Sri Dakshinamurthy Upanishad
Language: Sanskrit / Vedic
Script: Devanagari / Telugu
VERSE #1
ఓం సహ నావవతు | సహ నౌ భునక్తు | సహ వీర్యం కరవావహై | తేజస్వినావధీతమస్తు | మా విద్విషావహై | ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ||
VERSE #2
ఓం బ్రహ్మావర్తే మహాభాండీరవటమూలే మహాసత్రాయ సమేతా మహర్షయః శౌనకాదయస్తే హ సమిత్పాణయస్తత్త్వజిజ్ఞాసవో మార్కండేయం చిరంజీవినముపసమేత్య పప్రచ్ఛుః |
కేన త్వం చిరం జీవసి | కేన వా''నందమనుభవసీతి | పరమరహస్య శివతత్త్వజ్ఞానేనేతి స హోవాచ | కిం తత్ పరమరహస్య శివతత్త్వజ్ఞానమ్ | తత్ర కో దేవః | కే మంత్రాః | కో జపః | కా ముద్రా | కా నిష్ఠా | కిం తత్ జ్ఞానసాధనమ్ | కః పరికరః | కో బలిః | కః కాలః | కిం తత్ స్థానమితి | స హోవాచ |
యేన దక్షిణాభిముఖః శివో'పరోక్షీకృతో భవతి తత్ పరమరహస్య శివతత్త్వజ్ఞానమ్ | యః సర్వోపరమకాలే సర్వానాత్మన్యుపసంహృత్య స్వాత్మానందసుఖే మోదతే ప్రకాశతే వా స దేవః |
– చతుర్వింశాక్షర మనుః –
అత్రైతే మంత్రరహస్యశ్లోకా భవంతి | అస్య మేధాదక్షిణామూర్తిమంత్రస్య | బ్రహ్మా ఋషిః | గాయత్రీ ఛందః | దేవతా దక్షిణాస్యః | మంత్రేణాంగన్యాసః |
ఓమాదౌ నమ ఉచ్చార్య తతో భగవతే పదమ్ |
దక్షిణేతి పదం పశ్చాన్మూర్తయే పదముద్ధరేత్ |
అస్మచ్ఛబ్దం చతుర్థ్యంతం మేధాం ప్రజ్ఞాం తతో వదేత్ |
ప్రముచ్చార్య తతో వాయుబీజం చ్ఛం చ తతః పఠేత్ |
అగ్నిజాయాం తతస్త్వేష చతుర్వింశాక్షరో మనుః ||
కేన త్వం చిరం జీవసి | కేన వా''నందమనుభవసీతి | పరమరహస్య శివతత్త్వజ్ఞానేనేతి స హోవాచ | కిం తత్ పరమరహస్య శివతత్త్వజ్ఞానమ్ | తత్ర కో దేవః | కే మంత్రాః | కో జపః | కా ముద్రా | కా నిష్ఠా | కిం తత్ జ్ఞానసాధనమ్ | కః పరికరః | కో బలిః | కః కాలః | కిం తత్ స్థానమితి | స హోవాచ |
యేన దక్షిణాభిముఖః శివో'పరోక్షీకృతో భవతి తత్ పరమరహస్య శివతత్త్వజ్ఞానమ్ | యః సర్వోపరమకాలే సర్వానాత్మన్యుపసంహృత్య స్వాత్మానందసుఖే మోదతే ప్రకాశతే వా స దేవః |
– చతుర్వింశాక్షర మనుః –
అత్రైతే మంత్రరహస్యశ్లోకా భవంతి | అస్య మేధాదక్షిణామూర్తిమంత్రస్య | బ్రహ్మా ఋషిః | గాయత్రీ ఛందః | దేవతా దక్షిణాస్యః | మంత్రేణాంగన్యాసః |
ఓమాదౌ నమ ఉచ్చార్య తతో భగవతే పదమ్ |
దక్షిణేతి పదం పశ్చాన్మూర్తయే పదముద్ధరేత్ |
అస్మచ్ఛబ్దం చతుర్థ్యంతం మేధాం ప్రజ్ఞాం తతో వదేత్ |
ప్రముచ్చార్య తతో వాయుబీజం చ్ఛం చ తతః పఠేత్ |
అగ్నిజాయాం తతస్త్వేష చతుర్వింశాక్షరో మనుః ||
ధ్యానం –
VERSE #3
స్ఫటికరజతవర్ణం మౌక్తికీమక్షమాలా-
దధతమురగకక్ష్యం చంద్రచూడం త్రినేత్రం
విధృతవివిధభూషం దక్షిణామూర్తిమీడే ||
దధతమురగకక్ష్యం చంద్రచూడం త్రినేత్రం
విధృతవివిధభూషం దక్షిణామూర్తిమీడే ||
VERSE #4
[** ఓం నమో భగవతే దక్షిణామూర్తయే మహ్యం మేధాం ప్రజ్ఞాం ప్రయచ్ఛ స్వాహా **]
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
– నవాక్షర మనుః –
VERSE #5
బ్రహ్మా ఋషిః | గాయత్రీ ఛందః | దేవతా దక్షిణాస్యః | మంత్రేణ న్యాసః |
