సుకృతస్య లోకే
VERSE #53
గుహాం ప్రవిష్టౌ పరమే పరార్ధే |
ఛాయాతపౌ బ్రహ్మవిదో వదంతి
పంచాగ్నయో యే చ త్రిణాచికేతాః ||
ఛాయాతపౌ బ్రహ్మవిదో వదంతి
పంచాగ్నయో యే చ త్రిణాచికేతాః ||
VERSE #54
యః సేతురీజానానామక్షరం బ్రహ్మ యత్ పరమ్ |
అభయం తితీర్షతాం పారం నాచికేతఁ శకేమహి ||
అభయం తితీర్షతాం పారం నాచికేతఁ శకేమహి ||
VERSE #55
ఆత్మానఁ రథినం విద్ధి శరీరఁ రథమేవ తు |
బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ ||
బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ ||
VERSE #56
ఇంద్రియాణి హయానాహుర్విషయాఁ స్తేషు గోచరాన్ |
ఆత్మేంద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః ||
ఆత్మేంద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః ||
VERSE #57
యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యయుక్తేన మనసా సదా |
తస్యేంద్రియాణ్యవశ్యాని దుష్టాశ్వా ఇవ సారథేః ||
తస్యేంద్రియాణ్యవశ్యాని దుష్టాశ్వా ఇవ సారథేః ||
VERSE #58
యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి యుక్తేన మనసా సదా |
తస్యేంద్రియాణి వశ్యాని సదశ్వా ఇవ సారథేః ||
తస్యేంద్రియాణి వశ్యాని సదశ్వా ఇవ సారథేః ||
VERSE #59
యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యమనస్కః సదా'శుచిః |
న స తత్పదమాప్నోతి సంసారం చాధిగచ్ఛతి ||
న స తత్పదమాప్నోతి సంసారం చాధిగచ్ఛతి ||
VERSE #60
యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి సమనస్కః సదా శుచిః |
స తు తత్పదమాప్నోతి యస్మాద్భూయో న జాయతే ||
స తు తత్పదమాప్నోతి యస్మాద్భూయో న జాయతే ||
VERSE #61
విజ్ఞానసారథిర్యస్తు మనః ప్రగ్రహవాన్నరః |
సో'ధ్వనః పారమాప్నోతి తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ ||
సో'ధ్వనః పారమాప్నోతి తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ ||
VERSE #62
ఇంద్రియేభ్యః పరా హ్యర్థా అర్థేభ్యశ్చ పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్బుద్ధేరాత్మా మహాన్పరః ||
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్బుద్ధేరాత్మా మహాన్పరః ||
VERSE #63
మహతః పరమవ్యక్తమవ్యక్తాత్పురుషః పరః |
పురుషాన్న పరం కించిత్సా కాష్ఠా సా పరా గతిః ||
పురుషాన్న పరం కించిత్సా కాష్ఠా సా పరా గతిః ||
VERSE #64
ఏష సర్వేషు భూతేషు గూఢోత్మా న ప్రకాశతే |
దృశ్యతే త్వగ్ర్యయా బుద్ధ్యా సూక్ష్మయా సూక్ష్మదర్శిభిః ||
దృశ్యతే త్వగ్ర్యయా బుద్ధ్యా సూక్ష్మయా సూక్ష్మదర్శిభిః ||
VERSE #65
యచ్ఛేద్వాఙ్మనసీ ప్రాజ్ఞస్తద్యచ్ఛేజ్జ్ఞాన ఆత్మని |
జ్ఞానమాత్మని మహతి నియచ్ఛేత్తద్యచ్ఛేచ్ఛాంత ఆత్మని ||
జ్ఞానమాత్మని మహతి నియచ్ఛేత్తద్యచ్ఛేచ్ఛాంత ఆత్మని ||
VERSE #66
ఉత్తిష్ఠత జాగ్రత ప్రాప్య వరాన్నిబోధత |
క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయా
దుర్గం పథస్తత్కవయో వదంతి ||
క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయా
దుర్గం పథస్తత్కవయో వదంతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అశబ్దమస్పర్శమరూపమవ్యయం
VERSE #67
తథా'రసం నిత్యమగంధవచ్చ యత్ |
అనాద్యనంతం మహతః పరం ధ్రువం
నిచాయ్య తన్మృత్యుముఖాత్ ప్రముచ్యతే ||
అనాద్యనంతం మహతః పరం ధ్రువం
నిచాయ్య తన్మృత్యుముఖాత్ ప్రముచ్యతే ||
VERSE #68
నాచికేతముపాఖ్యానం మృత్యుప్రోక్తఁ సనాతనమ్ |
ఉక్త్వా శ్రుత్వా చ మేధావీ బ్రహ్మలోకే మహీయతే ||
ఉక్త్వా శ్రుత్వా చ మేధావీ బ్రహ్మలోకే మహీయతే ||
VERSE #69
య ఇమం పరమం గుహ్యం శ్రావయేద్బ్రహ్మసంసది |
ప్రయతః శ్రాద్ధకాలే వా తదానంత్యాయ కల్పతే |
తదానంత్యాయ కల్పత ఇతి ||
ప్రయతః శ్రాద్ధకాలే వా తదానంత్యాయ కల్పతే |
తదానంత్యాయ కల్పత ఇతి ||
VERSE #70
|| అథ ద్వితీయో'ధ్యాయః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
పరాంచి ఖాని వ్యతృణత్స్వయంభూ-
కశ్చిద్ధీరః ప్రత్యగాత్మానమైక్ష-
పరాచః కామాననుయంతి బాలా-
కశ్చిద్ధీరః ప్రత్యగాత్మానమైక్ష-
పరాచః కామాననుయంతి బాలా-
అథ ధీరా అమృతత్వం విదిత్వా
VERSE #71
ధ్రువమధ్రువేష్విహ న ప్రార్థయంతే ||
VERSE #72
యేన రూపం రసం గంధం శబ్దాన్ స్పర్శాగ్ంశ్చ మైథునాన్ |
ఏతేనైవ విజానాతి కిమత్ర పరిశిష్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
ఏతేనైవ విజానాతి కిమత్ర పరిశిష్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #73
స్వప్నాంతం జాగరితాంతం చోభౌ యేనానుపశ్యతి |
మహాంతం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి ||
మహాంతం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి ||
VERSE #74
య ఇమం మధ్వదం వేద ఆత్మానం జీవమంతికాత్ |
ఈశానం భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే | ఏతద్వై తత్ ||
ఈశానం భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #75
యః పూర్వం తపసో జాతమద్భ్యః పూర్వమజాయత |
గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠంతం యో భూతేభిర్వ్యపశ్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠంతం యో భూతేభిర్వ్యపశ్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #76
యా ప్రాణేన సంభవత్యదితిర్దేవతామయీ |
గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠంతీం యా భూతేభిర్వ్యజాయత | ఏతద్వై తత్ ||
గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠంతీం యా భూతేభిర్వ్యజాయత | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #77
అరణ్యోర్నిహితో జాతవేదా గర్భ ఇవ సుభృతో గర్భిణీభిః |
దివే దివే ఈడ్యో జాగృవద్భిర్హవిష్మద్భిర్మనుష్యేభిరగ్నిః | ఏతద్వై తత్ ||
దివే దివే ఈడ్యో జాగృవద్భిర్హవిష్మద్భిర్మనుష్యేభిరగ్నిః | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #78
యతశ్చోదేతి సూర్యో'స్తం యత్ర చ గచ్ఛతి |
తం దేవాః సర్వే'ర్పితాస్తదు నాత్యేతి కశ్చన | ఏతద్వై తత్ ||
తం దేవాః సర్వే'ర్పితాస్తదు నాత్యేతి కశ్చన | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #79