ఆదౌ వేదాదిముచ్చార్య స్వరాద్యం సవిసర్గకమ్ |
పంచార్ణం తత ఉద్ధృత్య తత్పునః సవిసర్గకమ్ |
అంతే సముద్ధరేత్తారం మనురేష నవాక్షరః ||
ఆదౌ వేదాదిముచ్చార్య స్వరాద్యం సవిసర్గకమ్ |
పంచార్ణం తత ఉద్ధృత్య తత్పునః సవిసర్గకమ్ |
అంతే సముద్ధరేత్తారం మనురేష నవాక్షరః ||
ధ్యానమ్ –
VERSE #6
ముద్రాం భద్రార్థదాత్రీం స పరశుహరిణం బాహుభిర్బాహుమేకం
జాన్వాసక్తం దధానో భుజగవరసమాబద్ధకక్ష్యో వటాధః |
ఆసీనశ్చంద్రఖండప్రతిఘటితజటాక్షీరగౌరస్త్రినేత్రో
దద్యాదాద్యైః శుకాద్యైర్మునిభిరభివృతో భావసిద్ధిం భవో నః ||
జాన్వాసక్తం దధానో భుజగవరసమాబద్ధకక్ష్యో వటాధః |
ఆసీనశ్చంద్రఖండప్రతిఘటితజటాక్షీరగౌరస్త్రినేత్రో
దద్యాదాద్యైః శుకాద్యైర్మునిభిరభివృతో భావసిద్ధిం భవో నః ||
VERSE #7
[** ఓం అః శివాయ నమ అః ఓం **]
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
– అష్టాదశాక్షర మనుః –
VERSE #8
బ్రహ్మా ఋషిః | గాయత్రీ ఛందః | దేవతా దక్షిణాస్యః | మంత్రేణ న్యాసః |
తారం బ్లూం నమ ఉచ్చార్య మాయాం వాగ్భవమేవ చ |
దక్షిణా పదముచ్చార్య తతః స్యాన్మూర్తయే పదమ్ |
జ్ఞానం దేహి పదం పశ్చాద్వహ్నిజాయాం తతో వదేత్ |
మనురష్టాదశార్ణో'యం సర్వమంత్రేషు గోపితః ||
తారం బ్లూం నమ ఉచ్చార్య మాయాం వాగ్భవమేవ చ |
దక్షిణా పదముచ్చార్య తతః స్యాన్మూర్తయే పదమ్ |
జ్ఞానం దేహి పదం పశ్చాద్వహ్నిజాయాం తతో వదేత్ |
మనురష్టాదశార్ణో'యం సర్వమంత్రేషు గోపితః ||
ధ్యానమ్ –
VERSE #9
భస్మవ్యాపాండురాంగః శశిశకలధరో జ్ఞానముద్రాక్షమాలా-
వ్యాఖ్యాపీఠే నిషణ్ణో మునివరనికరైః సేవ్యమానః ప్రసన్నః
సవ్యాళః కృత్తివాసాః సతతమవతు నో దక్షిణామూర్తిరీశః ||
వ్యాఖ్యాపీఠే నిషణ్ణో మునివరనికరైః సేవ్యమానః ప్రసన్నః
సవ్యాళః కృత్తివాసాః సతతమవతు నో దక్షిణామూర్తిరీశః ||
VERSE #10
[** ఓం బ్లూం నమో హ్రీం ఐం దక్షిణామూర్తయే జ్ఞానం దేహి స్వాహా **]
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
– ద్వాదశాక్షర మనుః –
VERSE #11
బ్రహ్మా ఋషిః | గాయత్రీ ఛందః | దేవతా దక్షిణాస్యః | మంత్రేణ న్యాసః |
తారం మాయాం రమాబీజం పదం సాంబశివాయ చ |
తుభ్యం చానలజాయాం తు మనుర్ద్వాదశవర్ణకః ||
తారం మాయాం రమాబీజం పదం సాంబశివాయ చ |
తుభ్యం చానలజాయాం తు మనుర్ద్వాదశవర్ణకః ||
ధ్యానమ్ –
VERSE #12
వీణాం కరైః పుస్తకమక్షమాలాం
బిభ్రాణమభ్రాభగళం వరాఢ్యమ్ |
ఫణీంద్రకక్ష్యం మునిభిః శుకాద్యైః
సేవ్యం వటాధః కృతనీడమీడే ||
బిభ్రాణమభ్రాభగళం వరాఢ్యమ్ |
ఫణీంద్రకక్ష్యం మునిభిః శుకాద్యైః
సేవ్యం వటాధః కృతనీడమీడే ||
VERSE #13
[** ఓం హ్రీం శ్రీం సాంబశివాయ తుభ్యం స్వాహా **]
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
– అనుష్టుభో మంత్రరాజః –
VERSE #14
విష్ణురృషిః | అనుష్టుప్ ఛందః | దేవతా దక్షిణాస్యః | మంత్రేణ న్యాసః |
తారం నమో భగవతే తుభ్యం వట పదం తతః |
మూలేతి పదముచ్చార్య వాసినే పదముద్ధరేత్ |
వాగీశాయ పదం పశ్చాన్మహాజ్ఞాన పదం తతః |
దాయినే పదముచ్చార్య మాయినే నమ ఉద్ధరేత్ |
అనుష్టుభో మంత్రరాజః సర్వమంత్రోత్తమోతమః ||
తారం నమో భగవతే తుభ్యం వట పదం తతః |
మూలేతి పదముచ్చార్య వాసినే పదముద్ధరేత్ |
వాగీశాయ పదం పశ్చాన్మహాజ్ఞాన పదం తతః |
దాయినే పదముచ్చార్య మాయినే నమ ఉద్ధరేత్ |
అనుష్టుభో మంత్రరాజః సర్వమంత్రోత్తమోతమః ||
ధ్యానమ్ –
VERSE #15
ముద్రాపుస్తకవహ్నినాగవిలసద్బాహుం ప్రసన్నాననం
ముక్తాహారవిభూషితం శశికలాభాస్వత్కిరీటోజ్జ్వలమ్ |
అజ్ఞానాపహమాదిమాదిమగిరామర్థం భవానీపతిం
న్యగ్రోధాంతనివాసినం పరగురుం ధ్యాయేదభీష్టాప్తయే ||
ముక్తాహారవిభూషితం శశికలాభాస్వత్కిరీటోజ్జ్వలమ్ |
అజ్ఞానాపహమాదిమాదిమగిరామర్థం భవానీపతిం
న్యగ్రోధాంతనివాసినం పరగురుం ధ్యాయేదభీష్టాప్తయే ||
VERSE #16
[** ఓం నమో భగవతే తుభ్యం వటమూలవాసినే |
వాగీశాయ మహాజ్ఞానదాయినే మాయినే నమః || **]
మౌనం ముద్రా | సో'హమితి యావదాస్థితిః | సా నిష్ఠా భవతి | తదభేదేన మన్వామ్రేడనం జ్ఞానసాధనమ్ | చిత్తే తదేకతానతా పరికరః | అంగచేష్టార్పణం బలిః | త్రీణి ధామాని కాలః | ద్వాదశాంతపదం స్థానమితి |
తే హ పునః శ్రద్ధధానాస్తం ప్రత్యూచుః | కథం వా'స్యోదయః | కిం స్వరూపమ్ | కో వా'స్యోపాసక ఇతి | స హోవాచ ||
వాగీశాయ మహాజ్ఞానదాయినే మాయినే నమః || **]
మౌనం ముద్రా | సో'హమితి యావదాస్థితిః | సా నిష్ఠా భవతి | తదభేదేన మన్వామ్రేడనం జ్ఞానసాధనమ్ | చిత్తే తదేకతానతా పరికరః | అంగచేష్టార్పణం బలిః | త్రీణి ధామాని కాలః | ద్వాదశాంతపదం స్థానమితి |
తే హ పునః శ్రద్ధధానాస్తం ప్రత్యూచుః | కథం వా'స్యోదయః | కిం స్వరూపమ్ | కో వా'స్యోపాసక ఇతి | స హోవాచ ||
VERSE #17
వైరాగ్యతైలసంపూర్ణే భక్తివర్తిసమన్వితే |
ప్రబోధపూర్ణపాత్రే తు జ్ఞప్తిదీపం విలోకయేత్ ||
ప్రబోధపూర్ణపాత్రే తు జ్ఞప్తిదీపం విలోకయేత్ ||
VERSE #18
మోహాంధకారే నిఃసారే ఉదేతి స్వయమేవ హి |
వైరాగ్యమరణిం కృత్వా జ్ఞానం కృత్వోత్తరారణిమ్ ||
వైరాగ్యమరణిం కృత్వా జ్ఞానం కృత్వోత్తరారణిమ్ ||
VERSE #19
గాఢతామిస్రసంశాంత్యై గూఢమర్థం నివేదయేత్ |
మోహభానుజసంక్రాంతం వివేకాఖ్యం మృకండుజమ్ ||
మోహభానుజసంక్రాంతం వివేకాఖ్యం మృకండుజమ్ ||
VERSE #20
తత్త్వావిచారపాశేన బద్ధద్వైతభయాతురమ్ |
ఉజ్జీవయన్నిజానందే స్వస్వరూపేణ సంస్థితః ||
ఉజ్జీవయన్నిజానందే స్వస్వరూపేణ సంస్థితః ||
VERSE #21
శేముషీ దక్షిణా ప్రోక్తా సా యస్యాభీక్షణే ముఖమ్ |
దక్షిణాభిముఖః ప్రోక్తః శివో'సౌ బ్రహ్మవాదిభిః ||
దక్షిణాభిముఖః ప్రోక్తః శివో'సౌ బ్రహ్మవాదిభిః ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
సర్గాదికాలే భగవాన్ విరించి-
తుతోష చిత్తే వాంఛితార్థాంశ్చ లబ్ధ్వా
తుతోష చిత్తే వాంఛితార్థాంశ్చ లబ్ధ్వా
VERSE #22
ధన్యః సోస్యోపాసకో భవతి ధాతా ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
– అధ్యయన ఫలమ్ –
VERSE #23
య ఇమాం పరమరహస్య శివతత్త్వవిద్యామధీతే | స సర్వపాపేభ్యో ముక్తో భవతి | య ఏవం వేద | స కైవల్యమనుభవతి | ఇత్యుపనిషత్ ||
VERSE #24