యదేవేహ తదముత్ర యదముత్ర తదన్విహ |
మృత్యోః స మృత్యుమాప్నోతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి ||
మృత్యోః స మృత్యుమాప్నోతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి ||
VERSE #80
మనసైవేదమాప్తవ్యం నేహ నానా'స్తి కించన |
మృత్యోః స మృత్యుం గచ్ఛతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి ||
మృత్యోః స మృత్యుం గచ్ఛతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి ||
VERSE #81
అంగుష్ఠమాత్రః పురుషో మధ్య ఆత్మని తిష్ఠతి |
ఈశానో భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే | ఏతద్వై తత్ ||
ఈశానో భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #82
అంగుష్ఠమాత్రః పురుషో జ్యోతిరివాధూమకః |
ఈశానో భూతభవ్యస్య స ఏవాద్య స ఉ శ్వః | ఏతద్వై తత్ ||
ఈశానో భూతభవ్యస్య స ఏవాద్య స ఉ శ్వః | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #83
యథోదకం దుర్గే వృష్టం పర్వతేషు విధావతి |
ఏవం ధర్మాన్ పృథక్ పశ్యంస్తానేవానువిధావతి ||
ఏవం ధర్మాన్ పృథక్ పశ్యంస్తానేవానువిధావతి ||
VERSE #84
యథోదకం శుద్ధే శుద్ధమాసిక్తం తాదృగేవ భవతి |
ఏవం మునేర్విజానత ఆత్మా భవతి గౌతమ ||
ఏవం మునేర్విజానత ఆత్మా భవతి గౌతమ ||
VERSE #85
|| అథ ద్వితీయా వల్లీ ||
VERSE #86
పురమేకాదశద్వారమజస్యావక్రచేతసః |
అనుష్ఠాయ న శోచతి విముక్తశ్చ విముచ్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
అనుష్ఠాయ న శోచతి విముక్తశ్చ విముచ్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
హఁసః శుచిషద్వసురంతరిక్షస-
నృషద్వరసదృతసద్వ్యోమస-
నృషద్వరసదృతసద్వ్యోమస-
VERSE #87
ఊర్ధ్వం ప్రాణమున్నయత్యపానం ప్రత్యగస్యతి |
మధ్యే వామనమాసీనం విశ్వే దేవా ఉపాసతే ||
మధ్యే వామనమాసీనం విశ్వే దేవా ఉపాసతే ||
VERSE #88
అస్య విస్రంసమానస్య శరీరస్థస్య దేహినః |
దేహాద్విముచ్యమానస్య కిమత్ర పరిశిష్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
దేహాద్విముచ్యమానస్య కిమత్ర పరిశిష్యతే | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #89
న ప్రాణేన నాపానేన మర్త్యో జీవతి కశ్చన |
ఇతరేణ తు జీవంతి యస్మిన్నేతావుపాశ్రితౌ ||
ఇతరేణ తు జీవంతి యస్మిన్నేతావుపాశ్రితౌ ||
VERSE #90
హంత త ఇదం ప్రవక్ష్యామి గుహ్యం బ్రహ్మ సనాతనమ్ |
యథా చ మరణం ప్రాప్య ఆత్మా భవతి గౌతమ ||
యథా చ మరణం ప్రాప్య ఆత్మా భవతి గౌతమ ||
VERSE #91
యోనిమన్యే ప్రపద్యంతే శరీరత్వాయ దేహినః |
స్థాణుమన్యే'నుసంయంతి యథాకర్మ యథాశ్రుతమ్ ||
స్థాణుమన్యే'నుసంయంతి యథాకర్మ యథాశ్రుతమ్ ||
VERSE #92
య ఏష సుప్తేషు జాగర్తి కామం కామం పురుషో నిర్మిమాణః |
తదేవ శుక్రం తద్బ్రహ్మ తదేవామృతముచ్యతే |
తస్మిఁల్లోకాః శ్రితాః సర్వే తదు నాత్యేతి కశ్చన | ఏతద్వై తత్ ||
తదేవ శుక్రం తద్బ్రహ్మ తదేవామృతముచ్యతే |