ఓం సహ నావవతు | సహ నౌ భునక్తు | సహ వీర్యం కరవావహై | తేజస్వినావధీతమస్తు మా విద్విషావహై | ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ||
VERSE #25
ఇతి శ్రీ దక్షిణామూర్త్యుపనిషత్ ||
తాత్పర్యం / Meaning & Significance
: పైన ఇవ్వబడిన స్తోత్రము
, ఈ పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
, ఈ పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
పారాయణ మహిమ & ఫలశ్రుతి (Chanting Significance & Spiritual Fruits)
ఆధ్యాత్మిక శాంతి & దివ్య రక్షణ
నిత్య పారాయణం వలన మనశ్శాంతి, ఏకాగ్రత మరియు సమస్త ప్రతికూల శక్తుల నుండి దివ్య రక్షణ లభిస్తుంది.
శుభ ముహూర్తం
బ్రాహ్మీ ముహూర్తము (ఉదయం 4:00 - 6:00) లేదా సాయంకాల సంధ్యా సమయాలలో పారాయణ అత్యంత ఫలప్రదం.
జప సంఖ్యా నియమం
నిష్ఠతో ప్రతిరోజూ 1, 3, 11 లేదా 21 సార్లు భక్తి శ్రద్ధలతో జపం చేయడం ఉత్తమ ఫలితాలను ఇస్తుంది.
📖 తాత్పర్యము & భావార్థము (Spiritual Essence & Meaning)
Sri Dakshinamurthy Upanishad represents a sacred stream of Vedic devotion, composed in reverence to the Supreme Divinity. The recitation of these sacred verses fosters inner tranquility, removes negative obstacles (విఘ్న నివారణ), and aligns the chanter's consciousness with divine wisdom.
చిత్తశుద్ధి & మానసిక ప్రశాంతత (Mental Purity & Peace):
Chanting these rhythmic verses calms the fluctuating mind, cultivating focused devotion and spiritual clarity throughout the day.
దైవిక రక్షణ & ఆయురారోగ్యాలు (Divine Protection & Well-being):
Traditional scriptures highlight that continuous recitation of sacred Stotram establishes a protective aura, dispelling fear, negativity, and distress.
భక్తి సాధన & ఫలప్రాప్తి (Spiritual Attainment):
Regular chanting with pure devotion and concentration bestows peace of mind, family harmony, spiritual elevation, and divine grace.
🕉️ పారాయణ విధానము & ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యము (Chanting Methodology & Significance)
🪔 పారాయణ సమయము (Auspicious Chanting Time)
Best recited during Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or during evening Sandhya Kaala after cleansing and lighting a traditional oil lamp (దీపారాధన).
🧘 ఆసనము & నియమములు (Posture & Focus)
Sit facing East or North on a clean woolen or cotton mat. Chant with clear pronunciation, maintaining steady rhythm and heartfelt devotion to Divinity.
Preserved across authentic palm-leaf manuscripts and classical Sanskrit traditions, this sacred hymn is revered across generations as an essential daily sadhana for spiritual seekers and householders alike.