తస్మిఁల్లోకాః శ్రితాః సర్వే తదు నాత్యేతి కశ్చన | ఏతద్వై తత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అగ్నిర్యథైకో భువనం ప్రవిష్టో
VERSE #93
రూపం రూపం ప్రతిరూపో బభూవ |
ఏకస్తథా సర్వభూతాంతరాత్మా
రూపం రూపం ప్రతిరూపో బహిశ్చ ||
ఏకస్తథా సర్వభూతాంతరాత్మా
రూపం రూపం ప్రతిరూపో బహిశ్చ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
వాయుర్యథైకో భువనం ప్రవిష్టో
VERSE #94
రూపం రూపం ప్రతిరూపో బభూవ |
ఏకస్తథా సర్వభూతాంతరాత్మా
రూపం రూపం ప్రతిరూపో బహిశ్చ ||
ఏకస్తథా సర్వభూతాంతరాత్మా
రూపం రూపం ప్రతిరూపో బహిశ్చ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సూర్యో యథా సర్వలోకస్య చక్షు-
ఏకస్తథా సర్వభూతాంతరాత్మా
ఏకస్తథా సర్వభూతాంతరాత్మా
VERSE #95
న లిప్యతే లోకదుఃఖేన బాహ్యః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఏకో వశీ సర్వభూతాంతరాత్మా
VERSE #96
ఏకం రూపం బహుధా యః కరోతి |
తమాత్మస్థం యే'నుపశ్యంతి ధీరా-
నిత్యో'నిత్యానాం చేతనశ్చేతనానా-
తమాత్మస్థం యే'నుపశ్యంతి ధీరా-
తదేతదితి మన్యంతే'నిర్దేశ్యం పరమం సుఖమ్ |
కథం ను తద్విజానీయాం కిము భాతి విభాతి వా ||
తమాత్మస్థం యే'నుపశ్యంతి ధీరా-
నిత్యో'నిత్యానాం చేతనశ్చేతనానా-
తమాత్మస్థం యే'నుపశ్యంతి ధీరా-
తదేతదితి మన్యంతే'నిర్దేశ్యం పరమం సుఖమ్ |
కథం ను తద్విజానీయాం కిము భాతి విభాతి వా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న తత్ర సూర్యో భాతి న చంద్రతారకం
VERSE #97
నేమా విద్యుతో భాంతి కుతో'యమగ్నిః |
తమేవ భాంతమనుభాతి సర్వం
తస్య భాసా సర్వమిదం విభాతి ||
తమేవ భాంతమనుభాతి సర్వం
తస్య భాసా సర్వమిదం విభాతి ||
VERSE #98
|| అథ తృతీయా వల్లీ ||
VERSE #99
ఊర్ధ్వమూలో'వాక్శాఖ ఏషో'శ్వత్థః సనాతనః |
తదేవ శుక్రం తద్బ్రహ్మ తదేవామృతముచ్యతే |
తస్మిఁల్లోకాః శ్రితాః సర్వే తదు నాత్యేతి కశ్చన | ఏతద్వై తత్ ||
తదేవ శుక్రం తద్బ్రహ్మ తదేవామృతముచ్యతే |
తస్మిఁల్లోకాః శ్రితాః సర్వే తదు నాత్యేతి కశ్చన | ఏతద్వై తత్ ||
VERSE #100
యదిదం కిం చ జగత్సర్వం ప్రాణ ఏజతి నిఃసృతమ్ |
మహద్భయం వజ్రముద్యతం య ఏతద్విదురమృతాస్తే భవంతి ||
మహద్భయం వజ్రముద్యతం య ఏతద్విదురమృతాస్తే భవంతి ||
VERSE #101
భయాదస్యాగ్నిస్తపతి భయాత్తపతి సూర్యః |
భయాదింద్రశ్చ వాయుశ్చ మృత్యుర్ధావతి పంచమః ||
భయాదింద్రశ్చ వాయుశ్చ మృత్యుర్ధావతి పంచమః ||
VERSE #102
ఇహ చేదశకద్బోద్ధుం ప్రాక్శరీరస్య విస్రసః |
తతః సర్గేషు లోకేషు శరీరత్వాయ కల్పతే ||
తతః సర్గేషు లోకేషు శరీరత్వాయ కల్పతే ||
VERSE #103
యథాదర్శే తథాత్మని యథా స్వప్నే తథా పితృలోకే |
యథా'ప్సు పరీవ దదృశే తథా గంధర్వలోకే
ఛాయాతపయోరివ బ్రహ్మలోకే ||
యథా'ప్సు పరీవ దదృశే తథా గంధర్వలోకే
ఛాయాతపయోరివ బ్రహ్మలోకే ||
VERSE #104
ఇంద్రియాణాం పృథగ్భావముదయాస్తమయౌ చ యత్ |
పృథగుత్పద్యమానానాం మత్వా ధీరో న శోచతి ||
పృథగుత్పద్యమానానాం మత్వా ధీరో న శోచతి ||
VERSE #105
ఇంద్రియేభ్యః పరం మనో మనసః సత్త్వముత్తమమ్ |
సత్త్వాదధి మహానాత్మా మహతో'వ్యక్తముత్తమమ్ ||
సత్త్వాదధి మహానాత్మా మహతో'వ్యక్తముత్తమమ్ ||
VERSE #106
అవ్యక్తాత్తు పరః పురుషో వ్యాపకో'లింగ ఏవ చ |
యం జ్ఞాత్వా ముచ్యతే జంతురమృతత్వం చ గచ్ఛతి ||
యం జ్ఞాత్వా ముచ్యతే జంతురమృతత్వం చ గచ్ఛతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
న సందృశే తిష్ఠతి రూపమస్య
VERSE #107
న చక్షుషా పశ్యతి కశ్చనైనమ్ |
హృదా మనీషీ మనసా'భిక్లుప్తో
య ఏతద్విదురమృతాస్తే భవంతి ||
హృదా మనీషీ మనసా'భిక్లుప్తో
య ఏతద్విదురమృతాస్తే భవంతి ||
VERSE #108
యదా పంచావతిష్ఠంతే జ్ఞానాని మనసా సహ |
బుద్ధిశ్చ న విచేష్టతి తామాహుః పరమాం గతిమ్ ||
బుద్ధిశ్చ న విచేష్టతి తామాహుః పరమాం గతిమ్ ||
VERSE #109
తాం యోగమితి మన్యంతే స్థిరామింద్రియధారణామ్ |
అప్రమత్తస్తదా భవతి యోగో హి ప్రభవాప్యయౌ ||
అప్రమత్తస్తదా భవతి యోగో హి ప్రభవాప్యయౌ ||
VERSE #110
నైవ వాచా న మనసా ప్రాప్తుం శక్యో న చక్షుషా |
అస్తీతి బ్రువతో'న్యత్ర కథం తదుపలభ్యతే ||
అస్తీతి బ్రువతో'న్యత్ర కథం తదుపలభ్యతే ||
VERSE #111
అస్తీత్యేవోపలబ్ధవ్యస్తత్త్వభావేన చోభయోః |
అస్తీత్యేవోపలబ్ధస్య తత్త్వభావః ప్రసీదతి ||
అస్తీత్యేవోపలబ్ధస్య తత్త్వభావః ప్రసీదతి ||
VERSE #112
యదా సర్వే ప్రముచ్యంతే కామా యే'స్య హృది శ్రితాః |
అథ మర్త్యో'మృతో భవత్యత్ర బ్రహ్మ సమశ్నుతే ||
అథ మర్త్యో'మృతో భవత్యత్ర బ్రహ్మ సమశ్నుతే ||
VERSE #113
యదా సర్వే ప్రభిద్యంతే హృదయస్యేహ గ్రంథయః |
అథ మర్త్యో'మృతో భవత్యేతావద్ధ్యనుశాసనమ్ ||
అథ మర్త్యో'మృతో భవత్యేతావద్ధ్యనుశాసనమ్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
శతం చైకా చ హృదయస్య నాడ్య-
తయోర్ధ్వమాయన్నమృతత్వమేతి
తయోర్ధ్వమాయన్నమృతత్వమేతి
VERSE #114
విష్వఙ్ఙన్యా ఉత్క్రమణే భవంతి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
అంగుష్ఠమాత్రః పురుషో'ంతరాత్మా
VERSE #115
సదా జనానాం హృదయే సంనివిష్టః |
తం స్వాచ్ఛరీరాత్ప్రవృహేన్ముంజాదివేషీకాం ధైర్యేణ |
తం విద్యాచ్ఛుక్రమమృతం తం విద్యాచ్ఛుక్రమమృతమితి ||
తం స్వాచ్ఛరీరాత్ప్రవృహేన్ముంజాదివేషీకాం ధైర్యేణ |
తం విద్యాచ్ఛుక్రమమృతం తం విద్యాచ్ఛుక్రమమృతమితి ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
మృత్యుప్రోక్తాం నచికేతో'థ లబ్ధ్వా
VERSE #116
విద్యామేతాం యోగవిధిం చ కృత్స్నమ్ |
బ్రహ్మప్రాప్తో విరజో'భూద్విమృత్యు-
|| శాంతిపాఠః ||
బ్రహ్మప్రాప్తో విరజో'భూద్విమృత్యు-
|| శాంతిపాఠః ||
VERSE #117
ఓం సహ నావవతు | సహ నౌ భునక్తు | సహవీర్యం కరవావహై | తేజస్వి నావధీతమస్తు | మా విద్విషావహై |
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ||
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
ఉపనిషత్తులు
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Katopanishad represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.